broekstukken

Pottenkijkers in Dubai

2012-02-15T15:01:00.013+01:00

Bij hacken en het plaatsen van trojan horses om computers leeg te halen, denk je aan criminelen. Bij afluisteren denk je aan politie en inlichtingendiensten. Dat is een ouderwetse gedachte. De kennis van het hacken zit ook in de beveiligingsindustrie die zicht op digitale veiligheid, controle en opsporing. Ook zij houden zich bezig met apparatuur om af te luisteren. Deze dagen komen ze in Dubai samen op een conferentie. Het is een wonderlijke wereld.

Voor het eerst heb ik het gevoel de diepere betekenis van Allice in Wonderland echt te begrijpen. Dit overkomt me als ik lees over de vandaag begonnen bijeenkomst in het Mariott hotel van Dubai: de Intelligence Support Systems (ISS) Wereld Conferentie voor Lawful Interception, Criminal Investigation and Intelligence gathering.

Deze wereld aan de Perzische Golf kan je niet binnendringen met een hap van een koekje. Dit wonderland wordt afgeschermd van het publiek en is alleen voor specialistische bedrijven, overheden, spionnen, politie en militairen toegankelijk. Er zijn zelfs werkgroepen waarvoor een veiligheids clearance noodzakelijk is om er kennis van te mogen nemen. Op ISS staan bedrijven die technologie kunnen leveren die op maat gesneden is. Dat wil zeggen aangepast aan de locale omstandigheden en de wensen en mogelijkheden van de klant.

Wie beschermt de burger tegen Big Brother? Wie volgt deze ontwikkeling van de inzet van deze nieuwe producten? En vooral wie heeft de knowhow om dit goed te doen? Het controleren van deze handel is voor Nederland van belang, maar zeker voor de Arabische wereld waar deze bijeenkomst wordt gehouden. Hoewel er geen sprake was van Facebook revoluties in het Midden-Oosten (organisaties waren vaak al jaren bezig om zich te versterken), speelt de computer een belangrijke rol in netwerken. Net als ik hier achter mijn bureau kan men ook daar moeilijk zonder PC of laptop. Mobieltjes en internet worden gebruikt om mensen snel te informeren en op te trommelen. Om volksprotest te controleren is daarom juist het controleren van die middelen - of dat nu om het blokkeren, afluisteren, analyseren van contacten - van essentieel belang.

De Intelligence Support Systems (ISS) bijeenkomsten worden regelmatig gehouden in Azië, Europa, Amerika en het Midden-Oosten. Op de folder die het programma van de bijeenkomst in Dubai staat in het kort waar het over gaat:

het infecteren van computers met spyware,
onderzoeken op het internet,
het volgen van sociale netwerken,
het onderscheppen van (beveiligde) mobieltjes,
het volgen van versleutelde berichten en
het analyseren van gevonden informatie.

Telecom bedrijven, politie, inlichtingendiensten komen er samen om te leren en netwerken. De kennis kan goed gebruikt worden om hackers bij de digitale poorten van KPN tegen te houden of om terroristen te bestrijden. Maar daar komen we al wel op een hellend vlak. De demonstrant voor mensenrechten wordt niet zelden voor terrorist uitgemaakt, opgespoord, gevolgd en gevangen gezet. Het zijn juist de diensten die hier samenwerken die hen dan op de nek zitten. Zo worden autoritaire regimes in het zadel gehouden en strijd voor democratie en rechtvaardigheid aangepakt.

De Guardian schreef er al verschillende keren over de ISS-bijeenkomsten. Vorige week spitte de krant de wiki spyfiles door en maakte een lijst met organisaties die zo'n vergadering bezochten. De aanwezigen kwamen uit Jemen, Tunesië, Soedan, Saoedi-Arabië etc etc. Vrijwel ieder land was aanwezig. Ook Nederlandse overheidsdiensten kwamen regelmatig. De Guardian noemt:

Naam van organisatie zoals op ISS lijst	ISS Bijeenkomst
Rotterdam-Rijnmond Police	ISS World 2008 Dubai
Netherlands Radio Communications Agency	ISS World 2008 Prague
Netherlands National Police Service (KLPD)	ISS World 2008 Prague
Netherlands National Police Service (KLPD)	ISS World 2009 DC
Netherlands National Police Service (KLPD)	ISS World 2006 DC
Netherlands Ministry of the Interior	ISS World 2007 Dubai
Netherlands Ministry of the Interior	ISS World 2008 Dubai
Netherlands Ministry of the Interior	ISS World 2008 Prague
Netherlands Ministry of Justice	ISS World 2008 Dubai
Ministry of Economics and Technology	ISS World 2008 Prague
Ministry of Defence	ISS World 2008 Dubai
Ministry of Defence	ISS World 2008 Prague
The Guardian: Agencies ISS World state attended their surveillance trade show

Het zijn echter niet alleen Nederlandse overheidsdiensten die acte de presence gaven. In 2011 was ook een van de bekendere Nederlandse digitale beveligingsbedrijven Fox-IT aanwezig op de beurs, zo meldde Vrij Nederland vorig jaar(1). Robert Prins van Fox-IT laat weten dat ze daar een jaar geleden stonden “om nieuwe klanten voor onze producten te vinden.” Het was op het hoogtepunt van de Arabische lente. Dat was op de beurs te merken: “het bleef in het Marriott vrij rustig. Iedereen was natuurlijk bezig met de gebeurtenissen in eigen land,” zegt Prins tegen de journalisten van Vrij Nederland. Gevoel voor understatement en dramatiek kan Prins niet worden ontzegt. De mannen in de Arabische wereld hadden even wat anders te doen. Er was werk aan de winkel.

Live rellen
Of Fox-IT ook dit jaar weer aanwezig is op de beurs staat weet ik niet. Zo ja dan hoeven ze alleen maar naar buiten te kijken om te zien hoe demonstranten in Dubai aangepakt worden. “Politie en betogers zijn gisteren in de golfstaat Bahrein slaags geraakt. Duizenden overwegend sjiitische Bahreini's probeerden naar het Parelplein te gaan. Zij stuitten op de oproerpolitie en traangas. Het plein was vorig jaar het epicentrum van demonstraties tegen het regime van de soennitische familie al-Khalifa,” laat dagblad BN/De Stem dinsdag weten. Het technische deel van het repressieve apparaat in Dubai draait overuren. Die IT-specialisten zijn nu gewild op de ISS-conferentie en op kantoor van de plaatste politie of inlichtingendienst om mobieltjes van demonstranten af te luisteren en bewegingen op sociale netwerken, zoals Facebook en Twitter, te volgen en analyseren.

De organisatie van ISS-beurs deed tegen The Guardian niet moeilijk over de handel in de repressieve producten. "The surveillance that we display in our conferences, and discuss how to use, is available to any country in the world," zei Jerry Lucas, de directeur van TeleStrategies, het bedrijf dat achter de ISS-beurzen zit. "Do some countries use this technology to suppress political statements? Yes, I would say that's probably fair to say. But who are the vendors to say that the technology is not being used for good as well as for what you would consider not so good?" Zo draait een belangrijke speler op de markt van deze producten zich onder zijn verantwoordelijkheden uit. Het wordt tijd dat de handel in dit soort producten beter geregeld wordt. Dat zou kunnen in het kader van de EU-dual use verordening.

Kogels en tanks zouden wel eens minder schade kunnen aanrichten dan de digitale wapens die worden ingezet tegen groepen die ongewapend strijden voor mensenrechten en sociale rechtvaardigheid.

Wordt vervolgd.

Noten:
1) Harry Lensink en Maurits Martijn, 'De geheimen van een supertapper; Profiel Ronald Prins,' Vrij Nederland 13 augustus 2011.
2) Betogingen en rellen in Bahrein, BN/DeStem, 14 februari 2012.

Zie ook: broekstukken.blogspot.com/ Versleutelen en tappen

Versleutelen en tappen

2012-01-26T08:53:00.017+01:00

Nederland exporteert grote hoeveelheden cryptografische apparatuur. (Dit is technologie bedoeld om berichten te versleutelen.) Een deel daarvan valt als dual-use producten onder de wetgeving rond strategische goederen en dat vereist voor uitvoer buiten Europa een exportvergunning. In de eerste helft van 2011 ging het om vergunningen ter waarde van het enorme bedrag van 1.670 miljoen euro (zie tabel hieronder). De Nederlandse wapenexporten van gemiddeld een miljard per jaar lijken daarbij schril af te steken.

Het probleem bij de export van strategische goederen zit hem vanzelfsprekend niet in de financiële omvang ervan, maar om de impact die de producten hebben op mensen, vrede en veiligheid. De financiële omvang blijkt bovendien kleiner dan gedacht. Er zijn twee enorme en evengrote vergunningen van 698 miljoen euro. Van het ministerie van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie (EL&I) hoor ik dat van deze twee vergunningen de eerste voor exporten binnen het bedrijf (kan ook internationaal zijn) zelf is en de tweede voor de export naar klanten buiten Europa. De cijfers zijn dus niet zonder meer op te tellen. Maar ook als ik één van die twee wegstreep dan gaat het nog steeds om een miljard aan vergunningen.

Voor een groot deel gaat het om onbekende afnemers en producten met onbekende herkomst. Bij een aantal leveringen staat bovendien vagelijk vermeld: 'wereld m.u.v. gevoelige landen'. Er zijn ook orders waarbij wel een eindbestemming wordt genoemd: Irak, Libië, Mauretanië en Rusland.(1) Helpt Nederland Putin om zijn berichten te versleutelen? Kon Gadaffi op grond van Nederlandse apparatuur de wereld voor de gek houden? Het ministerie laat me weten dat de leveringen niet naar de overheden van die landen gaan, maar naar de VS/NAVO in Irak, een oliebedrijf in Libië, het bevolkingsregister in Mauretanië en een bekende Amerikaanse IT-onderneming in Rusland.(2) Juist het onderscheppen van de informatie wordt daarmee voorkomen.

Begin jaren negentig publiceerde actiegroep Onkruit de documenten die tijdens een actie bij Philips USFA werden buitgemaakt.(3) Philips verkocht begin jaren negentig een groot deel van zijn militaire activiteiten aan het Franse concern Thales (destijds nog Thomson-CSF geheten), maar het cryptografische deel moest vanwege de gevoeligheid ervan buiten de overname blijven en werd een onderdeel van USFA. De Onkruit uitgave besteedt veel aandacht aan de crypto apparatuur. Zo wordt de spannende jongensboekengeschiedenis van het ontsleutelen beschreven. Ook wordt een uitgebreide lijst met exporten naar landen zoals bijvoorbeeld Egypte en Saoedi Arabië opgenomen. Maar waarom die exporten problematisch waren en de diefstal rechtvaardigden staat er niet in. De antimilitaristen veronderstelden dat blijkbaar bekend. Kort daarop ging het bergafwaarts met het bedrijf – inmiddels Philips Crypto genaamd – en in 2003 werd een deel van de activiteiten van het gevoelige bedrijf overgenomen door de firma Fox-IT in Delft.

Inmiddels zijn programma's om informatie te versleutelen voor iedereen toegankelijk. Grote delen van het bedrijfsleven, mensen- en burgerrechten activisten hebben gepleit voor ongehinderde toegang ertoe. Voor een belangrijk deel is dat pleit gewonnen na een hevig debat tussen de overheden die hun burgers willen controleren en voorstanders van privacy.(4) Burgers en consumenten eisen van overheden en bedrijven veilige opslag en communicatie. Niet het versleutelen, maar juist het ontkrachten ervan (5) is steeds meer het probleem geworden.

Bedrijven, particulieren en overheden doen er van alles aan om hun informatie af te grendelen. Aan de andere kant zijn mensen bezig regelgeving zo in te richten dat er toch toegang is als dat nodig blijkt te zijn en worden achterdeurtjes in crypto apparatuur ingebouwd om toch toegang tot die informatie te hebben.Dat gebeurd internationaal, maar zeker ook in Nederland: “De Nederlandse politie tapt op een doorsnee dag ongeveer net zoveel telefoongesprekken af als de Amerikaanse politie in een heel jaar,” schreef HP de Tijd in 2009 op grond van de Tapstatieken 2008(6) die minister Hirsch Ballin in 2009 naar de Kamer stuurde. Mobiele telefoons, email en internetverkeer het is allemaal minder privé dan de gemiddelde burger aanneemt. Het zijn niet alleen politie en inlichtingen en veiligheidsdiensten die zich hiermee bezig houden. Er is een groeiend aantal gespecialiseerde ondernemingen die toepassingen maakt om het internet gericht af te schuimen, voor het tappen van telefoon en email verkeer (in vakliteratuur Lawful Interception (LI) genoemd), analyse van getapte informatie e.d.

In Nederland worden de volgende bedrijven genoemd als het gaat om technieken om email verkeer en internet activiteiten te volgen en analyseren. DigiVox B.V. uit Rotterdam houdt zich bezig met het onderscheppen van van internet en telefoon verkeer. Ook Fox-IT en GROUP2000 laten weten onder meer de verzamelde informatie stevig te kunnen analyseren. Pine Digital Security houdt het internet in de gaten, tapt digitaal verkeer af en is gevestigd in Den Haag. Netscout is een Amerikaans bedrijf dat een deel van de Fox-IT boedel overnam. Wettelijk zijn de activiteiten prima in orde en veelal wordt met de overheid samengewerkt. Ronald Prins van Fox-IT is zelfs een geziene gast bij de Nederlandse inlichtingendiensten, politie en pers.(7)

De bedrijven leveren hun technologie om bedrijfsvoering veiliger te maken, maar ook om criminaliteit en terrorisme te bestrijden. Onmiddellijk duikt dan de vraag op waar terrorisme overgaat in legitiem protest. Machthebbers zijn snel geneigd tegenstand weg te zetten als criminaliteit of terrorisme. In 2011 werd steeds duidelijker hoe belangrijk dit soort bedrijven zijn voor overheden om hun bevolking te controleren. Als dat gebeurd dan worden die middelen niet meer ingezet om de rechtsorde te handhaven, maar juist om hem te verkrachten. Dat gevaar is niet denkbeeldig. Fox-IT heeft bijvoorbeeld een inlichtingendienst in het Midden-Oosten in zijn klantenbestand zitten en eerder zei Prins dat hij Egypte zag als net land “waar je ook lekker op vakantie kon.”(8)

In de Tweede Kamer werden door El Fassed van GroenLinks gedetailleerde vragen gesteld over de bedrijven.(9) De bedrijven geven zelf antwoord: “Fox-IT is niet langer actief op het gebied van Lawful Intercenption. Alle activiteiten op dit gebied zijn overgenomen door het Amerikaanse bedrijf Netscout.” Toch doet Fox-IT nog steeds digitale recherche, analyseert getapt internetverkeer en pleit met enige regelmaat voor regels die hacken, ook over de grens, mogelijk moeten maken. Het zijn ideale diensten voor een dictator of repressief regime. Group2000 en Digivox doen meer moeite om zichzelf te verdedigen. Group2000 stelt dat het zich wel aan de regels houdt, maar bedrijven uit onder andere Duitsland, Frankrijk en Italië niet.(10) Ze willen een Europees level-playing-field. Digivox informeert zorgvuldig voordat ze tot levering over gaat. De bedrijven beloofden de Minister “zorgvuldig te kijken naar het eindgebruik van hun technologie in derde landen, voordat wordt overgegaan tot leveren.”(11)

Het gaat hier om hoogwaardige technologie en kennis die veelal is ontworpen om mensen te controleren, af te tappen, volgen, analyseren en eventueel internet activiteiten te blokkeren. Dit lijkt bij uitstek dual-use technologie. Dat standpunt deelt ook Bleker. Hij wil niet alleen bouwen op zelfrestrictie, maar ook “een kader hebben om besluiten te nemen over de export van producten.” Ze moeten worden opgenomen onder artikel 4 van de dual-use lijst, zo stelt de bewindsman. E.e.a. "[zal] naar verwachting begin 2012 door de Commissie worden opgenomen in een voorstel tot aanpassing van de dual-use verordening," zo laat hij weten.(12) Het lijkt een vruchtbaarder aanpak dan het uitsluitend aanhobbelen achter zelf regulatie, zoals Neelie Smit Kroes onlangs bepleitte tijdens een bijeenkomst in Den Haag.(13)
Nu is het nog de vraag of Bleker in staat zal zijn dit er bij zijn Europese collega's door te krijgen en de technologie onder te brengen in de bijlage bij de dual-use verordening. Coppens van Group2000 noemt niet voor niets een aantal Europese landen waar bedrijven zich niet aan codes houden. Vervolgens moet hij de middelen vrijmaken om de controle handen en voeten te geven. Anders blijft het een papieren maatregel. Onafhankelijke deskundigheid op dit vlak is duur en schaars. Net als bij 'gewone' wapenhandel is het tevens van belang dat er mensen uit de samenleving zijn die dit kunnen volgen en aan de bel weten te trekken als het mis gaat. Overheden zijn zelf niet altijd het meest actief als het er om gaat dubieuze exporten te stoppen. Een iets duidelijker rapportage dan bij de crypto exporten is dan wel wenselijk. Tenslotte zou er een overzicht moeten zijn van apparatuur die in aanmerking komt voor controle in het kader van de dit jaar in werking getreden Wet Strategische Diensten. Met het oog op voorstellen op Europees niveau - dit voorjaar - waarover Bleker sprak is dit zeer urgent (en ook dat vereist veel specialistische kennis).

