dinsdag 30 januari 2018

De lobby-activiteiten (deel 12 serie over scheepswerf Damen)

(Laatst bijgewerkt 9 mei 2018) 


Er kleeft een smet aan het woord lobby. Toch is het niet vreemd dat partijen hun belangen bij de politiek onder de aandacht brengen met het oog op een gunstig resultaat.

Die smet is er vooral omdat er organisaties zijn die veel geld kunnen besteden en dus meer lobbycapaciteiten kunnen betalen en met meer kracht hun belangen behartigen dan organisaties met minder geld en invloed. Bij besluiten die de samenleving betreffen staat daardoor het principe van één stem per persoon onder druk. Bij defensie-beleid is de stem van de burger die vrede en veiligheid niet in meer wapens zoekt nog kleiner. Dat is triest want militairen en hun bondgenoten zien al snel een militair antwoord op een veiligheidsprobleem, terwijl een andere, minder gewelddadige aanpak, vergeten wordt.

Kernwapens

In Elsevier gaan zes deskundigen in debat over de toekomst voor Defensie. Eén ervan was Dick Berlijn, de voormalig commandant der Strijdkrachten. Berlijn was na zijn actieve dienst bestuurder bij o.a. defensiebedrijven als Ten Cate en Thales. Het hoeft dan ook niet te verbazen dat hij in dit debat als voorbeelden van de sterken punten van de defensie-industrie opsomt: "Alles met data en intelligence – informatietechnologie. Commandovoeringsystemen. De ­radartechnologie van Thales in Hengelo en de scheepstechnologie van Damen."

In rondetafelgesprek stelt Agelien Eijsink, lange tijd de defensie dossiervreter in de Tweede Kamer voor de PvdA dat: "wijkagent, politieman en militairen een keten van veiligheid vormen." Die samenhang tussen politie en krijgsmacht was ook een uitgangspunt voor de militaire lobby naar de verkiezingen van 2017. Ze wilden niet tegen elkaar uitgespeeld te kunnen worden. Dat is tactiek. Maar militaire zaken en binnenlandse veiligheid zo onder één noemer brengen zou niet moeten. Voor de lobby is het wel prettig. Die lobby zat hier aan tafel, met in de rol van Excuus Truus SP-senator Bastiaan van Apeldoorn. Om dat te onderstrepen, blijkt hij de enige die tegen de luchtmacht kernwapentaak is.(1)
 
Organisatie

De Nederlandse draaideur tussen politiek en lobby loopt gesmeerd aldus Transparency International.(2) Voor invloed en lobby is het goed om niet alleen op politici te letten. Militairen maken een fors deel van het overheidspersoneel uit, en de wapens voor de krijgsmacht worden geleverd door een select aantal bedrijven waarmee een machtspolitieke en vaak ook persoonlijke of organisatorische relatie bestaat. Over het algemeen kopen Staten het liefst zoveel mogelijk bij binnenlandse bedrijven vanwege machtspolitieke en strategische overwegingen. Uitgaven voor Defensie leiden daarom vaak tot orders bij de nationale industrie. De eigen krijgsmacht wordt dan de zogenaamde launching customer en daarmee pronkstuk bij exportpromotie. Het is dan ook geen wonder dat Damen in 2017 pleit voor hogere Defensieuitgaven door een nieuw Regering.(3) De nieuwe Defnsienota is bijvoorbeeld voor de industrie een reden om op 15 mei 2018 de bijeenkomst ‘De nieuwe Defensienota en de rol en kansen voor de NL economie’ in Den Haag te organiseren. Minister Bijleveld van Defensie zal daar spreken. “Je kan er in gesprek met Tweede Kamerleden,” vermeldt de organisatie.(4)

Relaties

Relaties tussen die nationale defensie-industrie en krijgsmacht zijn dan ook hecht zoals hierboven (onder kernwapens) ook al bleek. Mensen van defensie gaan na hun carriére naar de defensie-industire of zijn er tijdens actieve dienst gedetacheerd. Bij Damen werkte in september 2017 zo'n dertig mensen met een militair verleden met lage tot zeer hoge posities.