Tenslotte is er technologie die niet voor tweeërlei gebruik is, maar alleen gericht op repressie.(14) De politieke onrust in de Arabische wereld zorgde voor een opleving van de handel. “These [products] are specifically designed to give the government greater ability to “crackdown on protests.”(15) Deze specifieke technologie moet worden gezien als modern 'wapen'(16) voor onderdrukking en opgenomen worden in de militaire lijst.(17)

Martin Broek
Geschreven voor Konfrontatie (daar een sterk ingekorte versie)

apparatuur en software voor informatiebeveiliging (5A002)

Datum Afgifte		SG-Post	Opgegeven gebruik	Datum aanvraag	Land van bestemming	Land van oorsprong	Waarde(€)
04-03-11		5A002a1	Informatiebeveiliging	22-10-10	Diverse landen	Onbekend	500.000
28-04-11		5A002a1	Informatiebeveiliging	22-10-10	Diverse landen	Onbekend	500.000
28-01-11		5A002a1	Informatiebeveiliging	22-10-10	Diverse landen	Onbekend	500.000
25-05-11		5A002a1	Informatiebeveiliging	22-10-10	Diverse landen	Onbekend	500.000
29-04-11		5A002a7	Informatiebeveiliging	19-01-11	Diverse landen	Nederland	500.000
29-04-11		5A002a1	>Informatiebeveiliging	09-05-11	Diverse landen	Frankrijk	698.000.000
26-04-11		5A002a1	Informatiebeveiliging	09-05-11	Diverse landen	Frankrijk	698.000.000
26-04-11		5A002a1	Reparatie	16-02-11	Irak	Onbekend	159.141
06-06-11		5A002	Informatiebeveiliging	29-04-11	Mauretanië	VS	76.000
27-06-11		5A002a1	Informatiebeveiliging	06-04-11	Pakistan	Onbekend	48.000
31-03-11		5A002a1	Informatiebeveiliging	12-04-11	Rusland	Nederland	1.000.000
14-04-11		5A002	Informatiebeveiliging	25-01-11	Diverse landen	VS	3.000.000
24-05-11		5A002	Informatiebeveiliging	02-12-10	Diverse landen	VS	3.000.000
11-02-11		5A002	Informatiebeveiliging	19-01-11	Libië	Onbekend	76.595
30-03-11		5A002	Informatiebeveiliging	30-03-11	Wereld muv gevoelige landen	Onbekend	38.580.640
30-03-11		5A002	Informatiebeveiliging	07-03-11	Wereld muv gevoelige landen	Onbekend	185.047.500
11-02-11		5A002	Informatiebeveiliging	04-03-11	Wereld muv gevoelige landen	Onbekend	40.000.000
02-03-11		5D002c2	Informatiebeveiliging	25-03-11	Diverse landen	Onbekend	25.000
Omschrijving dual use goederen volgens genoemde code
5A002	Hoofdcategorie, verder niet gespecificeerd. “Informatiebeveiligings”-systemen en –apparatuur, en onderdelen daarvoor, als hier volledig beschreven.
5A002a1	Systemen, apparatuur, voor specifieke toepassingen bestemde "samenstellingen", modulen of geïntegreerde schakelingen ten behoeve van "informatiebeveiliging", als hieronder, en andere speciaal daarvoor ontworpen onderdelen. Deze zijn ontworpen of aangepast voor het hanteren van "cryptografie" met gebruikmaking van digitale technieken ter uitvoering van cryptografische functies, met uitzondering van authentificatie en digitale handtekening, met behulp van … hier volledig beschreven.
5A002a7	niet-cryptografische beveiligingssystemen en –voorzieningen voor informatie- en communicatietechnologie (ICT), met een beveiligingsniveau hoger dan of geliljkwaardig aan klasse EAL-6 (evaluation assurance level) van de Common Criteria; hier volledig beschreven.
5D002c2	"programmatuur" voor het certificeren van "programmatuur" bedoeld in 5D002.c.1. (dat is: "programmatuur" die de kenmerken heeft of de functies uitoefent of simuleert van de apparatuur bedoeld in 5A002). hier volledig beschreven.

Noten:
1) Het gaat hier alleen om de definitieve orders. De bestemmingslanden voor tijdelijke orders zijn zijn veel omvangrijker: China, Israël, Jordanië, Libanon, Saoedi-Arabië, Thailand, Turkije en VAE. Bij de definitieve orders hoort ook Pakistan, maar daarvoor had ik geen gebruiker gevraagd.
2) Het blijft vreemd dat dit niet gelijk in de overzichten wordt vermeld. Het maakt juist bij dual-use exporten veel uit wie de afnemer is.
3) Dossier: Philips Usfa/Crypto; Wapenfabrikant Philips in moeilijkheden ( Amsterdam: Onkruit/AMU, 1992).
4) Cryptografie, Bits of Freedom (http://www.bof.nl/cryptografie.html); en 'Reguleren sterke cryptografie? Niet doen!, ' Maurice Wessling & Leon Kuunders, 13 december 2001 (http://leon.kuunders.info/regulerencrypto.html).
5) Zie voor een overzichtelijke beschrijving van de middelen daarvoor de Epiloog van aftappen versus privacy (Amsterdam: buro Jansen en Janssen, 2000) (http://www.burojansen.nl/crypto/)
6) Bart de Koning, 'Nederland tapt lekker door,' HP de Tijd 3 september 2009 (http://www.hpdetijd.nl/2009 -09-03/nederland-tapt-lekker-door) Of er latere versies van de tapstieken aan de Kamer zijn gestuurd is mij onbekend. Het zou niet verkeerd zijn als daar weer naar gevraagd zou worden.
7) Harry Lensink en Maurits Martijn, 'De geheimen van een supertapper; Profiel Ronald Prins,' Vrij Nederland 13 augustus 2011.
8) Harry Lensink en Maurits, 'Schieten met hagel; Internet,' Vrij Nederland 10 december 2011; en Vrij Nederland 13 augustus 2011 (zie noot 7).
9) Minister EL&I Henk Bleker, 'Beantwoording vragen [El Fassed (GL)] over de export van internetfilters en aftaptechnologie,' 16 januari 2012. Fox-IT staat wel uitgebreid stil bij de kwestie op het internet: Reactie op publicatie Spyfiles (http://wikileaks.org/the -spyfiles.html), 02-12-2011 (https://www.fox-it.com/nl/nieuws -en-events/nieuws/laatste-nieuws/nieuwsartikel/reactie-op-publicatie-spyfiles/203)
10) Richard Coppens stelt: 'Het is mooi als die internationale afspraken er komen. Maar dan moeten bedrijven die de wet overtreden, zoals nu bijvoorbeeld in Duitsland, Frankrijk en Italië, wel in het strafbankje worden gezet.' Vrij Nederland 10 december 2011 (zie noot 8).
11) Minister EL&I Henk Bleker, 'Beantwoording vragen [Pechtold en Verhoeven (D66)] over het gebruik van Europese technologie bij mensenrechtenschendingen.'
12) idem 11
13) In dit kader wordt veel naar het Global Network Innitiative http://www.globalnetworkinitiative.org/principles/index.php gewezen. Craig Blaha, 'Clinton, EU, Urge Protection of Internet Freedom,' Technorati 9 december 2011. http://technorati.com/technology/article/clinton -eu-urge-protection-of-internet/
14) Ben Wagner, 'Exporting Censorship and Surveillance Technology,' Humanist Institute for Co-operation with Developing Countries (Hivos), januari 2012.
15) Elgin and Silver 2011, op cit: Ben Wagner, Hivos januari 2012.
16) Ook bekende miligtaire bedrijven als Thales en BAE Systems begeven zich op deze markt.
17) Zie voor zowel de militaire als dual-use lijst de pagina Exportcontrole strategische goederen van het Ministerie van EL&I. http://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/exportcontrole -strategische-goederen

Granaatwerper in Amsterdam

2012-01-04T05:57:00.004+01:00

Op vrijdag 23 december vist de politie een granaatwerper (RPG, Rocket Propelled Grenade launcher) uit het water bij de Stadionkade in Amsterdam. Het wapen is vermoedelijk ingezet bij de aanslag op het gerechtsgebouw aan de Parnassusweg in september 2011.

Detail granaatwerper, still afkomstig van AT5

Aangezien de politie wilde weten of de daders de buis tijdens hun vlucht in het water hadden gegooid, riep ze de hulp in van Defensie. Duikers gebruikten speciale sonarapparatuur, zo schijft dagblad De Pers.

Op verzoek van een Amsterdams persorgaan bekijk ik de uitgezonden beelden om te bepalen uit welk land de RPG afkomsig is. Het is een kwestie van reduceren en deduceren. Vooral de onderkant van de buis sluit veel andere typen uit. Zo vallen granaatwerpers uit vijftien landen af.

Tenslotte heb ik op grond van de uiterlijke kenmerken nog maar drie typen over. Het zijn de Russische RPO, de Joegoslavische M80 Zolja, en de Amerikaanse M72. De RPO valt af, want dat is een vlammenwerper en geen raketwerper. De M80 en M72 worden regelmatig met elkaar vergeleken. Het woord Trebno op het wegwerpwapen (voor eenmlaig gebruik), betekent in het Servisch onnodig. Het ligt dus zeer voor de hand dat het om de M80 gaat. Voor mij was het onverwacht dat ik op basis van TV beelden kon bepalen om welk type het ging.

Als ik ga zoeken naar de M80 en M72 dan stuit ik op de Nederlandse site: crimescene.pro. Hierop worden de twee typen granaatwerpers genoemd die ik deduceerde uit de beelden van het door de duikers gevonden exemplaar. De aanslag van september 2011 waarmee het wapen in door de media in verband wordt gebracht, wordt op deze pagina niet genoemd. Wel worden twee eerdere aanslagen met granaatwerpers gememoreerd:

- Op maandag 2 april 2007, de eerste dag van het proces tegen Willem Holleeder en zijn medeverdachten wordt met een anti-tank wapen geschoten op de Bunker in Amsterdam-Osdorp.
- Op woensdag 8 november 2006, wordt het gebouw van uitgeverij PCM (waar onder meer Trouw, de Volkskrant en NRC Handelsblad worden gedrukt) beschoten met een Licht Anti-tank Wapen.

(De Telegraaf, Raketaanslag blijft vaak onopgelost; Mogelijk waarschuwing georganiseerde misdaad, 22 september 2011 geeft een goed overzicht.)

De pagina van Crimescene is een maand voor de vondst, in november 2011, aangepast. Dat de politie en leger het wapen relatief eenvoudig konden vinden zou aan een tip kunnen liggen en niet alleen aan de ingezette middelen. Het zou kunnen dat die tip uit de hoek van de politie komt, maar ook een criminele bron is mogelijk. Ook zou sprake kunnen zijn van eerdere signaleringen waarop Crimescene zijn keuze - er zijn tientallen typen in omloop - baseert. Al heb ik die niet kunnen vinden. (M.n. bekeek ik foto's van bij Mink Kok in beslag genomen wapens op het internet.) De Metro vermeldde dat er geen verband was tussen eerdere aanslagen en die van september 2011.

Het belang van dit onderzoekje is gering. Het laat zien dat een conflict en ongecontroleerde situatie aan de randen van Europa, zoals in Joegoslavië, gevolgen heeft voor de veiligheidssituatie in de Europese Unie. Maar de wapens kunnen bijvoorbeeld ook uit illegale handel komen of buitgemaakt tijdens diefstallen op legerbases.

De RPG's zijn een belangrijk wapen voor terroristen en minder zwaar bewapende tegenstanders tijdens een guerrilla oorlog. Dat geldt zeker de versies waarmee luchtdoelraketten kunnen worden afgeschoten, de zogenaamde MANPADS, maar ook de anti-tank versies. Het is met name Irak waar de afgelopen jaren is geëxperimenteerd met het gebruik ervan. Dat dergelijke wapens jarenlang kunnen circuelren in Nederland is zorgwekkend.

Martin Broek
27 december 2011

Op 3 januari komt het AVRO-programma Opsporing Verzocht met nieuwe informatie. Het is een buis van 1.20 meter lang die door het leger gebruikt wordt als antitankwapen. Het leger lijkt op het Nederlandse leger te duiden, maar dat gebruikt de Zweedse pantserfaust en Israelische GILL.

Wapenleveranties naar Turkije

2011-12-29T12:27:00.001+01:00

Turkse gevechtsvliegtuigen bombarderen op 29 december 2011 voor de zoveelste keer doelen in Zuidoost Turkije. Naar schatting vielen dertig doden in het bergachtige grensgebied van Turkije en Irak. Ze hebben volgens plaatselijke bronnen een groep van ongeveer 40 mensen, voornamelijk boeren uit de streek, bestookt.

Nog niet zo lang geleden werd bij wapenleveranties aan Griekenland en Turkije een uitzondering gemaakt voor de regel dat de leveranties aan NAVO-bondgenoten zonder toetsing plaats konden vinden. Inmiddels lijkt er geen sprake meer te zijn van de toepassing van mensenrechten- en spanningsgebiedencriterium.

Nederlandse vergunningen definitieve uitvoer strategische goederen 2010 aan Turkije (2010) Geen verlengde of vervangen vegunnigen
Omschrijving	Producenten	Bedrag
Delen voor radar- en C3 systemen	DIVERSE	46.590
Delen voor radar-en C3 systemen	DIVERSE	605.657
Delen van rondzoekradar systeem	NEDERLAND	281.440
Delen voor radarvuurleidingsystemen	DIVERSE	265.325
Deel voor radar en C3 systeem	NEDERLAND	15.950
Bolle lenzen (domes) voor lasergeleide raketten	DUITSLAND	19.500
Pistool, kal. 9x19mm	DUITSLAND	2.493
Delen voor F-16 gevechtsvliegtuigen	NEDERLAND	1.803.780
Onderdelen voor radarvuurleidingsystemen	DIVERSE	2.000.000
Delen voor rondzoekradar	DIVERSE	993.059
Delen voor radar-en C3 systemen	DIVERSE	92.870
Optische componenten voor laser range finders	VK	1.002
Infrarood-en ultraviolettechnologie	NEDERLAND	125.000
Delen van C3-consoles	NEDERLAND	9.720
Delen van radar-optisch vuurleidingsystemen	ONBEKEND	914.384
Voor militair product aangepaste motion simulator	NEDERLAND	1.265.000
Pistool, kal. 9mm para	VS	675
Delen van YPR pantservoertuigen	NEDERLAND	121.750
Voor militair product aangepaste motion simulator	NEDERLAND	165.800
Delen van radar-en C3-systeem	ONBEKEND	1.809.848
Delen van radar-en C3-systemen	VK	3.840
Delen voor radarvuurleidingssystemen	NEDERLAND	66.570
10.610.253

Raketschild made in Holland

2011-12-12T15:43:00.025+01:00

Nederland is na de Verenigde Staten het land dat de grootste bijdrage levert aan de NAVO-versie van het raketschild. De raketten voor het schild komen uit de Verenigde Staten. Maar in Hengelo wordt een groot deel van de Europese technologie ontwikkeld om raketten op te sporen en de anti-raket-raketten naar hun doel te sturen. Op de Waalsdorpervlakte bij in Den Haag worden bovendien de Europese NAVO-raketschildplannen en technologische ontwikkelingen en aanschaf ervan gecoördineerd. En de Nederlandse overheid blijft in het schild investeren.

Na Nederland is Duitsland de voornaamste bondgenoot van de Verenigde Staten in Europa om de plannen handen en voeten te geven. In november jl. vond in Duitsland de oefening Rapid Arrow 2011 plaats. Deze was bedoeld om officieren van de NAVO-landen te leren hoe ze ballistische raketten moeten neerhalen. “Vanuit het gezichtspunt van de bedieners van de wapensystemen en hun commandanten bevestigde deze oefening onze mogelijkheden om tactische ballistische raketten, die gericht worden op onze uitgezonden troepen, te raken,” zegt Lt. Generaal Pluger van de Duitse luchtmacht. Hij gaat verder met: “de mogelijkheden zullen verder ontwikkeld moeten worden. Onze doelstelling moet verder gaan dan de bescherming van troepen. Ze moet zich ontwikkelen naar de bescherming van gebieden en de bevolking in de Europese NAVO-landen.”(1) Op het eerste gehoor klinkt dat prima, maar het schild zal de veiligheid in de wereld juist niet verbeteren (zie elders voor een uitgebreide uitleg en commentaar).

ALTBMD

Ruim tien jaar geleden was ik bij een presentatie van Regina Hagen van de Duitse afdeling van Natuurkundigen voor Vrede. Ze sprak over het raketschild. Niet over een schild dat een heel gebied kon beschermen, maar over veel kleine schildjes. Klein en mobiel inzetbaar, daar had Hagen het over. Niet over de prestigeprojecten die – gek genoeg ook tien jaar later nog – vooral worden geassocieerd met het raketschild. Het ging over technologisch weliswaar geavanceerde en complexe, maar op d'n duur toch ook haalbare, systemen.
Hagen plaatste de ene na de andere zeepbel op een kaart. Onder de glimmende bellen zag je bij wijze van spreken het met raketten verdedigde land liggen. De glimmende buitenkant stond voor het bereik van de anti-raket raketten, bedoeld om de vijandelijke ballistische raketten te vernietigen. Er waren ook niet bedekte gebieden. Dat waren de gebieden van de vijand. Die was dus kwetsbaar geworden door de betere verdediging van de tegenstander.
Jaren later komt deze vorm van het raketschild, kleinere eenheden die samen een groter geheel vormen, terug in het Active Layered Tactical Ballistic Missile Defense systeem. Dit ALTBMD-systeem werd in 2009 door president Obama omarmd.
De belangrijkste 'wapens' die deel uitmaken van ALTBMD zijn: computers, commando- en controlesystemen en sensoren (C3I). Naast de C3I-systemen is ook technologie nodig die in staat is alle informatie te integreren en combineren en vervolgens door te sluizen naar de raket. Die technologie staat op land, is ingebouwd in voertuigen, maar vooral op schepen gezet. Er wordt eigen radar en observatie informatie verwerkt, maar ook informatie van andere schepen, voer- en vliegtuigen en satellieten. Uiteindelijk moet de anti-raket raket door de kracht van de klap de vijandelijke raket verpulveren. Om deze botsing op lange afstand te laten slagen is veel buitengewoon veel vernuft nodig. Een volledig geslaagde test heeft nog niet plaats gevonden.

NAVO-agentschap

Op de Waalsdorpervlakte zit het zogenaamde NC3A (NATO Consultation, Command and Control Agency) (2). Dit is een NAVO-agentschap wapentechnologie wordt onderzocht, aan oplossingen voor systeemintegratie wordt gewerkt, wapentechnologie ontwikkelt en onderzoeken op dit gebied coördineert. Het gaat dan veelal om technologie op het gebied van sensoren, radar, ITC e.d. De technologie die ook voor het raketschild van groot belang is.
Het belang van de ogenschijnlijk kleine NC3A organisatie blijkt uit het gegeven dat het instituut de komende twee jaar contracten kan verdelen ter waarde van 1,5 miljard euro. Belangrijker is dat NC3A de opdracht heeft meegekregen de ontwikkelingen op raketschildgebied in Europa te coördineren. Een eerste contract dat verband houdt met de territoriale versie – dat hele gebieden of zelfs heel Europa kan verdedigen – van het schild werd in september gesloten met een samenwerkingsverband van ingenieurs. De techneuten komen van EADS Astrium uit Frankijk, onderzoeksinstituut IABG uit Duitsland, Selex SI uit Italië, Qinetiq uit het Verenigd Koninkrijk, SIAC en Raytheon uit de VS en van TNO uit Nederland. Zij zullen het team vormen dat het ALTBMD-kantoor zal ondersteunen. Dit kantoor is eveneens in het NC3A in Den Haag ondergebracht. Een jaar lang gaan de technici onderzoek doen om vast te stellen welke technologie nodig is om het tactische raketschild om te bouwen naar een strategisch schild. In november werd ook een contract gesloten met het militair-industriële samenwerkingsverband van Raytheon en Thales (ThalesRaytheonSystems (TRS)) om een aantal leemtes in het huidige tactische systeem op te vullen. Het gaat om leemtes die geconstateerd zijn tijdens oefeningen en testen.