MIC

Militairen, Ministerie van Defensie, defensie-industrie en een deel van de politiek trekt samen op om de belangen van de krijgsmacht en wapenindustrie te steunen. Ze zijn bij aanschaf vaak belanhebbende en geraadpleegde deskundigen tegelijk. Vanwege het geklaag zou je wel eens anders denken, maar de beloning voor die inzet is groot. Het belangrijkste voorbeeld zijn de 2 procent BBP voor Defensie en daarvan 20 procent voor materieelinvesteringen, zoals afgesproken binnen de NAVO. Deze afspraken zijn voor de huidige regering richtinggevend. De vredesbeweging is klein en heeft vooral inhoudelijke argumenten als middel en zeker niet het grote geld.

Drie doelen
 
Als we kijken naar Damen dan zien we dat het bedrijf op nationaal, Europees en internationaal niveau op deuren klopt om vaartuigen, waaronder marine en bewapende kustwachtschepen te verkopen. Toegang tot ministeries en politici is het belangrijkste kapitaal dat Damen heeft als het gaat om de verkoop van deze militaire schepen.

Nederland

Lobby heeft verschillende kanten. De druk opvoeren door middel van interviews en persberichten loopt vanzelfsprekend het meest in het zicht. Er zijn nogal wat stokpaardjes die steeds herhaald worden, zoals:
  • de Nederlandse marine moet schepen kopen, omdat het de launching customer is die buitenlandse partijen over de streep moet trekken;
  • Nederland moet investeren in scheepstypen omdat technologie anders verouderd;
  • zonder export kan Nederland zijn militair maritieme industrie niet overeind houden en die is strategisch van groot belang;
Over het algemeen zijn militairen het eens met deze opmerkingen, brengen ze in bij overleggen en liken, retweeten ze op sociale media om de druk op de ketel te zetten en te houden.

Deelname projecten
 
Minder openbaar – daarmee is niet gezegd, geheim – is het deelnemen aan grotere materieelprojecten, zoals momenteel in het DUKC voor de verwerving van nieuwe onderzeeboten:
“Advies komt ook van het Dutch Onderwater Knowledge Center (DUKC), een samenwerkingsplatform onder de hoede van defensielobbyorganisatie NIVD en de intermediair tussen het Ministerie van Defensie en de Nederlandse maritieme industrie. In het DUKC zijn TNO Defensie en Veiligheid, Damen Schelde Naval Shipbuilding, Van Halteren Special Products (het vroegere NOVEK), Nedinsco, De Regt Marine Cables, EST-Floattech, Bosch Rexroth, Loggers, Verebus, Airborne Composites, MARIN, Imtech Marine, Thales Nederland en ingenieursbureau Nevesbu vertegenwoordigd. Dan zijn er nog de onderzoeken door Maritiem Nederland, een organisatie die als doelstelling heeft het maritieme cluster te promoten en te versterken. Ook al niet bepaald onafhankelijk.”(5)
Den Haag

Veel komt er niet naar buiten over de lobby-activiteiten van een bedrijf als Damen in het Haagse. Toch haalde NRC-Handelsblad (6) afgelopen jaar een aantal kwesties rond de voormalige Minister van Buitenlandse Zaken Ben Bot naar boven.

Bot

Ben Bot was de minister die de Indonesië deal (7) doordrukte, met de stelligheid van een militair deskundige beweerde hij dat marineschepen niet ingezet kunnen worden voor land operaties. Kamerleden werden overtuigd.

Maar even verder kijken dan de Haagse neus lang is op de smartphone en ze hadden kunnen vinden dat Israël, dezelfde Oto Melara kanonnen als die op de Nederlandse schepen inzetten bij beschietingen van Gaza.(8) Of ze hadden kunnen vinden dat Indonesië marineschepen inzette bij militaire operaties in Atjeh. Of dat dichter bij huis de eveneens met Oto Melara 76mm uitgeruste Duitse Braunschweig korvetten (bouw 2004-2007) (9) inzet tegen landdoelen als taak hebben.(10) Overigens is ook lichter geschut op die taak berekend en een kosten effectieve manier om landdoelen te beschieten, stelt een Amerikaanse marine officier.(11)

Diplomaat onwelkom

Ben Bot, rustig, diplomataat en met een overwogen woordkeus, was niet alleen een overtuigend Minister. Hij was als gezien zijn carriére ook een hoofdprijs als lobbyist. Zijn opvolgers hebben hem niet graag over de vloer, maar weigeren is ook moeilijk, aldus ingewijden in NRC-Handelsblad. Maar blijkbaar had Minister Ploumen geen boodschap aan die kwaliteiten en zag een man die in 2014 onder valse voorwendselen bij haar de export van oorlogsschepen kwam doordrukken. Hij wilde een verklaring van geen bezwaar voor export. Om welke schepen en welk land het gaat vertelt het verhaal niet. Ook kwam hij langs om over de situatie in Egypte te praten. Thales ondervond tegenstand bij een levering van vuurleidingsradar.