Oefeningen

Er is een scala aan oefeningen waarbij twee of meer van de vijf belangrijkste deelnemers aan het Europese raketschild zijn betrokken. De oefeningen zijn niet alleen bedoeld om militairen te trainen in het gebruik van de wapens, maar ook op fouten op te sporen zodat die gecorrigeerd kunnen worden (trial and error). Ten eerste is er de al sinds 1996 door Nederland georganiseerde Windmill oefening met Duitsland en de Verenigde Staten. De oefening is een van de redenen dat Nederland een vooraanstaande positie inneemt in de raketschildwereld. Windmill brengt lucht, land, zee en ruimte systemen samen en behoorde tot de eerste grootschalige raketschildoefeningen. Er wordt ook nationaal geoefend en er zijn tests in de Verenigde Staten waaraan op bilaterale basis Nederland, Duitsland en de NAVO-afdelingen, zoals NC3A, deelnemen. Het zijn vooral deze drie genoemde landen die het vaakst oefenen en testen. Maar ook Frankrijk en Italië nemen deel aan oefeningen om te kijken hoe wapensystemen op elkaar inspelen.(3) Eén van de bekendste tests met Nederlandse betrokkenheid is die waarbij het Nederlandse luchtverdedigings fregat Tromp betrokken was een raket boven de Stille Oceaan te traceren (TRACKEX). Daar is zelfs een YouTube filmpje van gemaakt.

Thales

Nederland loopt niet alleen voorop als het gaat om het organiseren van oefeningen. Als sinds halverwege de jaren negentig werkt Thales, destijds nog Thomson-CSF, aan een radar-, volg- en sensorsysteem dat ingezet kan worden voor het raketschild. Thomson Nederland deed samen met de John Hopkins University en Raytheon onderzoek hoe die apparatuur van het Nederlandse product geschikt kon worden gemaakt voor interactie met Amerikaanse rakettechnologie. Het ging destijds nog om de standaardraket voor het tactische raketschild (de SM-2). Nederland hield al lang voordat de vier luchtverdedigingsfregatten (LCF), begin deze eeuw, in dienst werden gesteld rekening met inzet ervan als onderdeel van een raketschild.(4)
Ruim tien jaar later werd op grond van de positieve ervaringen met de Nederlandse technologie tijdens TRACKEX door eerder genoemde partijen plus Lockheed Martin weer een studie gedaan. Nu ging het erom te uit te zoeken of er een schild tegen ballistische raketten op de Nederlandse fregatten kon worden geïnstalleerd. De vraag werd gesteld of de waarneming en volgsystemen voldoende krachtig waren om vijandelijke raketten vroegtijdig waar te nemen en op grote hoogte te volgen en er anti-raket raketten er op af te sturen. Het kan daarbij om eigen raketten gaan – die Nederland nog heeft – of raketten van andere landen. De resultaten waren zeer positief. Met relatief kleine aanpassingen zouden schepen ingezet kunnen worden als onderdeel van het ALTBMD. De Nederlandse systemen kunnen dan gebruikt worden voor het vinden en volgen van raketten op 2000 km afstand. Ze kunnen raketten sturen naar doelen buiten de atmosfeer.

Dit komt de NAVO niet slecht uit. De Thales of daarop gebaseerde systemen zitten op zo'n twintig moderne Europese marineschepen. Er is met die aanpassingen sprake van een flinke vloot die roulerend deze taak kan waarnemen. In januari schreef marine expert Richard Sharpe dat Nederland in Europa tot op heden de grootste stappen heeft gezet naar een maritieme raketschildcapaciteit.(5) Onlangs besloot Nederland de LCF-fregatten voor ruim 250 miljoen euro te voorzien van uitgebreide langs afstand radar (Extended long range, ELR).(6) Ondanks de bezuinigingen op de krijgsmacht, gaan deze investeringen in deze superwapens wel door. De schepen zijn als deze technologie is geïnstalleerd in staat de beruchte raketten vanuit Polen en Tsjechië naar hun doel te sturen. Ze kunnen ook zelf uitgerust worden met die raketten. Maar die beslissing is nog niet genomen.
De schepen waren al het duurste wapensysteem dat Nederland had. Ze dreigen nu ook een belangrijk onderdeel te worden van een schild waartegen Nederland een kleine tien jaar geleden nog waarschuwde, vanwege een mogelijke wapenwedloop. Maar dat gold wel Zuidoost Azië. In Nederland zelf werd ook toe al gestaag gewerkt aan het verder uitbouwen van het schild.(7)

Martin Broek)
Zie voor een vermelding van veel van mijn artikelen over Nederland en het raketschild: Nederland bereidt de weg voor in Europa, januari 2009.

1) NC3A, NATO commanders successfully test command and control systems during missile intercept exercise, 17 november 2011.
2) Martin Broek, Raketschild in Den Haag, 10 augustus 2010.
3) Raymond Lenski, ALTBMD Simulation to the Joint CAX Forum, september 2011.
4) Op weg naar 2012, Marine Nieuws, september 1996.
5) Richard Scott, Aming High, Jane's Defence Weekly, 5 januari 2011.
6) Menno Steketee, Dutch frigates set to receive BMD capacity, Jane's Defence Weekly, 5 oktober 2011.
7) Antwoorden op parlementaire vragen over de Defensienota 2000, 28 januari 2000.

Geschreven voor Vredesmagazine dossier 'Raketschild'.

Datajournalistiek: de journalist als alpinist

2011-11-21T08:30:00.007+01:00

Proefdraaien zoekmachine bij Clingendael, oktober 2011.

Foto's gemaakt op 19 november 2011 bij Legebeke Legaat van boven naar beneden en links naar rechts: Bart Jacobs, Chris Kijne (VPRO), Pieter Klein (RTL-Nieuws), Denis Brentjes (RU), Rik Harink (RU), Nick Overdijk (RU), Hans Laroes (voorm. NOS), Joost Oranje (NRC) en Henk van Ess (VVOJ).

Afgelopen zaterdag organiseerde het Legebeke Legaat een forum over wikileaks en de 'Argos Machinery'. Met die machine wordt een indexprogramma bedoeld dat effectief zoeken mogelijk maakt in drie bergen wikileaks documenten: de militaire logboeken uit Afghanistan en Irak en de Amerikaanse diplomatieke ambtsberichten (in totaal zevenhonderdduizend bestanden). Dat is een berg waar je het liefst omheen gaat.

Gerard Legebeke is de veel te vroeg gestorven eindredacteur van het VPRO/VARA radioprogramma Argos. Het legaat is opgericht om zijn motto 'de waarheid en niets dan de waarheid' kracht bij te zetten en te bevorderen dat onderzoeksjournalistiek een kerntaak van de publieke omroep is en blijft. Voor het Legebeke Legaat is wikileaks en zo'n zoekmachine een uitgelezen onderwerp, zeker omdat Argos zelf een hoofdrol speelde.

De redactie van Argos kwam er al snel achter dat het doorspitten van alle informatie met gewone zoekmethoden gekkenwerk was. Ik was die gek die voor hen door de Afghanistan logboeken ging en weken ploeterde om 2.500 documenten te selecteren waarin sprake was van operaties en activiteiten in Uruzgan en/of Nederlandse activiteiten in Afghanistan (die resultaten staan op mijn site).

Tijdens dat zoeken werd duidelijk:

1. dat bestand na bestand openklikken om te lezen bewerkelijk was en niet efficiënt. Grote digitale bestanden lees ik gewoonlijk met de Ctrl-f functie en ik denk dat veel mensen dat doen. Dat is mogelijk als gevonden informatie in één bestand staat.

2. dat ook een krant een dergelijk en even uitgebreid onderzoek had gedaan. Argos kreeg die gegevens en ik vergeleek mijn vondsten met die van hen. Zij hadden pagina's gevonden die ik mistte en andersom. Er moest een preciezere methode mogelijk zijn.

3. je door toenemende specifieke kennis allengs meer zoektermen krijgt, maar dat steeds opnieuw door die bulk heen gaan te tijdsintensief was.

Een snellere zoekmethode en betere verwerking van zoektochten, leek ons (o.a. Huub Jaspers van Argos en Sam Streefkerk van ONJO (het samenwerkingsverband van de programma's voor onderzoeks journalistiek van de publieke omroep)) een ICT-oplossing. Geen van allen waren we in staat met meer dan rudimentaire kennis van digitaal indexeren en datamining aan een dergelijke oplossing te werken. Op dat moment blijkt dat de goede naam en Nijmeegse connectie van Argos goud waard zijn. Jaspers kwam hoogleraar computerbeveiliging Bart Jacobs tegen en die – hoewel hij dat normaal gesproken niet doet – vroeg tijdens een college op de Radbout Universiteit of studenten er mee aan de slag wilden gaan. Vijf man sterk gaven zij zich op. Elf maanden later leverde dit uiteindelijk de Argos Machinery op.

Met trots werd het apparaat gedemonstreerd. Een verzameling zoekwoorden rond Kunduz (met trefwoorden van militaire eenheden, namen van personen, operaties, plaatsten, dorpjes en gehuchten) leverde ruim negentienduizend resultaten op. Door die vondst te beperken tot bestanden met Nederland erin bleef daarvan een klein deel over. Die vondsten werden geprojecteerd op een kaart en het grootste deel bleek in de provincie Kunduz te liggen en een kleiner deel in de hoofdstad Kabul. Wat mij weken kostte kan nu in een dag. En veel preciezer.

De machine komt niet online. Argos wil niet meewerken aan het verspreiden van persoonlijke gegevens (die mensen in gevaar kan brengen). Maar ze wil ook niet witten in de berichten. Soms kan een naam en adres je als journalist op een spoor zetten. Dat betekent niet dat je die gegeven publiceert, maar je gebruikt ze wel voor je onderzoek en ze moeten dan ook niet verloren gaan. De oplossing is dat journalisten de zoekmachine alleen kunnen gebruiken bij de VPRO zelf.

Als je geen journalist bent of niet naar het Mediapark wil gaan dan zijn er ook andere methoden die snel resultaten opleveren. Zoeken in de cables is minder moeilijk dan het lijkt. Je kan google gebruiken, bijvoorbeeld met de volgende zoekterm: "thales netherlands" site:wikileaks.org/cable. Zo vond ik een telex over de controle op de levering van optische technologie aan Algerije met onderdelen van Thales. Ik schreef er eerder dit jaar over, maar de cable voegt extra kennis toe aan wat ik al wist. Vrij precies is de Amerikaanse vergunningsafhandeling uit 2009 te volgen. Zoektermen kan je aanpassen aan eigen wensen op elk gebied, verander “thales netherlands” in shell nigeria en je krijgt weer hele andere berichten. En als je de zevenhonderdduizend bestanden naar je computer download ben je verzekerd van toegang en kan je met meer of minder specialistische software zoeken.

Er bestaat ook http://cablesearch.org, opgezet door Henk van Ess van de Vereniging voor Onderzoeks Journalisten (VVOJ). Dat biedt weer net andere mogelijkheden en is in het begin gemakkelijker in het gebruik. Of kijk rond op de wikileaks site zelf, maar dat is lastiger. Maar het haalt het allemaal niet bij het Argos product. De kleine redactie was door zijn gedrevenheid in staat een professionele zoekmachine te laten ontwikkelen (zonder de vijf studenten was het onbetaalbaar en onhaalbaar geweest), investeerde in de toekomst en leverde een forse bijdrage aan de Nederlandse onderzoeksjournalistiek. Hopelijk kunnen ze die voorsprong niet al te gemakkelijk behouden en gaan ook andere media investeren. Het hoeft voor de dataminers niet bij wikileaks te blijven; er zijn nog vele andere bergen.

WikiLeaks & de Argos-machinery, ONJO 2 december 2011

Mijn losse-Kunduz-flodders en signaleringen her-en-der

2011-11-08T14:03:00.007+01:00

Afghan Policemen Take Bribes, Let Truck of Opium pass

Afghan Police commander beats recruit for not taking bribes and detaining drug dealers. The drug dealers pay the police commander to release the loot, and free the drivers.

-------------------------

Donderdag 1 december 2011

Gunmen spray Afghan family with acid for marriage refusal, Ghanizada - Thu Dec 01, 3:28 pm

ocal residents of the northern Kunduz province fear that Afghan police forces would not be able to arrest the local militia men as they are influential people in the region.

But Afghan police forces deny the presence of local militia group in Kunduz province and said, a search operation has been put in place to detain those involved behind the incident.

-------------------------------

Maandag 28 november 2011

In Afghan North, US-Backed Militias Spur Local Backlash (November 24, 2011)
Bethany Matta | Kunduz, Afghanistan Voice of America

In an effort to counter a growing insurgency in northern Afghanistan, two U.S.-backed programs in Kunduz have recruited local militias to oppose Taliban militants in the area. But while the militias are better at fighting the Taliban on the battlefield, their methods turn local populations against them.
http://bit.ly/uvzJHb

--------------------------------

Zondag 20 november 2011

Nog vijf dagen en dan is het precies tien jaar geleden:

2001 - U.S. Marines land in southern Afghanistan as the Taliban surrender in Kunduz, their last stronghold in the north. This leaves the Northern Alliance in control of the region and only Kandahar, remains in Taliban hands.

Zo was het toen.

--------------------------------

Maandag 14 november 2011

EU verlengt mandaat EUPOL in Afghanistan

BRUSSEL (ANP) - De politiemissie van de EU in Afghanistan, EUPOL, wordt met anderhalf jaar verlengd tot eind 2014. Dat hebben de ministers van Buitenlandse Zaken van de EU maandag in Brussel besloten.

De Unie is bovendien ook na 2014 bereid Afghanistan te blijven helpen bij het versterken van zijn politiemacht en het verbeteren van de justitiële instellingen.

In EUPOL zijn in Kabul en Kunduz ongeveer 40 Nederlandse politiemensen en 5 juridisch deskundigen actief, vooral bij de opleiding van kaderfunctionarissen. De training van politieagenten wordt door de NAVO gedaan.

--------------------------------

Vrijdag 11 november 2011

Een GeenStijl pagina doorgeven het is niet mijn gewoonte. Ook had ik bedacht niet teveel stil te staan bij de problemen met het vervoer van Nederlandse militairen in Kunduz. Maar dit is een erg duidelijk mailtje van een boze militair. Geeft veel inzicht. Dus toch maar.

--------------------------------

Donderdag 10 november 2011

"Iedereen richt zich op de vraag of onze agenten wel of niet mogen vechten. Als in Nederland de politie in actie komt, wordt gezegd dat de politie heeft ingegrepen. En in Afghanistan heet dat dan vechten. Het is jammer dat we in die discussie blijven hangen, want tegelijk gebeuren er veel goede dingen."

Dat zegt Ron Smits de voormalig commandant in Kunduz in Trouw. Heeft hij er echt zo weinig van begrepen? Ron, mogelijk en hopelijk ten overvloede, Afghanistan is in oorlog en er wordt in rap tempo een veiligheidsmacht opgebouwd die als contra-guerrilla fungeert. Vandaar dat er bij sommige partijen enige terughoudendheid of voorzichtigheid bestaat en andere partijen helemaal niet mee willen werken aan het opleiden van dit veiligheidsapparaat.

De Pers: Alle signalen wijzen erop dat de politietrainingsmissie in Afghanistan flink wordt uitgebreid. Het begint uiteraard met een kleine stap.

--------------------------------

Woensdag 9 november 2011

Aad Verbaast Verwarrende berichten trouwens. Er wordt nog aan de grenzen (van het mandaat) getrokken om ze op te rekken, zie NRC-Handelsblad.

Martin Broek Citaat: De Tweede Kamer gaat akkoord met de uitbreiding van de politietrainingsmissie in Kunduz die het kabinet heeft voorgesteld. Nederland gaat ook onderofficieren en Afghaanse politietrainers opleiden. (...) Ook de oppositiepartijen D66, ChristenUnie en GroenLinks geven steun aan de uitbreiding. Ze willen wel vasthouden aan de eerder afgesproken uitgangspunten. Dat betekent onder meer dat de missie een civiel karakter moet hebben. Er mogen geen politieagenten worden opgeleid die gevechtstaken krijgen.

Aad Verbaast ‎komt er dan ook een "keiharde garantie" dat de getrainde trainers enkel civiele trainingen geven aan politie die zich exclusief met civiele taken mag gaan bezighouden? Geloof jij het?

Martin Broek Nee daar is geen sprake van, tenminste niet in de kranten. Even wachten op het verslag van het debat.

Martin Broek: De Volkskrant is vrij gedetailleerd in de berichtgeving: "Ook D66 is tot nu toe optimistisch, maar 'de terugkeer van een aantal marechaussees laat zien dat de missie nog veel effectiever kan'. Mariko Peters van GroenLinks verdedigde de 'politie-trainingsmissie'. Haar partij stelde het civiele karakter ervan als voorwaarde voor de missie. Ook zijn er volgens haar al een hoop successen in Kunduz geboekt. 'We hadden een vliegende start, maar zijn er nog lang niet'. Peters vindt het een goede zaak om extra groepen te trainen, zoals de regering voorstelt. GroenLinks heeft wel twijfels over het trainen van grenspolitie of trainingen buiten Kunduz. De mogelijkheden hiervoor mogen wat de partij betreft wel worden onderzocht."

Martin Broek en dan zit het weer ook al tegen: Slecht-weer-hindert-terugkeer-uit-Kunduz.ece
www.ed.nl

Martin Broek GroenLinks: De uitgangspunten zijn het civiele en duurzame karakter van de missie.
Het duurzame karakter. Wat betekent duurzaam in dit verband?
GroenLinks: De Afghanen blijken behoefte te hebben aan (...) Afghaanse politietrainers.
Wat is het karakter van de trainingen aan trainers?

Dat vroeg ook Frans Timmermans (PvdA) zich af, meldt De Pers: hij "ontdekte gisteren een moderne variant op ‘de kat krabt de krullen van de trap’. Tijdens het Kameroverleg over de politietrainingsmissie in Kunduz vroeg hij ‘wie de trainers trainen die wij trainen’."

--------------------------------

Dindsdag 8 november 2011

Generaal Fuller stelt dat in november 2012 157.000 politieagenten gerekruteerd moeten zijn. De Nederlandse bijdrage in het grotere plaatje op video.

Afghan National Army, Afghan National Police, afghanistan | Training Afghans (part I) - Military Vid: www.militarytimes.com

U.S. Army Maj. Gen. Peter Fuller, deputy commander for NATO Training Mission-Afghanistan, discusses the challenges in building up the Afghan security forces. (Oct. 30, 2011)

Martin Broek de VS werven iedere maand 8.000 rekruten, waarvan er 1.000 - 1.500 worden weggestuurd. Dat klinkt heel anders dan de Nederlandse bijdrage, waarin nauwelijks mensen opgeleid worden en er trainers naar huis worden gestuurd. De VS ziet het opleiden (lezen en schrijven worden als zeer belangrijk gezien) dan ook als onderdeel van het neerzetten van een 350.000 personen (politie en leger samen) sterke veiligheidsmacht. Je kan het ook zien als een enorme contra-guerrilla strijdmacht onder Amerikaanse controle. Nederland zal nog lang gemasseerd worden meer te doen om daar een bijdrage aan te leveren.