Onkreukbaar

Ben Bot, lobbyist in dienst van het Haagse lobbykantoor Meines Holla & Partners (12) was dus toch niet zo onkreukbaar als het leek. Om dat te onderstrepen zocht hij na het stekelige bezoek aan Ploumen contact met de persoonlijk secretarissen van minister Koenders en óók minister Ploumen en speelde die volgens het artikel in NRC-Handelsblad tegen elkaar uit. Hij zette door zijn bruuske optreden Damen in zijn hemd. Een woordvoerder van Damen zegt: “Ik kan niet ontkennen dat bureau Meines is ingeschakeld.” Verder commentaar geeft Damen niet aan de journalisten van NRC-Handelsblad.

Marokko en Maleisië

Het was niet de eerste keer dat hij de export van oorlogsschepen kwam bespreken. In 2007 stonden leveranties aan Marokko en Maleisië op de agenda tijdens een gesprek met premier Balkenende. Vermoedelijk ging het bij het gesprek om de order die uiteindelijk door Frankrijk zou worden gewonnen. Maleisië zocht later wel nieuwe patrouille schepen voor de kustwacht.(13) In 2017 gaan er drie OPV's uitgerust met drone en 30 mm geschut gemaakt in Turkije naar Maleisië.(14)
De drie Maleisische schepen hebben een waarde van US$ 167 miljoen, aldus Jane's Navy International.(15) Maar een levering een decennium later kunnen we vermoedelijk niet op Bot zijn CV schrijven.

Meines versterkt

Bot zelf zei:“Mijn reactie komt later nog wel eens.”Als voormalig diplomaat en politicus weet hij dat je stil moet zitten als je geknipt wordt. Ben Bot ging wel een kop koffie drinken met Minister Ploumen en lobbykantoor Meines werd versterkt met een gezagvol lid van de Raad van Advies: Niek Jan van Kesteren tot dan algemeen directeur van werkgeversorganisatie VNO-NCW. Dat meldt Follow the Money in juni 2016.(16)

Zinvol

Heeft lobby wel zin? Dat is moeilijk te bepalen, schrijft het eigenwijze Follow the Money.(17) De case Ben Bot onderstreept dit volgens FtM: “Een eerste obstakel is het vaststellen of de tussenkomst van een lobbyist daadwerkelijk van doorslaggevend belang is. Politici kunnen ook zonder lobbyist overtuigd zijn van een besluit. Dat het goed uitpakt voor de lobbyist wil niet gelijk zeggen dat hij of zij invloedrijk is. Wanneer Damen Shipyards van minister Ploumen schepen naar Indonesië mag exporteren komt dat eerder ondanks, dan dankzij het lobbywerk van de door het bedrijf ingehuurde Ben Bot.”

Duwboot
Dat miskent toch dat Bot zijn naam als Minister al eer aandeed bij het doordrukken van de leveringen aan Jakarta. Een groot deel van de lobby is onderdeel van de militaire structuur en heeft geen extra zetje nodig. Maar ook als de organisatie goed functioneert en orders worden binnengesleept, dan nog zijn dergelijke duwboten nodig om oppositie opzij te zetten. Bot deed dat met vuur.

Lobby deel wordt later vervolgd met Europa en Internationaal

Bedrijfsprofiel van het Nederlandse scheepsbouw conglomeraat Damen


Op dit blog veel meer berichten waarin Damen een rol speelt. Vind ze met de zoekfunctie.

Eindnoten:
 
1) Eric Vrijsen, 'Welke wereld? Welke vijanden? Welke wapens? ', Elsevier, 10 maart 2018 (https://www.elsevierweekblad.nl/nederland/achtergrond/2018/03/leger-poetin-proof-127383w/).
2)Suzanne Mulcahy,'Lobbying in Europe; Hidden Influence, Privileged Access', Transparency International, 15 April 2015 (http://files.transparency.org/content/download/1909/12646/file/2015_LobbyingInEurope_EN.pdf).
3) 'Damen supports call for Dutch naval sector investment', Port News, 18 mei 2017 (http://www.en.portnews.ru/news/239186/). 