Aad Verbaast Ze pompen er dan ook een miljard dollar per maand in. Wie gaat dat betalen als ze (zoals ze zeggen) in 2014 weg gaan? En wat blijft er dan nog over van wat zou zijn opgebouwd?

Martin Broek ‎Aad dat zijn ook vragen die in het filmpje worden gesteld. Denk jij dat ze echt weggaan?

Aad: Ik geloof nooit dat ze daar in 2014 weggaan. Wie weet zijn ze dan ook al in oorlog met de buren (aan weerszijden) Karzai meldde al dat hij dan de kant van Pakistan zal kiezen. Met door Amerka getrainde (en betaalde) soldaten en mede door Nederland getrainde ABP... hoe vreemd kunnen zaken lopen. Martin: GroenLinks en de ChristenUnie vinden de toezeggingen van het kabinet voor de politietrainingsmissie in Kunduz niet voldoende. GroenLinks wil zwart op wit dat de rekruten die Nederland opleidt geen militaire taken krijgen. Maar de vraag is of dat wel kan. --------------------------------------

Nederland doet de politietraining in Kunduz. De VS doet de artillerie en geeft Kabul samen met Bosnië Herzegowina (daar hebben ze er teveel) 122 mm houwitzers.

Geen F-16's, maar wel zwaar geschut voor de Afghaanse landmacht. -------------------------------------

Zaterdag 5 november 2011

Jolande Sap is niet gek. Ze zal allang weten dat dit geen civiele missie is. GroenLinks is door zijn eigen politiek gekonkel in een fuik gezwommen. Nu moet de partij een moment vinden om de draai terug te kunnen maken. Jolande Sap kan dan net als haar voorgangster in een debat zeggen dat sadder en wiser is geworden. Hieronder een artikel van de Kunduz Monitor: "Ondanks agenten, commandanten en burgers in Kunduz die vechtende politie verlangen en verwachten; ondanks de minister die aangeeft dat de missie militair is en Kunduz oorlogsgebied; ondanks het zetelverlies in de peilingen voor GroenLinks als Kunduz het nieuws haalt; en ondanks de overtuiging bij de meeste Nederlanders dat GroenLinks beter alsnog de steun in kan trekken, blijft de partij geloven dat een puur civiele missie mogelijk is."
Kunduz Monitor: Hillens' hypocrisie en GroenLinkse naïviteit over 'civiele missie' Kunduz (09/10/11)
kunduzmonitor.blogspot.com

Toch lijkt mij dat ook dit artikel niet ageert tegen de visie in de brief van de regering. Daarin is deze kritiek voorzien en de hoop gesteld op het splitsen van de grenspolitie, zodat er ook een civiel deel komt. Dit wensedenken - door Nederlanders - is naïef maar ook moeilijk te bestrijden. Zie voor citaat uit regerings brief hieronder.

---------------------------------

Vrijdag 4 november 2011

Kabinet wil meer agenten trainen in Kunduz
Nederland gaat in de Afghaanse provincie Kunduz ook lager politiekader en Afghaanse politietrainers opleiden. Het kabinet onderzoekt de mogelijkheden om ook agenten uit andere provincies en van de grenspolitie op te gaan leiden. Dat staat in een vandaag verstuurde brief…

Aad Verbaast blogje was al in de maak. Vandaag natuurlijk er op gezet!

Martin Broek Voor de Kamerbrief: "Nu er plannen zijn om de civiele en militaire taken van de ABP te splitsen zal de regering deze optie nader onderzoeken en nagaan of de training van ABP in overeenstemming te brengen is met de civiele doelstellingen van de missie. Zo moet vaststaan dat de toekomstige grenspolitie uitsluitend civiele taken uitvoert. De afspraken met de Kamer blijven leidend; Nederland wil kwalitatief hoogwaardige opleidingen geven en Afghaanse civiele politie moet civiel worden ingezet conform de Afghaanse politiestrategie.""Nu...Lees verder -----------------

Vergunningen voor definitieve uitvoer naar Griekenland

2011-11-07T12:03:00.000+01:00

Hieronder een overzicht van de verstrekte wapenexportvergunningen in 2011. Verwijderd zijn de tijdelijke vergunningen en de vergunningen voor retour na reparatie. Griekenland is over de gehele periode 2001 - 2010 met 871 miljoen euro de op twee na grootste afnemer van Nederlandse wapens.

Aanvraag

nummer

Omschrijving

Verl

T.v.v.

Oorspronkelijknr.

Bedrag

23-11-2010

28724837

Gedemilitariseerdebommenlader

4.500

23-11-2010

28725019

Gedemilitariseerdeschietstoelen

5.200

23-11-2010

28723938

Gedemilitariseerdedrone

2.000

23-11-2010

28716834

Gedemilitariseerdgevechtsvliegtuig

27.000

23-11-2010

28716842

Gedemilitariseerdgevechtsvliegtuig

65.000

23-11-2010

28716850

Gedemilitariseerdgevechtsvliegtuig

45.000

23-11-2010

28716869

Gedemilitariseerdgevechtsvliegtuig

20.000

23-11-2010

28716753

Gedemilitariseerdgevechtsvliegtuig

65.000

23-11-2010

28716826

Gedemilitariseerdgevechtsvliegtuig

65.000

23-11-2010

28716818

Gedemilitariseerdgevechtsvliegtuig

20.000

23-11-2010

28716745

Gedemilitariseerdgevechtsvliegtuig

20.000

23-11-2010

28716737

Gedemilitariseerdgevechtsvliegtuig

30.000

23-11-2010

28716729

Gedemilitariseerdverkenningsvliegtuig

150.000

23-11-2010

28716710

Gedemilitariseerdehelikopter

30.000

23-11-2010

28716796

Gedemilitariseerdgevechtsvliegtuig

16.500

okt 2010

28503296

C3-consoles mettoebehoren

27192114

74.324.231

11-06-2010

28628161

Radarsystemen,C3-consoles en toebehoren

52.650.000

21-05-2010

28616562

Delen voor radar,radarvuurleiding-en C3 systemen

27733549

3.879.825

08-04-2010

28601778

C3-consoles

27630251

13.707.328

april 2010

28442386

Software modules

100.000

februari 2010

28416423

Soft-en hardwarevoor data management systeem

26860237

29.640

145.256.224

Vergunningen voordefinitieve uitvoer naar Griekenland
Verl.=verlengd jaof nee V/N=vervangen Ja (V) Nee (N) T.v.v.= ter vervanging van
Totaal

De kat van Melatti; betoverend poppenspel

2011-10-11T11:11:00.003+02:00

De kat van Melatti is qua vormgeving en spel mooi en grandioos. Theater Lakon speelt met de Indonesische wajang, poppenspel, toneeltechnieken en voordrachtkunst.

Afgeladen vol zat het Poppentheater Amstelveen tijdens de première begin oktober. Kinderen vanaf drie tot een jaar of tien met ouders, opa's en oma's. In het TV-tijdperk kwamen ze af op een vorm van verhalen vertellen die ouder is dan de oudste beeldschermen. Die middag speelt De Kat van Melatti, een verhaal over water, vertelt door Jet Smeets en Ista Putranto van Theater Lakon.

Al eerder zag ik Oom Gong van hetzelfde gezelschap. Het was een voorstelling die me verbaasde doordat de grenzen tussen poppen en spelers, tussen echt en onecht, helemaal vervaagde. Theater Lakon speelt met de Indonesische wajang, Nederlands poppenspel, toneeltechnieken en voordrachtkunst. De kat van Melatti is gemaakt in Nederland, al is de muziek afkomstig uit Indonesië, zonder echt Indonesch te zijn. Het stuk ademt de uitwisseling tussen Indonesië en Nederland en tussen moderniteit en traditie.

De voorstelling vertelt het verhaal van een 8-jarig meisje dat sinds een tsunami ziek in bed ligt en steeds zieker wordt. Ze woont bij haar oma, die ze tijdens diezelfde tsunami redde, in een traditioneel huisje aan het water. Melatti wordt steeds overvallen door angstdromen waarin de tsunami terugkomt: vissen zweven over het podium en achter de twee grootbeeld wajangschermen; beelden verschuiven en verkleuren van hel licht tot diepblauw; en de muziek bereikt zijn hoogtepunt in koortsachtig gitaarspel.

Melatti's ouders werken in de stad bij een flessenfabriek. Ze bellen af en toe om te vragen hoe het met hun dochter gaat. Dat leidt iedere keer tot een moeizaam gebruik van het mobieltje. Het is een van de terugkerende grappen die tot gelach vanuit de zaal leiden. Oma doet het huishouden en geeft Melatti toverwater uit een bron die ouder is dan zijzelf. De bron blijkt aan het eind van het verhaal vervuild te zijn door de flessenfabriek. Het is de kat die dit uitvindt tijdens een fraai vormgegeven zoektocht, en die daar met recht bijzonder trots op is.

Het stuk doet me denken aan de manier waarop Indonesische activisten naar dorpen trekken om de bevolking uit te leggen waar de oorzaken van een probleem gezocht moeten worden. Een verschijnsel dat met een mooi Indonesisch woord advokasi wordt genoemd. Ik herinner me een betoog van een Indonesische vrouw over de vervuiling door een papierfabriek die zijn afvalwater loodsde op de rivier en financiering ervan door Westerse overheden. Mensen in de wijde omgeving werden ziek van de chemicaliën. Er was nauwelijks een woord dat ik van haar verhaal verstond, maar ik werd meegesleept door haar voordrachtskunst; waar woorden, klank en mimiek zo'n belangrijke rol in speelden.

Van agitatie is bij De kat van Melatti hier geen sprake. Het draait vooral om de vertelkunst, om het spel. Maar er is ook een niet opdringerige duidelijke boodschap: water is belangrijk, maar er kan mee gesjoemeld worden. Wat mij betreft wordt het verhaal daarover net iets te gemakkelijk afgerond door de kat die zo trots als een pauw zijn visies op water en over zijn eigen heldendaad vertelt.

De voorstelling mondt daarmee uit in een boodschap aan Nederlandse kinderen in de huiselijke situatie: 'laat de kraan niet lopen'; en 'water wees er zuinig mee'. Deze voorstelling heeft zoveel kracht, diepgang en is zo kunstig verteld dat een iets ingewikkelder en verder-van-mijn-bed slot ook mogelijk zou zijn. Volgens de dramaturg van de voorstelling, Jan Smeets, is dat de taak voor ouders en onderwijzers.

Het poppenspel van Theater Lukon doet meer dan een verhaal vertellen. De poëzie van de Indonesische taal wordt gebruikt. Oma praat nu en dan in het bahasa Indonesia, waardoor je uit Nederland weg kan dromen en wat de voorstelling groter maakt. De zaal reageerde nauwelijks met onbegrip op de voor de meeste onverstaanbare woorden (ze worden terloops vertaald door de kat of Melatti).

Voor me zaten kinderen die steeds opmerkten dat de poppen bewogen werden door mensen en handen: “Ze kunnen er niets van,” hoorde ik ze zeggen. Het grootste deel gaat de zaal ging wel mee met de overtuigend neergezette karakters en het verhaal. Het wordt stil in de zaal bij de onzekerheid over het welzijn van Melatti: dood of levend?

Een zaal vol volwassenen en kinderen die naar een verhaal over schoon drinkwater, een ziek meisje en vervuiling kijken. Menig NGO zou jaloers zijn op zoveel aandacht. Het poppentheater laat hier zijn grote kracht zien. De Kat van Melatti was mooi en grandioos qua vormgeving en spel. En, als je iets mooi vertelt dan krijg je mensen mee. Of zullen in ieder geval naar je luisteren.

De kat van Melatti
Theater Lakon
Spel en poppen: Ista Putranto en Jet Smeets
Regie: Trudie Lute
Script: i.s.m. Florian Kullberg
Muziek: Doni Wijanarko
Decor: i.s.m. Dodog Soeseno
Dramaturgie: Jan Smeets
Voorstelling en speellijst zie: http://bit.ly/mZPPYX

Boekebespreking: Autismevriendelijk onderwijs

2011-10-05T14:52:00.018+02:00

Autisme en normale begaafdheid in het onderwijs levert inspiratie aan iedereen die les geeft aan (rand)normaal begaafde leerlingen met autisme. Vertrekkend van de autistische manier van waarnemen en informatie verwerken, schetst Vermeulen de krijtlijnen voor een autismevriendelijke onderwijsstijl.

“Mijn zoon weigert mensen aan te kijken. Hij heeft geen interesse in ze.” Aan het woord is een moeder die boos is dat haar kind van een jaar of tien geen oogcontact met anderen wil maken. Of de achterliggende oorzaak autisme is, weet ik niet. Ik ben geen psycholoog, noch psychiater. Het is wel een kenmerk dat bij autisme past.

Wat de oorzaak ook is, de anekdote maakt duidelijk hoe problematisch autisme voor mensen kan zijn. Ze worden beoordeeld op grond van een dominante manier van denken en handelen. Er wordt van hen verwacht wat ze niet kunnen.

Zelf lijd ik ook aan dit 'oogcontact euvel'. Er is een enkeling die het ziet. Gelukkig maar, want mensen zien het als een blijk van betrouwbaarheid als je hen – maar niet te lang – in de ogen aankijkt. Ik heb geleerd hoe ik kan wegkijken zonder dat het echt opvalt, maar dat was een lange en soms zeer onplezierige weg.

Extra gewicht

Ik ken de frustraties en onmacht die autistische trekken veroorzaken. Een autist torst extra gewicht mee als hij door de wereld stapt. Het grootste deel van de mensen met autisme functioneert – al dan niet met hulp – in de normale maatschappij en moet zich daaraan aanpassen. Vaak meer dan prettig of mogelijk is. Maar het wordt van hen gevraagd: hoe langer hoe meer en in een steeds dynamischere samenleving.

De diagnose autisme wordt gesteld op grond van afwijkingen op het vlak van omgang en communicatie met anderen en een sterke stroefheid in interesses en reacties. Zulk gedrag is niet altijd waarneembaar. De sociale vaardigheidsregels kunnen worden aangeleerd. Ze zijn daarmee nog niet precies op het sociale verkeer afgestemd. Het finetunen kost veel tijd en energie.

Autisme is een biologische afwijking en geenszins het gevolg van een slechte opvoeding, verwaarlozing of traumatische levensgebeurtenissen. Erfelijkheid is de voornaamste bepalende factor voor autisme. Autisten hebben het moeilijk met zich voor te stellen wat er in anderen omgaat. Ze missen daarvoor veelal de verbeeldingskracht.

Het is geen kwestie van intelligentie. Net als bij alle anderen heb je intelligente en minder slimme autisten. Wél kunnen bepaalde gebieden sterk ontwikkeld zijn (ook waardevolle), zoals: een sterk geheugen voor feiten, technisch lezen, oog voor details, omgaan met techniek, volhouden, perfectionisme, rechtvaardigheidsgevoel en eerlijkheid en objectiviteit.

Autisme op school

Bovenstaande omschrijving haal ik uit de eerste hoofdstukken van Autisme en normale begaafdheid in het onderwijs geschreven door Peter Vermeulen. De academische kennis van Vermeulen wordt aangevuld met de praktijkervaring van Annemarie Mertens en Kobe Vanroy, beiden werkzaam als onderwijzeres. Ook de vragen van onderwijzers die een cursus volgden bij Vermeulen's werkgever Autisme Centraal, zijn verwerkt in het boek.

Vermeulen is geen wetenschapper in een ivoren toren, maar iemand uit de praktijk. Hij luistert ook naar hen die die autisme aan den lijve ondervinden, zoals de mensen met autisme, de behandelaars en onderwijsgevenden. Het boek gaat niet over autisme in het algemeen maar zoals, de titel al omschrijft, over autisme in het onderwijs. Specifiek over de basis- en middelbare school voor leerlingen van vier tot zestien jaar.

Voor mensen in die leeftijdsgroep is de school naast thuis de plaats waar ze het langst vertoeven. Dat betekent dat ze ook daar de zorg moeten krijgen waar ze behoefte aan hebben. Confectie-onderwijs lijkt efficiënt, maar kinderen met een ander maatje hebben meer aan onderwijs dat hen past. Dit is voor de auteurs een reden om uitgebreid stil te staan bij hun behoeften. (Ik zal die in deze bespreking niet meer dan aanstippen.) Naar schatting zijn er in Nederland en Vlaanderen 10.000 leerlingen met de diagnose autisme, een groep die naar verwachting zal groeien.

De eerste bladzijde van het boek bevat een lijst met een tiental publicaties die de Vlaamse uitgeverijen EPO en Acco publiceerden over autisme. EPO nam bijna al deze boeken voor zijn rekening. Ik ken de uitgeverij van linkse boeken over vrede en veiligheid en besprak er zelfs een aantal van. Daar ligt ook mijn deskundigheid. Dit boek ligt op het terrein van onderwijs en geestelijke gezondheidszorg, een vlak waarop ik leek ben met enige affiniteit met het onderwerp 'autisme'.

De vraag waarmee ik dit boek dan toch ben gaan lezen luidt: waarom geeft een linkse uitgeverij een serie boeken uit over autisme? De inleiding bevat meteen al een verklaring: 'De maatschappij is er voor iedereen; voor de mensen die grotendeels in het straatje van de dominante cultuur en structuur passen, maar ook voor hen die daar moeite mee hebben of het niet kunnen. Ook zij hebben immers recht op een plek en aandacht.' Dat lijkt me een sociale visie en nog geen linkse of progressieve, maar een dergelijke notie maakt wel onderdeel uit van een links gedachtegoed.

Extra inspanningen

Het boek bevat anekdotes om de theorie te verhelderen. Ook de autist zelf komt zo min of meer aan het woord. Sander bijvoorbeeld, die zijn balpen niet meer wil gebruiken omdat er geen bal inzit. Iedereen die met autisten te maken heeft gehad zal dit voorbeeld in de een of andere vorm herkennen. Het vervolg ligt echter wat minder voor de hand. De leerkracht van Sander haalt de pen uit elkaar en legt de werking uit. Sander gebruikt zijn pen weer. Prachtig die individuele aandacht, maar in de kantlijn noteerde ik hierbij: 'hoeveel tijd heb je?' Dat is een vraag die steeds weer terug kwam tijdens het lezen.

'Vele handen maken licht werk en twee weten meer dan één. Een autisme vriendelijke omgeving vraagt naast creativiteit uiteraard ook wat energie: die elementen krijgen meer kans als verschillende personen het autisme project van de school dragen', zo lees ik. Het is bijna alsof het probleem wordt geconstateerd en daar automatisch een optimaal antwoord op volgt. Verschillende personen die samen aan een project werken, houdt een overlegstructuur in. Dat betekent tijd en kosten voor de school.

Maar hier blijft het niet bij: 'De bereidheid om bij te leren over autisme en creatief na te denken over hoe een school door aanpassingen autismevriendelijk gemaakt kan worden zijn daarentegen wel basisvoorwaarden.' Niet alleen in en buiten de klas is er extra aandacht nodig, maar ook voor extra scholing. De vraag is waar de handen en hersens vandaan komen in een tijd dat de kosten van het onderwijs onder druk staan en er gekapt wordt in de subsidies voor rugzakjes van individuele leerlingen.

Gedeeltelijk is de oplossing gelegen in een overkoepelende voorlichtingscampagne. Hierdoor kunnen snel kennis en methoden worden overdragen: 'Het gedrag en de reacties van de leerling met autisme worden er beter door begrepen.' Dit geldt bij een juiste informatie overdracht alleen voor docenten en kader, maar ook voor medeleerlingen.

'De medeleerlingen zijn niet blind en meestal zien ze wel dat de leerling met autisme een buitenbeentje is, maar ze weten niet wat erachter zit en vallen net als ongeïnformeerde leerkrachten terug op hun eigen referenties voor de interpretatie van het anders zijn.' Dat leidt tot belachelijk maken; hij is gek, dom, vervelend etc. Om pesten en uitsluiting te voorkomen is het goed om ook hen te informeren, want dan begrijpen andere leerlingen het gedrag van de leerling met autisme beter. Zo kan pesten gemakkelijker bespreekbaar worden gemaakt.

Kosten

Autisten vergen nogal wat van hun schoolomgeving: inlevingsvermogen, geduld, methoden, speciale aandacht en kennis en tijd. De bezuinigingen op het onderwijs zetten deze aspecten onder druk. De schrijvers doen bijna alsof al die tijd en aandacht de gewoonste zaak van de wereld is. Op nog geen anderhalve pagina gaan de auteurs in drie punten direct in op het kostenaspect van autismevriendelijk onderwijs:

1. De basiskennis is niet zo ingewikkeld en vraagt vooral het in willen leven hoe de leerling met autisme de wereld ervaart. Die 'empathie kost geen geld en er kruipt ook niet veel tijd in';

2. Van een dergelijk onderwijssysteem profiteren ook andere leerlingen: 'Voor zover wij weten heeft nog nooit een leerling geklaagd over te veel duidelijkheid en gevraagd naar meer verwarring en onduidelijkheid in de klas';

3. Het aantal leerlingen met autisme zal naar verwachting toenemen: 'Het werken aan een autismevriendelijke school is daarom op lange termijn de investering waard.'

Het zijn woorden die minder overtuigen dan de notie dat iedereen er bij hoort. Dat een andere manier van denken ook tot andere resultaten leidt, kan economisch weleens veel belangrijker zijn dan de kosten op school. “In en rondom Eindhoven wonen opvallend veel autisten. Volgens autisme-experts is er een verband met de hightechsector. 'Autisme is geen ziekte. Ik spreek liever over kansen'”, zo schreef Julie Wevers drie jaar geleden in NRC-Handelsblad.

Twee sporen

Het boek is zakelijk geschreven, maar bevat impliciet de oproep dat niet minder zorg, maar meer aandacht naar deze groep uitgaat. 'Leerlingen met autisme vragen om een autisme vriendelijke schoolcultuur', vatten de auteurs het hoofdstuk 'Autistisch denken' samen. In de kantlijn reageer ik met: 'Of moeten ze leren hoe ze uit de wanorde orde kunnen destilleren met zo min mogelijk verrassingen.' Niet overal zullen ze immers een vriendelijke omgeving tegenkomen.

Het is ook wat de schrijvers voorstellen als onderdeel van een tweesporenbeleid: de school moet zich aanpassen aan de leerling en de leerling met autisme moet vaardigheden worden aangeleerd waarmee hij zich kan aanpassen aan de leeromgeving. Dat tweede spoor is op de lange termijn goed voor de leerling zelf, maar ook voor de maatschappij waar hij of zij moet functioneren. 'Een leerling met probleemgedrag doet niet moeilijk, maar heeft het moeilijk. Het gaat meestal om onmacht, niet om onwil!' Hij moet wel meer dan een ander leren hoe, maar dat betekent niet dat hij uiteindelijk minder zal presteren.

Het boek is geschreven voor onderwijzers. In hun werk komen ze autisme zeker tegen. Leerkrachten kunnen er een hele berg praktische ideeën uithalen die ik in deze bespreking links heb laat liggen. De aanpak op school is niet alleen een zaak voor de remedial teachers, het is een zaak voor de hele school. Het boek is dan ook voor alle onderwijsgevenden aan vier- tot 16-jarigen.

Maar ook mensen die zich keren tegen de groeiende vraag naar begeleiding van speciale leerlingen zouden tot zich door kunnen laten dringen wat een autist op zijn weg door school en maatschappij aan hindernissen moet overwinnen of... juist bij problemen weigert die hindernissen te over te gaan; met alle problemen van dien.

Verplichte literatuur voor de mensen op het ministerie die denken dat er bezuinigd kan worden op voorzieningen voor deze groep. Het boek maakt klip-en-klaar duidelijk dat er juist heel wat nodig is voor een volwassen begeleiding. Naast praktische tips geeft het boek theoretische inzichten om autisme spectrum stoornissen te begrijpen. Het is echter vooral een enthousiast pleidooi voor het opzetten van een volwaardig autismevriendelijk schoolsysteem. Daarmee worden de kansen van hen in de samenleving die er mee kampen vergroot.

titel: Autisme en normale begaafdheid in het onderwijs, 2010
auteurs: Peter Vermeulen, Annemarie Mertens en Kobe Vanroy
uitgeverij: EPO i.s.m. Autisme Centraal (Vlaamse Dienst Autisme, partner binnen Vijftact vzw) en uitgeverij Acco
uitvoering: paperback (12,5 x 20 cm) - 224p.
ISBN: 9789064457159
prijs: € 19,-

Geschreven voor Ravage Digitaal

Openbaarheid inlichtingendiensten nuanceert beeld commissie-Davids

2011-10-01T12:00:00.039+02:00

De Algemene Inlichtingen en Veiligheidsdienst (AIVD) en de Militaire Inlichtingen en Veiligheidsdienst (MIVD) hebben honderden pagina's met nota's, brieven en rapporten vrijgegeven uit 2002 en 2003. Ze schreven die ten behoeve van de besluitvorming over deelname aan de oorlog in Irak. De vrijgave is het resultaat van een procedure op grond van de Wet Inlichtingen en Veiligheidsdiensten (WIV), die werd aangespannen door Argos–redacteur en inlichtingendienstdeskundige Wil van der Schans. Journalistiek onderzoeker Martin Broek heeft de enorme berg materiaal minutieus doorgespit. Dit onderzoek levert een genuanceerder beeld op van de beide diensten in de aanloop naar de oorlog dan men op grond van eerdere publicaties zou verwachten.

De MIVD schrijft vrijwel alleen over militaire zaken; militaire krachtsverhoudingen, wapentechnologie, aanwezigheid van wapens en de rapportages van VN-wapeninspecteur Hans Blix. De AIVD-stukken bestrijken een breder terrein en omvatten alles wat voor een politieke, binnen- en buitenlandse veiligheidsbeoordeling van belang is. Ze beschrijven de positie van Irakezen in Nederland, zowel die van vluchtelingen als die van medewerkers van de Irakese inlichtingendienst Mukhabarat, de wapentransporten naar het oorlogsgebied, acties van oorlogstegenstanders en internationale politieke reacties.
Met het vrijgegeven van zoveel documenten van de inlichtingen- en veiligheidsdiensten is een precedent geschapen, waardoor de toegang tot dergelijke informatie in de toekomst waarschijnlijk gemakkelijker zal zijn. Vanwaar deze opmerkelijke openheid? Daarvoor is een aantal redenen. Ten eerste willen beide diensten vermoedelijk best laten zien, dat ze een stuk kritischer stonden tegenover de belastende Amerikaanse informatie over Irak dan de Nederlandse regering. Dit terwijl hen door een aantal bewindslieden verweten dat ze indekgedrag vertoonden door zoveel slagen om de arm te houden dat hen nooit iets verweten kon worden. De documenten tonen dat het tegendeel juist het geval was: De Nederlandse inlichtingen- en veiligheidsdiensten roeiden tegen de stroom in en baseerden zich op feiten en onafhankelijke analyse. Daarin waren ze precies en genuanceerd, ook als dat politiek niet wenselijk was. De Nederlandse bewindslieden luisterden liever naar de rapporten van de Britse en Amerikaanse inlichtingendiensten en schoffelden de adviezen van de Nederlandse diensten regelmatig onder het tapijt. Door Argos de beschikking te geven over de grote hoeveelheid documenten verschafte de inlichtingendiensten zich een spreekbuis om hun geschonden vaktrots weer enigszins te herstellen.
Ook zal een rol gespeeld hebben dat de documenten al waren vrijgegeven aan de Commissie Davids, die onderzoek deed naar de Nederlandse betrokkenheid bij de oorlog in Irak. In verschillende fasen tijdens de WIV-procedure verklaarde de AIVD de informatie nog niet vrij te kunnen geven, om de Commissie Davids niet in de weg te zitten. Daarmee gaf ze impliciet aan dat het daarna wel mogelijk zou worden. Argos-medewerker Van der Schans vond dit uitstel onterecht en stapte naar de rechter. Hij kreeg bijval van de Commissie van Toezicht Inlichtingen en Veiligheidsdiensten (CTIVD) die vond dat de gegevens niet buiten de openbaarheid mochten worden gehouden. De rechter nam het standpunt van de CTIVD over en na verloop van maanden kwamen uiteindelijk de AIVD-documenten en nog veel later de MIVD-stukken. Al met al heeft de WIV-procedure voor het verkrijgen van de documenten ruim twee jaar geduurd.

Verder onderzoek

Hoewel de meeste stukken ook door de commissie-Davids zijn bekeken is het Argos-onderzoek zeker geen mosterd na de maaltijd, want er blijken nog vele vragen open te liggen. De Commissie Davids heeft vooral documenten bekeken waarin de inlichtingendiensten een inschatting maakten over de massavernietigingswapens in Irak. Argos keek bijvoorbeeld ook naar de stukken ten behoeve van de Ministeriële Kerngroep Speciale Operaties. Deze kerngroep, ingesteld op 13 december 2002, bestaat uit de minister-president, beide viceminister-presidenten en de ministers van Buitenlandse Zaken en Defensie. Voor de eerste bijeenkomst werden drie notities aangeleverd, zo staat in de aanbiedingsbrief van 13 december. De eerste notitie gaat over de binnenlandse veiligheid in verband met Irak, de tweede behandelt de internationale veiligheidsrisico's bij een Nederlandse deelname aan interventie in Irak. In beide notities is voor vrijgave flink veel tekst verwijderd; “gewit” heet dat in jargon. Maar de derde notitie is niet eens vrijgegeven, uit de aanbiedingsbrief is alleen bekend dat hij bestaat. Dat maakt hem tot een zeer interessant los eindje dat zeker uitgepluist moet worden.
Een ander opvallend gegeven uit de documenten is de draai die de AIVD maakt bij de beoordeling van de Iraakse massavernietigingswapens. Op 3 december schrijft de AIVD in een 'vestzaknotitie' voor een overleg op 4 december dat men zich afvraagt “of Irak beschikt over massavernietigingswapens en of het land ook in staat is deze in te zetten.” Het is een standaard formule die ook in eerdere documenten te vinden is. Op 5 december is de standaard formulering van de AIVD in een brief aan Jaap de Hoop Scheffer veranderd: “Er zijn aanwijzingen dat Irak beschikt over massavernietigingswapens en dat het land ook in staat is deze in te zetten.” Een paar woorden verschil, maar de betekenis is opeens brisant. Om welk overleg het gaat is niet helemaal duidelijk, maar vermoedelijk gaat het om de Ministriële Kerngroep op 4 december over de beroemd en berucht geworden resolutie 1441 van de VN-veiligheidsraad. Deze bijeenkomst wordt genoemd in een voetnoot in het rapport van de commissie-Davids. Het moet bij deze Ministriële Kerngroep om een andere groep gaan dan Speciale Operaties, die werd immers pas op 13 december ingesteld. Plaatsvervangend hoofd van de AIVD, Theo Bot, krijgt “met het oog op [zijn] deelname, met Minister Remkes aan overleg o.l.v. MP over Irak” op 2 december een notitie van de Directie Inlichtingen Buitenland (D4) van de dienst. Wie er naast Balkenende, Bot en Remkes in deze kerngroep zaten, is onbekend. Ook of de verschuiving van de standaard formulering verband houdt met die Ministeriële Kerngroepbijeenkomst is onduidelijk.

Regime change

Eén van de eerste AIVD-documenten uit de WIV-verstrekking is de 'Dreigingsanalyse Irak' uit maart 2002. Hierin geeft de AIVD de regering onder andere advies over de politiek van de VS – die gericht is op regime change in Irak: “De vraag is niet zozeer of de Verenigde Staten Irak zullen aanvallen, maar wanneer en hoe.” De dienst geeft duidelijk aan welke argumenten nodig zullen zijn om politieke steun te krijgen. “Gelet op de reacties in de internationale gemeenschap volstaat een verwijzing naar de internationale strijd tegen het terrorisme niet als rechtvaardigingsgrond voor een militaire aanval op Irak. Van belangrijke betekenis in de aanloop naar alsmede in de legitimering van een interventie in Irak spelen dan ook de wapeninspecties.” De AIVD is realistisch genoeg om te beseffen dat “een grootschalige interventie niet zal worden gebruikt om Irak te dwingen wapeninspecteurs toe te laten, maar gericht zal zijn op het ten val brengen van het regime van Saddam Hoessein.” Daarmee toont de AIVD een realistischer visie op de internationale politiek te hebben dan een groot deel van de oppositie in de Tweede Kamer. De oordelen van de AIVD zijn in die zin verfrissend om te lezen.
Ook interessant is de realistische analyse van de MIVD in de notitie 'toekomstig Iraaks bestuur' - een analyse die in het licht van de huidige Arabische lente extra wrang in de oren klinkt: “In het kort doen vier regeringsmodellen de ronde: a) een volwaardige democratie, b) een harde militaire dictatuur, c) een constitutionele monarchie en d) een autocratisch pro-westers bestuur met semi-democratische karakteristieken. Op basis van beschikbare informatie en aanwijzingen is de inschatting dat de laatste optie de meest voor de hand liggende is. Dit brengt het verwijt (in de media) met zich dat van een echte democratie geen sprake is, in weerwil van eerdere publiekelijke uitspraken van Westerse regeringen. Een groot voordeel van een autocratisch bestuur is echter dan voor langere tijd stabiliteit en een pro-westerse koers verzekerd zouden kunnen zijn. De westerse geostrategische belangen (ook olie) zullen in dit scenario behartigd kunnen worden. Een pro-westerse leiden zal gevoelig zijn voor druk van zijn buitenlandse sponsors aan wie hij zijn leiderschap te danken heeft en die garant staan voor zijn voortbestaan. (…) Vanzelfsprekend zal een dergelijke machthebber zich niet de meedogenloze repressie van Saddam Hoessein kunnen veroorloven, maar Realpolitik in dit land en in deze regio noopt tot een zekere bereidheid om geweld te gebruiken teneinde de gewenste stabiliteit zeker te stellen.” Misschien waren er mensen in Den Haag die serieus geloofden dat de oorlog in Irak democratie zou brengen, maar de MIVD geeft al aan dat dit niet als waarschijnlijke uitkomst gezien moet worden.

Mobiele laboratoria

Een visie kan wijzigen in verloop van de tijd, maar het komt ook voor dat een visie de ene week anders is dan de andere. De kijk van de diensten op de mobiele laboratoria voor productie van biologische wapens is er een voorbeeld van. De AIVD ziet in eerste instantie geen bewijs voor de aanwezigheid van de mobiele laboratoria, ook niet als de CIA ze noemt in het rapport: Iraqi pursuit of weapons of mass destruction. De AIVD schrijft dat op 13 september 2002 ook aan premier Balkenende en minister van Buitenlandse Zaken De Hoop Scheffer. Nog geen drie weken later (3 oktober) stelt de AIVD in reactie op het rapport-Blair Iraq's weapons of mass destruction; the assessment of the British government: “De AIVD heeft aanknopingspunten gesignaleerd die kunnen wijzen in de richting van kleine laboratoria, die heel goed verplaatsbaar zouden kunnen zijn.” Het woordje 'kunnen' betekent weliswaar dat de AIVD een voorbehoud maakt, maar het is een duidelijke verschuiving van positie.
Bij de MIVD gaat er wat meer tijd overheen voordat de dienst het bestaan van de mobiele laboratoria voor waar aanneemt. Dat gebeurt op 5 februari 2003 in “bewijs dat Irak niet meewerkt aan inspectieregime,” een notitie geschreven als reactie op de toespraak de Amerikaanse minister voor Buitenlandse Zaken Colin Powell voor de Veiligheidsraad. “Uit het door Powell gepresenteerde bewijs over mobiele productiemogelijkheden blijkt duidelijk dat Irak nog steeds tracht deze wapens te produceren.” De MIVD nuanceert deze informatie meteen door er op te wijzen dat deze biologische wapens alleen inzetbaar zijn binnen de grenzen van Irak, maar door aan te nemen dat de mobiele laboratoria bestaan gaat de dienst verder dan in september 2002. Ook in september 2002 nam de MIVD aan dat Irak een programma voor biologische oorlogsvoering had: “Het inzetten van deze [achtergehouden en makkelijk in bestaande faciliteiten en met aanwezige middelen te produceren strijdmiddelen, zoals antrax, botulisme en ricine] van deze strijdmiddelen door middel van ballistische raketten met een eenvoudige biologische kop is buitengewoon moeilijk, omdat een grote kans bestaat, dat het merendeel van het strijdmiddel door inslag zal worden vernietigd. Als het strijdmiddel de inslag zal overleven dan kan een relatief klein gebied worden besmet.” Het verschil tussen deze constatering en de constatering dat Irak 'tracht' deze middelen te produceren is flinterdun. Deze constatering is ook van belang gezien de positieverandering die de MIVD zou hebben ondergaan (zie verder).
Het document uit september 2002 stelt ook dat Irak civiele vliegtuigen ombouwt “in lanceerplatforms voor ballistische raketten.” De aanwezigheid van biologische strijdmiddelen wordt daardoor ernstiger, aangezien dit de reikwijdte ervan vergroot. In dat opzicht is de MIVD in 2003, na de toespraak van Powell, juist voorzichtiger en schrijft ze: “Gelet op het absolute luchtoverwicht en luchtverdediging van de geallieerden rondom Irak is effectieve inzet van deze vliegtuigen buiten de grenzen van Irak zeer onwaarschijnlijk.” De Commissie Davids negeert deze uitspraak als ze schrijft dat de MIVD de woorden van Powell over de overbrengingsmiddelen zonder toelichting heeft overgenomen. Het is mogelijk dat de Commissie Davids andere informatie heeft dan Argos, maar dat is in dit geval niet waarschijnlijk aangezien we beide over hetzelfde document beschikken.