4) 'De nieuwe Defensienota en de rol en kansen voor de NL economie', Netherlands Maritime Technology, 8 mei 2018 (https://maritimetechnology.nl/de-nieuwe-defensienota-en-de-rol-en-kansen-voor-de-nl-economie/).

5) Martin Broek, 'Onderzeeboten, nodig?', Stop Wapenhandel, oktober 2017 (http://www.stopwapenhandel.org/sites/stopwapenhandel.org/files/onderzeeboten%20def2_0.pdf). Vet door auteur.
6) Hanneke Chin-A-Fo, ‘Oud-minister Bot wil graag een afspraak’, 5 maart 2016 (https://www.nrc.nl/nieuws/2016/03/05/oud-minister-bot-wil-graag-een-afspraak-1595260-a485358).
7) Martin Broek, 'korvetten en fregatten voor Indonesië (deel 3 serie over scheepswerf Damen)', Broekstukken, 16 december 2017 (http://broekstukken.blogspot.nl/2017/12/damen-een-overzicht-deel-3-korvetten-en.html).
8) Zie: Vincent Groizeleau, 'Gaza : La marine israélienne dans les opérations contre le Hamas', 10 januari 2009 (https://www.meretmarine.com/fr/content/gaza-la-marine-israelienne-dans-les-operations-contre-le-hamas); World protests at Gaza conflict BBC News, 3 januari 2009 (http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/7809676.stm); en 'Israel Bombs Hamas Homes As Reserves Move In', Fox News, 12 januari 2009 (http://www.foxnews.com/story/2009/01/12/israel-bombs-hamas-homes-as-reserves-move-in.html).
9) Braunschweig-class corvette, wikipedia, bezocht 25 januari 2018 (https://en.wikipedia.org/wiki/Braunschweig-class_corvette).
10) Braunschweig K 130 korvetten (Duitsland) Marineschepen.nl, 30 mei 2013 (https://marineschepen.nl/schepen/braunschweig.html).
11) Lieutenant Andrew Wiley Miller (USN), 'Naval Guns Still Matter', Proceedings Magzine, januari 2018, (https://www.usni.org/magazines/proceedings/2018-01/naval-guns-still-matter).
12) Een andere bekende uit de politiek is D'66 veteraan Bert Bakker (https://www.meinesholla.nl/medewerkers).
13) MMEA NGPC, oktober 2014 (http://www.malaysiandefence.com/mmea-ngpc/).
14) Jonathan Edward, 'MMEA gets boost with construction of three Offshore Patrol Vessels', MalayMail Online 20 december 2017 (at http://www.themalaymailonline.com/malaysia/article/mmea-gets-boost-with-construction-of-three-offshore-patrol-vessels#fxDC5d2MMajBoSsI.99). De waarde van de exportvergunning, verstrekt op 15 november 2017 bedraagt € 27,5 miljoen. Zie: Maandelijkse rapportage uitvoer militaire goedere, Kommagescheiden bestand (csv), Rapport, 31 janauri 2018 (https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2016/10/01/overzicht-uitvoer-militaire-goederen). 

15) Ridzwan Rahmat, 'LIMA 2017: MMEA unveils design of new helicopter-capable OPV platform', Jane's Navy International, 22 maart 2017 (https://web.archive.org/web/20170322160346/http:/www.janes.com/article/68919/lima-2017-mmea-unveils-design-of-new-helicopter-capable-opv-platform); en 'Steel cutting ceremony held for pakistan's first Damen 1800 OPV', Quwa Defence News & Analysis Group , 23 april 2018 (https://quwa.org/2018/04/22/steel-cutting-ceremony-held-for-pakistans-first-damen-1800-opv/).

16) Pieter van der Lugt, 'Invloedrijkste lobbyist gaat lobbykantoor Ben Bot voorzien van ‘maatschappelijk advies’,'Follow the Money, 13 juni 2016 (https://www.ftm.nl/artikelen/invloedrijkste-lobbyist-gaat-lobbykantoor-ben-bot-adviseren).

17) Pieter van der Lugt, 'De invloedrijkste lobby is de niet-bestaande lobby', Follow the Money, 11 maart 2016 (https://www.ftm.nl/artikelen/de-invloedrijkste-lobby-is-de-niet-bestaande-lobby).