Veranderde opstelling MIVD

Op grond van de MIVD-reactie op Powell's speech neemt de commissie-Davids een veranderde opstelling van de MIVD waar. Davids schrijft: “Opvallend is daarentegen dat de presentatie van Powell in de Veiligheidsraad op 5 februari een positieve en weinig kritische beoordeling kreeg. De informatie was weliswaar bij de MIVD bekend, maar 'nieuw is dat de informatie nadrukkelijk is onderbouwd met bewijzen afkomstig uit intercepties, satellietfoto's en menselijke bronnen.' De beoordeling hiervan was als volgt:
Dezerzijds wordt ervan uitgegaan dat de onderbouwing is gebaseerd op harde feiten en er geen sprake is van gemanipuleerd materiaal. Geconstateerd moet aldus worden dat het regime van Saddam Hoessein de lacunes in de in december 2002 ingediende documenten nog steeds niet heeft toegelicht en dat er sprake is van tegenwerking van de inspecteurs. De smoking gun is nog niet gevonden!” (cursivering Davids)
Huub Jaspers van radio programma Argos vraagt voormalig MIVD directeur Van Reijn in april 2010 of de positieverandering samen kan hangen met zijn opvolging door Bert Debben, die in februari 2003 hoofd-MIVD is. Van Reijn antwoord met een binnen Defensie gangbare grap: 'Er zijn altijd twee mensen die er niets van hebben begrepen. De eerste is je voorganger en de tweede is je opvolger.' De omvang van die verandering moet op grond van de MIVD-reactie genuanceerd worden.
In de beoordeling van Powell's speech voor de Verenigde Naties over de aanwezigheid van massavernietigingswapens neemt de MIVD ook onder Dedden afstand van beweringen over mvw-wapens. Over de door Powell genoemde banden tussen het internationale terrorisme en Irak zegt de MIVD: “Omdat de bewijzen voor de band tussen Irak en het internationale terrorisme niet zichtbaar zijn concentreerde Powell zich op de meest overtuigende bewijslast ten aanzien van verschillende programma's voor de ontwikkeling van massavernietigingswapens.” Het verband tussen Irak en het terrorisme is daarmee afgeserveerd. Vervolgens neemt de MIVD ook onder Dedden afstand van het acute gevaar van van de Iraakse massavernietigingswapens. Het commentaar op het gevaar van biologische wapens en de overbrengingsmiddelen is hier boven al genoemd. Rond chemische wapenprogramma blijft de MIVD bij het verhaal dat de wapens “zonder ballistische raketten buiten Irak niet effectief kunnen worden ingezet.” Powell zegt in dit verband dat Irak beschikt over Scud raketten met een reikwijdte van 650 tot 900 kilometer. De MIVD schrijft: “Er is sinds 1995 een discussie gaande over deze wapens en er zijn geen bewijzen geleverd dat deze wapens operationeel inzetbaar zijn.” Over nucleaire wapens komt de MIVD met de gemeenplaats dat Irak de nucleaire optie nog steeds openhoudt: “Als het land de kans zou krijgen deze optie te realiseren zonder VN-sancties, dan kan Irak binnen enkele jaren over nucleaire wapens beschikken.” Ook hier is geen nieuwe positie ingenomen ten opzichte van september 2002. In de slotconclusie zijn kritische kanttekeningen wel verdwenen. Het lijkt alsof de Commissie Davids zich bij het statement dat sprake is van 'een positieve en weinig kritische beoordeling' van Powell's speech door MIVD zich vooral op die korte slotconclusie beroept en de rest van de overzichtelijke en zeven mager bedrukte pagina's tellende notitie buiten beschouwing laat.
De MIVD-dreigingsanalyse van Irak veranderd niet door de speech; volgens de MIVD is de Iraakse dreiging miniem en blijft het gevaar binnen de grenzen van Irak. Dat is ook hoe Joost Oranje het opschrijft in zijn spraakmakende artikel van februari 2007 'Hollandse oorlogslogica': “De presentatie van Powell in de Veiligheidsraad gaf geen enkele reden om af te wijken van wat in vaktermen het 'normbeleid Irak' heet.” De verandering tussen de MIVD onder van Reijn en die onder Dedden lijkt niet zo groot dat van een noemenswaardige verandering kan worden gesproken. Mogelijk had de Commissie Davids informatie – bijvoorbeeld uit gesprekken met betrokkenen – op grond waarvan ze dit onderscheid toch maakt.

Massavernietigingswapens (mvw)

De kwestie Irak draaide in het openbaar steeds meer om de aanwezigheid van massavernietigingswapens en de bereidwilligheid van Irak mee te werken aan de vernietiging ervan. Er zijn drie cruciale momenten waarop de AIVD en de MIVD de regering moesten adviseren: a) het hierboven genoemde CIA-rapport; b) het rapport van de Britse regering dat berucht is geworden doordat Tony Blair in het voorwoord schreef dat Iraakse massavernietigingswapens binnen 45 minuten kunnen worden ingezet; en c) en de toespraak van Colin Powell in de Veiligheidsraad van februari 2003. Op deze belangrijke momenten steunde of de de AIVD of MIVD de buitenlandse analyses gedeeltelijk, maar zeker niet geheel.

CIA-rapport

De AIVD stelt in een brief van 13 september 2002 nog dat ze de stelligheid van de conclusies van de CIA over een wederopbouw van Iraakse mvw-programma’s niet kan onderschrijven. Het is een positie die ook de Commissie Davids is opgevallen en deze schrijft daarover: “In deze rapportage stelde de AIVD dat de CIA verzuimde de stelling nader te onderbouwen dat Irak de beschikking zou hebben over productiefaciliteiten. Volgens de AIVD waren de westerse inlichtingen- en veiligheidsdiensten er ook eerder niet in geslaagd enig bewijs hiervoor te leveren.” Er is geen documentatie binnen de vrijgegeven stukken over het standpunt van de MIVD ten opzichte van het CIA-rapport. Davids heeft wel mondelinge informatie kunnen gebruiken: “(Minister) Korthals [was] nogal sceptisch over een presentatie over het Iraakse mvw-programma die de CIA eind September 2002 gaf. Navraag van Korthals bij directeur MIVD Van Reijn deed deze scepsis niet verdwijnen. Korthals' ambtsopvolger Kamp stelde in het gesprek met de Commissie dat hij er nog voordat hij minister van Defensie werd al van overtuigd was dat er rekening mee moest worden gehouden dat Irak nog over mvw beschikte.” Daarmee neemt Kamp onomwonden afstand van de MIVD als informatiebron voor de Nederlandse regering, en kiest hij ervoor de Amerikaanse inlichtingendienst te volgen.

rapport-Blair

Rond het rapport Blair neemt de AIVD in een brief van 3 oktober aan onder meer premier Balkenende het standpunt in dat ze veelal niet over eigen informatie beschikt, maar wel overtuigd is “van de validiteit van de informatie van de Britse inlichtingen en veiligheidsdiensten zoals die verwerkt is in het rapport Blair.” Achteraf kan je dit lezen als een waardering voor de informatie, maar niet voor de conclusies. De MIVD is in een briefing van 25 september duidelijk afwijzend naar de meest explosieve boodschap van het rapport, de 45-minuten claim: “De conclusies van het rapport zijn in lijn met de analyse van de MIVD aangaande het Iraakse (NRBC) wapenarsenaal. Hetzelfde geldt voor de gegevens die zijn vermeld over ballistische wapens, met de aanvulling dat dezerzijds wordt uitgegaan van ruim een dozijn achtergehouden al-Hussein raketten. Voor wat betreft het “nieuwe” feit dat sommige chemische en biologische wapens binnen 45 minuten inzetbaar zouden kunnen zijn, wordt dezerzijds veronderstelt dat dit slechts een verwijzing is naar bestaande Iraakse slagveldwapens, zoals (chemische) artilleriegranaten, met een beperkt bereik en gelimiteerde militaire toepasbaarheid. Het betreft derhalve uitdrukkelijk geen wapens met een (groter) bereik (…).” Davids voegt hier nog een opmerking aan toe over een RTV-optreden van Van Reijn op 15 oktober waarin deze stelde dat Irak geen effectieve aanval kon doen op de buurlanden.

Presentatie Powell Veiligheidsraad

Op 5 februari komt Powell met zijn multimediaspeech in de Veiligheidsraad. De AIVD stelt: “Zoals reeds eerder aangekondigd geen smoking gun, maar wel concretere aanwijzingen dan tot op heden naar buiten zijn gekomen. De door Powell gepresenteerde informatie is een mengeling van in het publieke domein oude en nieuwe onderdelen.” Minister van Ardenne meent uit de speech op te moeten maken dat Irak massavernietigingswapens levert aan terroristen. Een visie die door beide Nederlandse diensten al ruim en breed naar het land der fabelen verwezen was. De Commissie Davids citeert uit de Ministerraad van 7 februari: “De conclusie die Powell aan deze gegevens verbindt, namelijk dat er een directe link zou zijn tussen het Iraakse bewind en Al Qaida, is volgens de AIVD niet aangetoond.”(1) Daarmee wordt Van Ardennes uitspraak nog eens weersproken. Verder vat de AIVD de speech samen en onderbouwt of weerlegt niets. De MIVD nuanceert of ontkracht vrijwel alle bewering, maar neemt, zoals eerder al gesteld, de bronnen voor Powell's speech voor waar.

Klakkeloos

“De AIVD blijkt in de aanloop naar de oorlog tegen Irak het kabinet op het verkeerde been te hebben gezet. De geheime dienst heeft klakkeloos buitenlandse inlichtingenrapporten overgenomen zonder de informatie te verifiëren,” zo leiden Jolande van der Graaf en Joost de Haas op zaterdag 28 maart 2009 een artikel in.' De documenten tonen aan de situatie anders lag. Tot op het laatste moment hebben de diensten twijfels geuit over veel van de informatie die ze via de Britsen en Amerikaan1se zusterdiensten op hun bordje kregen. Het probleem is dat de Nederlandse inlichtingendiensten genegeerd werden door het kabinet. Het kabinet deed liever zaken met buitenlandse diensten. De stelling “dat Nederland onder meer op basis van deze rapporten ten oorlog trok,” uit hetzelfde Telegraafartikel klopt niet. De conclusie moet zijn dat de Nederlandse inlichtingendiensten kritisch reageerden op grote delen van de rapporten van de buitenlandse diensten die door de Nederlandse overheid echter als waar aan het publiek werden gepresenteerd. Deze kritische commentaren bleven binnenskamers en kwamen pas later gedeeltelijk naar buiten, zoals in het artikel van Oranje en de radio-uitzending 'Openheid over Irak' van Argos van 20 december 2008. Vaak waren de Nederlandse inlichtingendiensten niet in staat om de rapporten te beoordelen en bouwden ze op het gezag van buitenlandse diensten, zoals de AIVD in verband met het rapport Blair en de MIVD rond de 'feiten' die Powell presenteerde. Davids stelt het als volgt: “De regering schetste in de Tweede Kamer een grotere rol voor de AIVD en de MIVD dan deze diensten in werkelijkheid hebben gespeeld. Van het beoordelingsvermogen van de AIVD en de MIVD werd in de praktijk, zoals hierboven reeds is geconcludeerd, door de betrokken bewindspersonen en departementen slechts selectief gebruikgemaakt.” De WIV-documenten zijn een waardevolle aanvulling op het rapport Davids. Daar is tot in detail te lezen dat de Nederlandse Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten op een behoorlijk aantal punten afstand namen van de regering in de aanloop naar de Irakoorlog. Door de trage werking van WIV zijn ze eerder voer voor historici dan voor journalisten.

Martin Broek
22 september 2011
geschreven voor ONJO-site

1) Het is overigens opvallend dat exact hetzelfde citaat voorkomt in 'Brandpunt Irak' van 5 maart 2003, maar dan zonder het woordje niet. Hierdoor betekent de zin het tegenovergestelde nl. dat er wel banden zijn. Dit lijkt een redactionele fout. De Commissie Davids rept niet over de verandering. De AIVD zelf onderbouwt op 27 februari de afwezigheid van de banden en verklaart ook op 2 juli 2003 dat er een discrepantie was tussen de de door Colin Powell veronderstelde directe link van het Iraakse regime met Al Qa'ida en de gegevens waarover op dat moment de AIVD en een andere uit de tekst weggewitte partij beschikte.

links:
- Rapport Davids
- Argos
12 juni 2010- Documenten AIVD en MIVD over inval in Irak vrijgegeven
5 juni 2010- Opnieuw de Commissie Davids
10 april 2010- Exclusief interview ex-directeur MIVD over Irak
16 januari 2010- Na het rapport Davids…
2 januari 2010- Irak en de commissie Davids
Joost Oranje, 'Hollandse Oorlogslogica,' NRC-Handelsblad 14 februari 2007
Jolande van der Graaf en Joost de Haas, 'AIVD faalde rond Irak,' 28 maart 2009
- Big-Wobber: AIVD en MIVD

Openbaarheid inlichtingendiensten nuanceert beeld commissie-Davids (PDF)

Gebruikt Papier uit Tripoli

2011-09-16T08:00:00.005+02:00

Nieuws is vaak niet nieuw. Ook het beste nieuws kan gemaakt worden van gebruikt papier dat al jaren in ordners op kantoorplanken staat of door woedende menigten over vloeren is vertrapt. Zelf ben ik een keer zo stom geweest samen met wat collega's de gehele exportadministratie van Melchemie, het bedrijf dat grondstoffen voor chemische wapens aan Irak leverde, bij een bezetting uit het raam over straat te laten wapperen. Op de redactie van het roemruchte discussie-, onderzoeks- en actieblad Bluf! kreeg ik daarover de wind van voren. Zo had niemand er meer wat aan.

Een organisatie als Human Rights Watch kent de waarde van gebruikt papier zeer goed. Nadat Noord-Irak niet meer onder Saddam Hoessein's controle stond wist deze mensenrechtenorganisatie de hand te leggen op grote hoeveelheden dossiers van de inlichtingendiensten. Het bleek een rijke informatie bron over de misdaden van het Iraakse regime.

De reden dat ik er aan terug moest denken is de gang van zaken in Tripoli. De laatste weken kwam steeds opnieuw informatie naar buiten die bedoeld was om geheim te blijven. Opvallend is dat het de Britse en Canadese pers is die buitgemaakte papieren onthult.

In Tripoli is het ook weer Human Rights Watch dat een aantal keren met interessante papieren op de proppen komt. De ene keer onthult men samen met Reuters dat het Britse bedrijf General Dynamic UK Britse pantserwagens en het hoofdkwartier voorziet van de modernste communicatie technologie. Bij een andere onthulling gaat om de rol die de Buitenlandse Inlichtingen Dienst MI6 en Condoleezza Rice (destijds Nationale Veiligheidsadviseur van George W. Bush) speelde bij overleg met Tripoli. Ghadafdfi zou weer een gerespecteerd lid van de internationale gemeenschap worden en weer genieten van de “Great opportunities that could come of such a rejoining,” aldus Condee in een fax.

Deel van die onthulling is een verhaal rond Abdul Hakim Belhaj. Hij was in de jaren negentig lid van Libyan Islamic Fighting Group (LIFG). De Observer schreef in november 2002 een verhaal dat de LIFG met MI6 een moord op Ghadaffi voorbereidde. De leden ontvluchten in 1998 Libië. Belhaj vindt onderdak bij de Taliban in Afghanistan. Tot 2002 vecht hij tegen de Russen. Later krijgt hij vermoedelijk contact met Mullah Omar en begint in Jalabad trainingskampen voor Jihadi's.

Als de VS na 11 september 2001 Afghanistan binnenvallen vertrekken de LIFG leden naar Zuidoost Azië. In 2003 worden, zoals al beschreven, de banden tussen het Westen en Libië aangehaald. Belhaj wordt in 2004 op grond van MI6 informatie door de CIA gegijzeld in Kuala Lumpur. Deze brengt hem via Bangkok naar Tripoli en draagt hem over aan de beruchte Libische geheime dienst. In Libië zit Belhaj zeven jaar vast en wordt er gemarteld. Naar eigen zeggen is hij in Tripoli ook ondervraagt door geheime diensten uit de VS en Engeland. Dat hoeft niet te verbazen de Britten ruilden volgens gevonden documenten informatie over anti-Ghadaffi personen in Engeland met informatie die Libië vrij kreeg tijdens ondervragingen van gevangenen.

In augustus 2011 zegeviert Abdul Hakim Belhaj als commandant van de Militaire Raad in Tripoli als de door de NAVO-gesteunde oorlog tegen de machthebbers in Tripoli zijn einde nadert.

Het verhaal van Belhaj vertelt in kort bestek het verhaal van de machtspolitiek rond en in Libië. Het is een somber verhaal. Mogelijk is dat de reden dat progressieve personen, groepen en partijen veelal weigeren machtspolitieke argumenten mee te wegen in hun morele en rooskleurige oordelen over de wereld. Meer onthullingen uit het oud papier zullen dat waarschijnlijk niet veranderen.

Geschreven voor Konfrontatie

BBC: The Battle for Helmand (2011)

2011-07-17T14:18:00.003+02:00

Een indrukwekkende documentaire over de Britse aanwezigheid en falende strategie om Helmand onder controle te krijgen. Een strijd die duizenden Afghanen het leven kostte en honderden Britten. Een analyse waarom het Westen ingreep wordt niet gegeven, wel een waarom en hoe het misliep.

De militairen volgden de orders op, ook al wisten zij dat hun militaire bijdrage niets betekende voor het verbeteren van de situatie in Afghanistan en dat de inzet zelfs contraproductief was. “What did we achieve?” vroeg een van hen zich retorisch af. “Zero. F---ing zero.” (telegraph). De politici wilden er niet van weten.

Er zijn meer paralellen met de Nederlandse inzet. Ook de Britten begonnen met een peace keeping en opbouw missie, maar het werd al snel een vecht missie.

Door Mark Urban voor de BBC in vier delen van YouTube:

Deel 1:

Deel 2:

Deel 3:

Deel 4:

mastodonten in de haven

2011-07-11T06:21:00.006+02:00

Afgelopen week nam ik de veerboot naar Texel. Je hebt bij vertrek een mooi overzicht over de marinehaven in Den Helder. De veerpont is net als de Nederlandse marineschepen gebouwd door scheepswerf Damen. Altijd kijk ik. Vaak tot groot vermaak van mijn familieleden die er de draak mee steken.

Texel is meestal een vakantiebestemming. Nu ging ik er naartoe om een dagje te fietsen. Alleen. Dus ik kon rustig kijken, zonder het ingehouden gelach te trotseren. Ook schoot ik wat fotootjes van de schepen. Er ligt een donkergrijze (ieder land heeft zijn eigen grijs) mijnenjager van de Alkmaar-klasse. Hij is verkocht aan Letland en gaat LVNS Rūsiņš heten. Opvallender is dat er maar liefst vier Luchtverdedigings en Commando Fregatten (LCF) in de haven liggen.

De schepen horen op hun gebied tot de top. Vergeleken met de Amerikaanse evenknieën zijn ze niet eens extreem duur. Maar als je een zeehond – ik blijf maar even in de Waddensferen – met een walvis gaat vergelijken dan is ook het grootste Nederlandse roofdier klein. Vier van die schepen heeft Nederland. Ze liggen er dus allemaal.

Die fregatten zijn het duurste wapensysteem dat Nederland heeft. De vier samen hebben tot nu toe zo'n 1900 miljoen euro gekost. Een romp vol state-of-the-art wapens en technologie van wereldklasse. Maar wel kostbaar. En daar liggen ze nu in de haven stilletjes groot en sterk te zijn. Vanaf het dek van de Dokter Wagemaker zie ik het resultaat van de keuzes die het Ministerie van Defensie heeft gemaakt voor: groot, sterk en zwaar.

Hebben we wel behoefte aan dergelijke grote wapensystemen waar Nederland mee kan vechten in het hoogste geweldspectrum, zoals – grote oorlogen sinds een jaar of tien – zo prachtig worden genoemd? Of hebben we in tijden dat grootschalige bedreigingen op korte termijn niet meer bestaan behoefte aan een leger dat het land kan verdedigen tegen zotten. Of hooguit aan een leger dat kan meedoen aan een missie om ergens de vrede te bewaren. Niet aan een krijgsmacht om hem te bouwen of af te dwingen, zoals in Afghanistan.

Met een dergelijke visie kan je bij alle krijgsmachtonderdelen aan de slag. Geen JSF's en pantserhouwitzers kunnen eruit. In het geval van de marine zou ik zeggen weg met die veel te dure en zware schepen. Ze leveren dan nog wat op. De schepen zijn bedoeld voor de Koude Oorlog die al afgelopen is. Of als onderdeel van een groter vlootverband voor een oorlog tegen Rusland, India of China als die over enige decennia een aanval lanceren, de deskundigen weten het zeker dat is wat Beijing wil.

Nu liggen de LCF's in de haven, omdat het geld voor varen, oefenen en schieten op rantsoen is. Het is wel armetierig om hele dure speeltjes te hebben, maar ze niet mogen gebruiken uit angst dat ze kapot gaan en brandstof verbruiken. Eigenlijk is dat pas echt slecht omgaan met het geld.
Zuinigheid is niet de sterke kant in Den Helder. Het gemiddelde schip van Hare Majesteits marine gaat niet langer mee dan een jaar of vijftien en wordt dan verkocht – dat is leuk voor Damen en Thales die mogen dan weer nieuwe spulletjes leveren. Het is ook fijn voor Indonesië, Griekenland, de Emiraten en Chili die zo voor een prikkie marineschepen kochten. De voorspelde oorlog met China zullen ook deze fregatten daarom toch niet meer halen.

Achter Hr. Ms. Evertsen zie ik op de foto nog een schip liggen. Het is nog niet helemaal klaar. Vermoedelijk is het een van de korvetten die Damen bouwt voor de Nederlandse marine. Het is zeker niet te klein of licht uitgerust voor tal van taken, zoals: schip van de wacht in Noordzee of de wateren rond de Antillen en voor de inzet tegen smokkelaars, piraten, illegale vissers en onverlaten die rotzooi in zee dumpen. Iets voor een nieuwe koers?

Geschreven voor Konfrontatie

De val van Moebarak

2011-07-03T21:07:00.001+02:00

Eind april 2011 spreekt onder de hanenbalken van de vergaderruimte bij het Transnational Institute Amy Holmes. Ze is werkzaam aan de American Universiteit in Kaïro. Vanaf dag twee maakte ze van dichtbij de acties mee die leiden tot de val van Moebarak en liep in de periode daarna mee met de vrouwelijke presidents kandidate: Buthayna Kamel. Ze komt vrijwel direct uit Egypte naar Amsterdam. Aan haar verhaal is dat regelmatig te horen; de directe betrokkenheid geeft haar verhaal kracht. De titel van haar inleiding is niettemin: Towards a Structural Explanation of the Egyptian Revolution.

In 18 dagen bereikte de Egyptische oppositie de val van Moebarak. Holmes verdeelt deze periode in twee fasen:
1. 25 tot vrijdag 28 januari naar de Dag van de Woede
2. 29 januari tot 11 februari wegvallen steun voor regime Moebarak
De verklaring voor het snelle succes ligt niet in de ideologische standpunten van de oppositie – ook niet in het gebruik van Facebook overigens – maar het verdwijnen van de steun van vier verschillende steunpilaren van Moebarak: de nationale elite, de militairen, de middenklasse en de Verenigde Staten.

Breed verzet

Door het hele land heen waren er echter steeds meer stakingen, er werden zeker honderd politiebureaus aangevallen en ook kantoren van de Nationaal Democratische Partij (NDP, de partij van Moebarak) gingen in vlammen op. Het was een strijd van de arbeiders en steeds groter deel van de middenklasse, benadrukt Holmes. De politie probeerde door het vrijlaten van gevangenen en het daarna volledig afzijdig blijven het land te destabiliseren. Ook de afzijdigheid van het leger wordt door Holmes in dit kader geplaatst. De demonstranten vulden vervolgens het vacuüm en regelden mensen die de orde gingen bewaken, waardoor veiligheid en verkeer geregeld werden. Later zouden ze ook noodhospitalen en de inkoop van verbandmiddelen organiseren.

Tahrirplein

Op 28 januari staat Holmes bij een brug over de Nijl. Urenlang is er een kat-en-muis-spel tussen politie en demonstranten die het Tahrirplein willen bezetten. De strijd is nog niet beslecht als Holmes met een groepje journalisten besluit naar elders te verkassen. Ze lopen het lege Tahrirplein op. Er wordt een vrouw opgepakt en naar een witte bus gebracht. Ze gaan erop af. De vrouw is TV-persoonlijkheid Kamel. Later zal Holmes met Kamel optrekken tijdens de presidentscampagne. Ze weten haar uit handen van de politie te houden. Angstig gaan beide vrouwen vervolgens een kantoor in dat grenst aan het plein. Vanaf het terras zien ze opeens “zover het oog reikt” een massa mensen het plein opkomen. Tijdens dit verhaal voel je haar angst en opgewonden siddering van dat moment nog. Met plezier vertelt ze over de tactische inzet van wachthuisjes en voertuigen om bescherming te bieden tijdens de urenlange gevechten om het plein. Even geen structurele uitleg, maar emotie. Het tekent de activist in de wetenschapper. De oppositie heeft zijn kracht laten zien. Bij het geslaagde veroveren van het plein begint de tweede fase en met het opzetten van steeds sterkere structuren en toenemende steun uit de middenklasse.

Wegvallen steun regime

Op 31 januari verklaart de op één na rijkste Egyptenaar, Naquib Sawiris, dat hij de opstand steunt. Sawiris werd gepasseerd toen de Egyptische economie geprivatiseerd werd en kon niet mee profiteren. Moebarak verloor daarmee ook zijn steun op het moment dat hij die goed kon gebruiken.
Moebarak trachtte nog wel het leger sterker aan zich te binden door belangrijke generaals binnen het Kabinet te halen. De belangrijkste was de benoeming van inlichtingen chef Omar Suleiman tot vicepresident. Suleiman beschikte over zeer veel wie-is-wie kennis over hoge militairen. Ondanks deze herschikking zou het leger juist een belangrijke rol spelen bij het winnen van kracht door de oppositie. Doordat het grotendeels afzijdig bleef gaf het de oppositie vertrouwen. Na de achtentwintigste zouden steeds meer militairen de kant van de oppositie kiezen.
De Verenigde Staten houden lange tijd alle ijzers in het vuur. Op 5 februari nog zegt VS-diplomaat Frank Wisnar dat Moebarak aan de macht moet blijven om de reorganisaties van de regering te organiseren. Kort daarop gaat de VS steeds sterker stellen dat geen geweld mag worden gebruikt en worden contacten met hoge generaals verstevigd. De dagen van Moebarak zijn dan geteld. De steun van cruciale partijen is weggevallen.

Holmes besluit haar verhaal met een paar opmerkingen. Allereerst dat het de volksbeweging was die Moebarak van zijn troon stootte en verder waarschuwt ze dat het leger de belangrijkste winnaar is. De protesten gaan door en dat daarbij sneuvelen nog steeds mensen. In de drie weken tot de val van Moebarak vielen 700 doden te betreuren. Vlak voor haar toespraak werden nog twee officieren in een demonstratie gedood. De werkwijze van de activisten heeft haar getroffen; de humor bij het bespotten van de macht, de publieke bidstonden en de organisatie die er stond toen ze nodig was. “Het oude regime is nog niet verdwenen,” zo zegt niettemin aan het eind van haar presentatie.

Martin Broek

Geschreven voor het Vredesmagazine

Blog aanleiding voor Kamervragen

2011-05-25T15:59:00.000+02:00

Vragen van de leden Van Bommel en Van Dijk (beiden SP) aan de staatssecretaris van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie wen de minister van Buitenlandse Zaken over bouw door Nederlandse werf van tanklandingsschepen voor Venezuela.

1. Is het juist dat de Nederlandse scheepsbouwfirma DAMEX Shipbuilding & Engineering in Santiago in Cuba schepen van het type Stan Lander 5612 bouwt voor de Venezolaanse marine die kunnen dienen als tanklandingschepen? (1)

2. Deelt u de analyse dat deze schepen een militaire taak hebben? Indien neen, waarom niet? Zo ja, zijn de schepen ook specifiek voor deze militaire inzet ontworpen?

3. Acht u de kans uitgesloten dat de door Damen geleverde schepen van het Stan Lander type alsnog worden bewapend in Venezuela? Zo ja, wat zijn daarvoor uw aanwijzingen? Is het u bekend dat de Koreaanse tanklandingschepen waarover Venezuela beschikt zijn bewapend?

4. Is het juist dat Damen in 2007 sleep- en patrouilleschepen voor de Venezolaanse marine leverde? Wat is uw oordeel over de levering van de sleepboten? Wat is uw oordeel over de levering van de patrouilleschepen?

5. Is het juist dat de levering van de schepen van het type Stan Lander voldoet aan de voorwaarden van het Nederlandse wapenexportbeleid? Zo ja, waarom? Vallen schepen die zijn gebouwd op basis van door Damen Nederland gekochte ontwerpen onder de controle van het Nederlandse wapenexportbeleid ook als ze op een buitenlandse werf worden gebouwd? Valt Damex, omdat het onder een Nederlandse directie werkt, onder het Nederlandse wapenexportbeleid? Zo neen, acht u deze situatie wenselijk? Zo neen, welke maatregelen wilt u treffen om dit te veranderen?

6. Deelt u de mening dat Venezuela op deze manier zijn militaire capaciteiten verder uitbreidt? Deelt u tevens de mening dat deze schepen een “verstorende werking zouden kunnen hebben op de regionale stabiliteit en daarmee op de veiligheid van de Nederlandse Antillen en Aruba”? (2) Kunt u dat toelichten?

7. Bent u bereid Damen er op te wijzen dat de Nederlandse overheid de leveringen ongewenst vindt en er op aan te dringen dat Damen verdere samenwerking met de Venezolaanse marine stopt? Zo ja, bent u ook bereid serieuze maatregelen tegen Damen te treffen mocht de scheepsbouwer zijn activiteiten voor de Venezolaanse marine voortzetten? Indien neen, waarom niet?

Bronnen:
1 “Venezuelan transportship launched”, Jane's Defence Weekly, 18 mei 2001. Zie ook “Cuba: Damex Shipyard Launches Multi Purpose Cargo Vessel ‘Damen Stan Lander 5612′”, 6 mei 2011, zie http://shipbuildingtribune.com/2011/05/06/cuba-damex-shipyard-launches-multi-purpose-cargo-vessel-damen-stan-lander-5612/. Aangehaald in “Militaire leveranties aan Chavez” door Martin Broek. zie http://broekstukken.blogspot.com/2011/05/militaire-leveranties-aan-chavez.html. De schepen worden multi-purpose vrachtschepen genoemd en dienen ook voor het vervoeren en aan land zetten van tanks.

2. Aanhangsel 1102, vergaderjaar 2010-2011. Zie antwoord op vragen 7 en 8.

Militaire leveranties aan Chavez

2011-05-19T08:03:00.001+02:00

Een wapenproducent, in een klein landje (bondgenoot van de Verenigde Staten), levert via het Cuba van Fidel Castro tanklandingschepen aan het regime van Hugo Chavez in Venezuela. Het zou een slechte openingszin kunnen zijn van een weinig geloofwaardige spionage thriller. Geloofwaardigheid en realiteit lopen wel vaker uit elkaar. Dit is echt.

DAMEX Shipbuilding & Engineering bouwt tanklandingschepen voor de Bolivariaanse marine van Venezuela. De werf is een samenwerkingsverband tussen Cuba en de Nederlandse scheepsbouwer Damen en al in 1995 opgezet. Er kunnen schepen gebouwd worden tot een lengte van 100 meter. Damex kwam vorig jaar in het nieuws toen bij een vliegtuigongeluk drie van de Nederlandse medewerkers jammerlijk omkwamen. Verder is het stil rond de activiteiten van Damen op Cuba.

Damex zal tot 2013 in totaal vier tanklandingschepen voor Venezuela bouwen. Het gaat om de zogenaamde Stan Lander 5612. Het zijn niet de eerste schepen die Damen voor de Venezuelaanse marine bouwt. Eerder zijn al patrouilleschepen en sleepboten aan diezelfde marine geleverd. Militair zijn deze schepen de belangrijkste.

Als ik op de site van Damex in Cuba wil kijken, krijg ik een waarschuwing:

“Gerapporteerde aanvalpagina! De pagina op www.damex.biz is gerapporteerd als een aanvalpagina en is geblokkeerd op basis van uw beveiligingsinstellingen.”

Ook dit kan weer een onderdeel zijn van hetzelde slechte boek. Het gaat mogelijk om programma's die privé informatie willen stelen, de geïnfecteerde computer gebruiken om anderen aan te vallen of mijn systeem te beschadigen. Hierbij kan je heel wat leuke plots fantaseren. Op de site is verder geen nieuws te vinden.

In de Spaanstalige pers wordt gesproken over schepen die bedoeld zijn om de handel tussen Latijns-Amerikaanse landen te versterken en over schepen voor militaire taken. Het schip is ook niet grijs (zoals de ontwerper gebruikte), maar zeeblauw. Ze komen om te worden ingezet voor la Alianza Bolivariana para los Pueblos de Nuestra América (ALBA, het samenwerkingsverband tussen links-nationalistische landen in Zuid-Amerika). Veel doet dat kader er niet toe. De schepen worden aangeschaft door de militaire Misión Naval de Venezuela. Als het nodig is zijn de schepen inzetbaar voor militaire taken.

Damen blijft met het exporteren van de vier schepen keurig binnen het boekje van het wapenexportbeleid. Het ontwerp van de schepen komt uit de Oekraïne. Er staan geen wapens op. Ze worden geleverd vanuit Cuba. De leveringen zijn desondanks opvallend. Damen en met name de Vlissingse werf van het concern is al vele decennia de hofleverancier van de Nederlandse marine. In verband met Venezuela wordt regelmatig gesproken over oorlogsdreiging richting Nederlandse Antillen. Ko Colijn zei onlangs: “Venezuela, de Verenigde Staten, Nederland en de Benedenwindse eilanden houden elkaar in een greep van angst.” Op hetzelfde moment tanklandingschepen leveren is op zijn minst bijzonder en relativeert ook de dreiging en de angst. Als je dergelijke zaken levert lijkt het met een conflict niet zo'n vaart te lopen.

Het versterken van de Venezolaanse marine is alleen goed voor de beurs van Damen. Als Nederland wil kan gemakkelijk een informeel stokje worden gestoken voor de leveringen. De werf in Cuba is nota bene met ontwikkelingshulp vanuit Nederland opgezet, zo schreef voormalig staatssecretaris voor Economische Zaken in 1999 in Trouw (23/11/99). Damen zal niet bijten in de hand die haar voedt. Maar Nederland moet niet op iedere uithaal die Chavez doet voor binnenlandse consumptie reageren als door een horzel gestoken. Dat komt het verbeteren van de betrekkingen tussen Caracas en Den Haag niet ten goede. Meer ontspannen relaties zijn wenselijk. Militaire leveranties niet.

Martin Broek

Voor Sargasso

WAPENS VOOR ÈN WAPENS TEGEN BOUTERSE

2011-05-09T10:48:00.007+02:00

[Het volgende is een klein stukje tekst uit Explosieve Materie; Nederlandse wapenhandel blootgelegd, van mijn hand. Het wordt op dit blog geplaatst vanwege de uitzending van Argos over de ex-commando Cranendonk. Deze zou volgens de dagboekarchieven van journalist Willen Oltmans betrokken zijn geweest bij wapenhandel met Suriname. Het gaat om leveringen aan Bouterse eind jaren tachtig (1988) om opstandelingenleider Brunswijk aan te vallen met 'kanonnen' van de Oostenrijkse wapenproducent Steyr-Daimler-Puch. Volgens "Manfred Kohl Rad?", destijds medewerker gaat het om militaire voertuigen voor troepenvervoer. De deal gaat niet door omdat de Oostenrijkse regering geen exportvergunning afgeeft. In Explosieve Materie gaat het om leveringen daarvoor aan Bouterse en illegale leveringen door de Nederlandse Staat daarna aan legerleider Arthy Gorré.]

De Nederlandse overheid gebruikt in het verleden de levering van kleine wapens als onderdeel van haar machtspolitiek. Het onderscheid illegaal en legaal is daarbij flinterdun. In 1993 dreigt de regering-Venetiaan uit Suriname Nederland om te interveniëren om zich Bouterse van het lijf te houden. Nederland kiest voor het beproefde middel van militaire steun. In dit geval aan de tegenstanders van Bouterse binnen het leger om de invloed van de Bouterse getrouwen daar terug te dringen.

In 1993 lost een Orion-patrouillevliegtuig in het geheim een lading Nederlandse wapens in Suriname om de legerleiding van wapens te voorzien. Sinds een dag is Arthy Gorré dan de legerleider en belast met de schoonveegoperatie binnen het leger. De leverantie is een niet mis te verstaan Nederlands gebaar om zijn positie daarbij te versterken. De Nationale Democratische Partij (NDP) van Desi Bouterse noemt de leveranties dan ook een middel om Bouterse onderuit te halen.(27)

In Paramaribo blijven de geheime leveranties niet onopgemerkt en de Nederlandse operatie komt in de openbaarheid. Nederland stelt eerst dat het om de levering van een lading plunjebalen gaat, en Gorré meldt dat met de Orion voedsel is gebracht. Nadat de Surinaamse minister van Defensie Gilds verklaart dat het goederen voor de staatsveiligheid zijn, kan Den Haag het ‘plunjebalenverhaal’ niet langer volhouden. Volgens de Volkskrant zijn er FAL-geweren, Browning FN-pistolen en uzi-pistoolmitrailleurs geleverd en wellicht ook antitankwapens. (28) Uiteindelijk geven de ministers Ter Beek en Kooymans (van respectievelijk Defensie en Buitenlandse Zaken) de levering toe en verklaren: ‘Bovendien zou, als de regering in Paramaribo de beschikking zou krijgen over de gevraagde uitrustingsstukken, de kans sterk afnemen dat zij onverhoopt een beroep zou moeten doen op steun uit het buitenland. Het was derhalve in het belang van beide landen dat aan het verzoek zou worden voldaan.’(29) Het gaat hier om een legale leverantie, want Buitenlandse Zaken geeft zijn fiat, maar wel op een wijze die de gemiddelde illegale leverancier ook gebruikt. Bovendien houdt de overheid de wapenexporten naar Suriname buiten de boeken.

Ze komen niet voor in de overzichten met afgegeven vergunningen. Wel duiken enige tientallen losstaande leveringen van geweren en pistolen op. De grootste levering hiervan betreft een levering van 60 pistolen in maart 1996. Kleine en lichte wapens gaan vaak van hand tot hand, omdat ze verkocht worden door corrupte militairen, worden buitgemaakt door strijdende groepen of worden geroofd uit wapendepots. Zo ook in Suriname. Tijdens de strafzaak tegen Desi Bouterse verklaart een van de getuigen dat hij in de periode 1993-1996 wapens uit depots van het leger levert aan een drugsdealer die in contact staat met Bouterse. Een andere getuige noemt de levering van 500 automatische wapens aan dezelfde drugsdealer.(30) Tijdens een couppoging in oktober 1997 wordt een groep opgerold die uit is op wapens die zijn opgeslagen op een marineterrein. In 1998 worden wapens ontvreemd uit het politieopleidingscentrum Zorg en Hoop. Vermoed wordt dat de daders ‘inside-information’ hebben.(31) Zo komen hoogstwaarschijnlijk de door Nederland geleverde wapens toch weer in handen van hen tegen wie ze bedoeld zijn.

De leveringen aan Suriname zijn ook opmerkelijk, omdat Suriname begin jaren tachtig ook al wapens van Nederland krijgt en dan zit Bouterse nog stevig in het zadel. ‘Met zekerheid kan ik stellen dat aan Bouterse in 1982 enige honderden karabijnen, mitrailleuronderdelen, explosieven en munitie is verstrekt. In oktober van dat jaar heeft Bouterse voor de volksmilitie nog vierhonderd handvuurwapens gekregen’, zegt een hoge voormalige Nederlandse inlichtingenofficier tegen Weekkrant Ons Suriname.(32) De leveringen zijn destijds bedoeld om Suriname buiten de invloedssfeer van Cuba en het communisme te houden. Enige tijd later vinden de decembermoorden van 1982 plaats. De wapenleveranties zijn het hele jaar doorgaan, aldus dezelfde officier. Zelfs na de decembermoorden zijn er nog explosieven aan het Surinaamse leger geleverd: ‘De boot was al onderweg en werd niet teruggeroepen.’(33) Deze politiek houdt niet alleen Bouterse in het zadel, hij leidt er daardoor mede toe dat twaalf jaar later wederom wapenleveranties plaatsvinden om diezelfde Bouterse te bestrijden.

Noten:
27 Verklaring van de Nationale Democratische Partij, 04-07-2000, zie: www.cq-link.sr/ndp/n000704.htm.
28 Wio Joustra, ‘Haagse bluf brengt waarheid over geheime lading Orion aan het licht’, de Volkskrant 21-05-1993.
29 ‘Ter Beek: Orion bracht Suriname militaire hulp’, NRC Handelsblad 25-05-1993.
30 Gerechtshof Den Haag, Zaaknummers: 0975408797 en 0975403399. Alleen al een buit van 500 geweren is bepaald geen kleinigheid in een land waar 6000 man troepen zijn (2900 militairen en 3000 paramilitiaren).
31 Zorg en Hoop; nieuwsoverzicht 30-05-1998, zie:
http://www.omroep.nl/nps/radio/zorgenhoop/nieuws/98/0530.html.
32 ‘Wapenleveranties betaald met ontwikkelingsgeld’, Weekkrant Ons Suriname 25-04-1996. Het gaat hier zeer waarschijnlijk om het toenmalige hoofd van de militaire inlichtingendienst van de landmacht (LAMIT), kolonel A. Schulte.

deuk in het JSF-frame

2011-05-06T08:08:00.003+02:00

Onlangs sprak ik met twee journalisten over een onderwerpskeuze voor een TV-programma. Terloops kwam ook de JSF ter sprake. Dat komt wel vaker voor. Het vliegtuig is een populair en makkelijk onderwerp als het bij praten blijft.* Meestal is de toon sceptisch tot negatief. Maar dat ik nog sprak over andere jachtvliegtuigen dan de peperdure en door een aaneenschakeling van tegenslagen geteisterde JSF/F-35 verbaasde hen. De beeldvorming, ook bij leken die kritisch staan ten opzichte van de JSF, is doorgaans toch in het voordeel van het Amerikaanse toestel.

Dat er al zo'n vijfentwintig jaar aan de straaljager wordt gewerkt, maar er inmiddels pas moeizaam een paar testvliegtuigen zijn gebouwd en dat de grootste records gebroken worden op het gebied van budgetoverschrijdingen en projecties van onderhoudskosten, doet amper af aan het beeld van Amerikaanse degelijkheid. Dat is een knap staaltje van framing door een machtig gezelschap bestaande uit belangrijke delen van de Amerikaanse overheid, wapenfabrikant Lockheed Martin, denktanks en de vrienden die “koste wat kost,” juist dat vliegtuig willen hebben.

Als je moet bezuinigen zou het zinvol zijn ook naar andere opties te kijken. Er is bijvoorbeeld de goedkopere SAAB Gripen. De Gripen is een vliegtuig dat met oog op export wordt gemaakt samen met Britisch Aerospace Systems (BAES), een wapenfabrikant uit de wereldwijde top drie qua omzet op het gebied van bewapening. Niet het product van een soort knutselclubje op een zolder dus. Er is inmiddels een heel rijtje landen die de Gripen vliegen: Zweden, Tsjechië, Hongarije, Zuid-Afrika, Thailand en de Engelse gebruiken hem als opleidingsvliegtuig. Het vliegtuig dingt nog mee in competities in een aantal Oost-Europese landen en Brazilië. De Gripen heeft in Nederland geen kans gekregen. Maar vooral in Midden-Europa vliegt hij al wel rond.

De Franse Rafale is ook al in gebruik. Maar Frankrijk en Nederland passen niet bij elkaar. Belachelijk om zelfs maar te denken dat dit iets kan worden. Dan is er ook nog de European Fighter Aircraft (EFA) of Typhoon. Alleen al het woord European al doet de buiken schudden. Maar soms rolt er toch ook wel een een wapen van de band waar optimistisch europees voor is gezet. Sterker nog de EFA wordt of is gekocht door Duitsland, het Verenigd Koninkrijk, Italië, Spanje, Oostenrijk en Saoedi Arabië. Dat is voorwaar geen min lijstje. Het werd onlangs ook nog eens ingezet voor aanvallen op Libische doelen en kan zich nu tooien met de hoofdprijs voor een marketeer in wapentechnologie: 'combat proven.'

Ook India gaat Europees kopen. Het land heeft besloten of de Rafale of de EFA te kiezen voor de vernieuwde luchtvloot. Het gaat in eerste instantie om 126 exemplaren, maar de verwachting is dat Delhi uiteindelijk tweehonderd jachtvliegtuigen van het gekozen type zal kopen. De afvallers zijn Boeing (F/A-18) en Lockheed (F-16) uit de VS, United Aircraft Corp (MIG-35) uit Rusland en Saab (Gripen). De financiële omvang van de order is ruim tien miljard euro. Technologie overdracht voor binnenlandse productie zou wel eens een belangrijke rol in de afweging gespeeld kunnen hebben. Hindustan Aeronautics Ltd. wil na de levering van de eerste 18 vliegtuigen zelf de productie in handen nemen. De VS hebben het niet zo op technologie overdracht. Beeldvorming is mooi maar de feiten zijn toch net iets meer in het voordeel van Europa dan wel eens wordt gedacht.

De aankoop heeft weinig met veiligheid, maar meer met het prestige en de militaire ambities passend bij een regionale supermacht te maken. Ook in India kan je andere bestemmingen voor miljarden euro's bedenken. Voor de veiligheid zou een verdeel systeem voor voedsel, het verlichten van de armoede van de allerarmste veel belangrijker zijn. Het zoeken van een oplossing voor de vele binnenlandse conflicten o.a. langs de hele oostgrens wordt niet geholpen met de aankoop. Maar dat buiten beschouwing gelaten, maakt de keuze van de India duidelijk dat het aanbod breder is en bovendien dat Europese vliegtuigen ook een eerste keus kunnen zijn.

De Amerikaanse ambassadeur in India, Timothy Roemer, die voor Lockheed en Boeing heeft gelobbied zegt: “We zijn zwaar teleurgesteld door dit nieuws. We kijken er naar uit om de militaire samenwerking met India uit te breiden en voort te zetten. We blijven overtuigd dat de Verenigde Staten onze militaire partners op aarde kan voorzien van 's werelds meest geavanceerde en betrouwbare technologie.” Deze mooie woorden kunnen toch niet verhullen dat er een flinke deuk is geslagen in dit beeld. Den Haag wil gewoon de JSF, deuk of niet.

Geschreven voor Konfrontatie

* De Canadese televisie maakte recent een programma over de aanschaf.

Loyaliteit versus outsourcing

2011-04-27T11:11:00.002+02:00

De militairen zijn te loyaal en laten zich nauwelijks horen. Het is een kreet die de afgelopen weken in de gesprekken over bezuinigingen regelmatig te horen was. Maar dat valt mee: woordvoerders van de bonden worden gehoord; en kranten als Algemeen Dagblad en Telegraaf dienen als spreekbuis om de kwaadheid via chocolade letters op de voorpagina's naar buiten te brengen. Bovendien hebben ze een batterij deskundigen die ingezet worden om tegen het afglijden van Nederland te waarschuwen. Dan is er nog minister van Defensie Hillen. Hij gaf zelf het slechte voorbeeld door zijn eigen bezuinigingen te honen. Hij werd hierbij afgelopen zondag door Kamerlid Knops van het CDA in het programma Buitenhof geholpen. Het CDA blijft staan voor een krachtig leger. Dat wordt er mee uitgestraald.

Toch moet je twijfelen aan de steun van de nationale elite voor de troepen zelf. Steun voor krijgsmacht vertaalt zich niet automatisch naar steun voor de militairen. In de brief van Hillen gaat een pagina over een belangrijke verandering in de structuur van Defensie. “Niet-strategische onderhoudsactiviteiten worden zoveel mogelijk uitbesteed,” schrijft hij (p. 9). Dat heeft voordelen. Defensie betaalt voor wat geleverd wordt en hoeft niet de pensioenen en wachtgelden neer te tellen. Bovendien einde klus, einde werk. Dat heet flexibilisering van de arbeid. Het neoliberalisme dringt steeds verder het leger binnen. Daarmee is het krijgsmacht niet alleen de harde hand achter dit economische model, maar is de ziel van de leger er ook slachtoffer van.

Nederland volgt daarmee een ontwikkeling die in de Verenigde Staten al langer geleden is ingezet. Een defensiebegroting in het Westen kon je tien jaar geleden makkelijk uit elkaar trekken door te stellen: de helft voor personeel, een kwart voor materieel en gebouwen en nog een kwart voor onderhoudskosten, brandstof e.d. Voor Europa klopt dit schema grofweg nog steeds. In de Verenigde Staten is die verhouding tegenwoordig heel anders:

Operaties en onderhoudskosten:	50%
Materieel:	30%
Personeel:	20%
http://www.eda.europa.eu/defencefacts/

Een belangrijk deel van de besparingen in de VS wordt bereikt door het inzetten van private ondernemingen tijdens interventies. In december 2010 waren er meer civiele (159.000) dan militaire VS-defensiemedewerkers (144.000) in Afghanistan en Irak. Oorlog is business geworden.

Het resultaat van de Amerikaanse besparingen op arbeid is dat Europa en de Verenigde Staten in absolute zin evenveel uitgeven aan personeel, terwijl het defensiebudget van de VS tweeënhalf maal zo hoog ligt. Dat beloofd niet veel goeds voor de Nederlandse soldaten. Ook de verandering in die richting zit ingebakken in brief van Hillen. Dat is onwenselijk, want legers moeten niet privatiseren. Bovendien komt deze flexibilisering van militaire arbeid voort uit een visie op arbeidsrechten die vanuit de optiek van een werknemer onacceptabel is.

Martin Broek
Geschreven voor Sargasso

Flintlock Kamervragen

2011-04-26T14:36:00.001+02:00

Het komt niet elke dag voor dat mijn blog in Kamervragen genoemd wordt.

Vragen van de leden Van Bommel, Van Dijk en Irrgang (allen SP) aan de ministers van Defensie en Buitenlandse Zaken over inzet Nederlandse militairen in Sahel-landen.

1. Is het juist dat de Flintlock-operatie in het kader van terrorismebestrijding wordt uitgevoerd en deel uitmaakt van de Operatie Enduring Freedom Trans Sahara? Indien neen, hoe zijn dan de feiten? (1)

2. Is het juist dat Nederland vanaf 2005 betrokken is bij de operatie Flintlock? (2) Indien neen, hoe zijn dan de feiten? Kunt u een overzicht geven van de Flintlock-operaties van de afgelopen jaren waaraan Nederland heeft deelgenomen; hoeveel Nederlandse militairen deelnamen en wat de doelen waren van de afzonderlijke operaties? Zijn de doelen gehaald? Welke taken hadden de Nederlands militairen?

3. Is het juist dat de operatie is opgezet in het kader van de Amerikaanse Special Forces Commando voor Afrika (JSOFT-S)? Is het juist dat het om een multinationale militaire activiteit gaat waarbij Nederland deelneemt aan een Multinationaal Coördinatiecentrum? Indien neen, hoe zijn dan de feiten?

4. Is het juist dat vuurgevechten niet zijn uit te sluiten tijdens Flintlock? Hoeveel tic’s (troops in contact) heeft Nederland gehad vanaf 2005 tijdens Flintlock? Deelt u de opvatting dat oefeningen waarbij vuurgevechten niet zijn uit te sluiten ook aan het parlement moeten worden gemeld? Indien neen, kunt u aangeven waarom? (3) Zo ja, op welke wijze gaat u dat vormgeven?

5 Is het tevens juist dat tijdens deze oefening ook militairen van diverse Afrikaanse landen zijn opgeleid? Zo ja, om welke landen ging het precies en wat voor soort functies werden deze militairen opgeleid?

6. Welke landen nemen aan deze operaties deel? Is het juist dat niet ieder deelnemend land aan deze operatie bekend wil maken dat het meedoet? Wat is de reden van deze geheimhouding? (4)

6. Waarom is Nederlandse deelname niet aan de Kamer meegedeeld en is evenmin gewerkt in het kader van een artikel 100-procedure? (5) Is deelname van Nederlandse militairen door de Militaire Kerngroep Speciale Operaties (MKSO) beslist? Zo ja, wanneer? Indien neen, door welke minister is tot deze operatie beslist?

7. Welke politieke prioriteit geeft u aan het opleiden van Afrikaanse militairen, special forces? Wanneer en op welke wijze is deze beleidslijn aan de Kamer voorgelegd?

8. Deelt u de opvatting dat deze operatie de militarisering van politieke problemen in de Sahel-landen in de hand werkt? Deelt u tevens de mening de aanwezigheid van Nederlandse en andere Westerse troepen verdere weerstand op kan wekken? Indien neen, waarom niet?

Bronnen:
1 “Nederlanders in War on Terror… in Afrika”. Martin Broek, februari 2011, zie http://broekstukken.blogspot.com/2011/02/nederlanders-in-war-on-terrorin-afrika.html.
2. Algemeen Dagblad, 23 april 2011, “Geheime missie, Nederlandse militairen trainen Afrikanen in Sahel”.
3. AD, 23 april 2011; “Defensiespecialist Colijn: “Maar je zou kunnen zeggen dat oefeningen waarbij vuurgevechten niet zijn uit te sluiten, ook moeten worden gemeld.”
4. Zie voor oefening in 2011, Flintlock 11 Kicks Off February 21 in Senegal, zie http://www.africom.mil/getArticle.asp?art=5937.
5. Zie voor informatie over Sahel-politiek met name 32500 V nr 8, d.d. 20 oktober 2010. Zie antwoorden op vragen 133 en 135 waarin direct wordt gevraagd naar wijzen van terreurbestrijding in Sahel-landen. In het antwoord wordt alleen Mali genoemd. Zie ook Verslag RBZ van 25 oktober 2010, 21501-02 nr 995, d.d. 26 oktber 2010. Zie tevens Verslag schriftelijk overleg inzake geannoteerde agenda RBZ 31 januari 2011. 21501-2 nr 1020 d.d. 28 januari 2011.

Defensie kiest: voor zware wapens

2011-04-12T17:05:00.014+02:00

Dat CDA, VVD en PVV er voor zorgen dat het Nederlandse leger mee moet doen aan de bezuinigingen kan niemand verbazen. De VVD heeft de plannen van beide partners moeten slikken. Het CDA stelde voor de verkiezingen een structurele bezuiniging van 500 miljoen. De PVV ging voor 1,1 miljard aan structurele bezuinigingen en ruim honderd miljoen aan incidentele. De VVD ging voor de nul. Het is ergens tussen de drie komen te liggen met bezuinigingen ter waarde van 650 miljoen euro.

In de pers wordt veelal lekker makkelijk een miljard aan bezuinigingen genoemd, maar een groot deel daarvan is bedoeld om de wanorde binnen Defensie op te ruimen. De kas moet weer kloppend gemaakt worden. De voorraadkasten zijn leeg en moeten aangevuld worden. Defensie is een uitgeleefd huis. De puinhoop was geen geheim, maar een Kamermeerderheid wilde jarenlang niet al te drastisch ingrijpen. Dat het oplappen van een woning – waarde 8 miljard euro – kosten met zich meebrengt kan niemand echt verbazen. Het is eerder opmerkelijk dat Defensie er zo lang mee wegkwam. De 175 miljoen euro die dit kost kan je moeilijk zien als bezuiniging. Het is de premie die betaald moet worden voor wanorde.

Ook zijn er nog twee nieuwe loketten geopend: een voor cyber oorlog en het andere voor onbemande vliegtuigen. Wat cyber oorlog betreft houdt Nederland het het niet bij verdediging tegen aanvallen, maar Defensie gaat zelf ook een cyber warior worden. Het leger wordt uitgebreid met mensen die de IT-technologie van anderen aan kunnen vallen. Ook voor dat nieuwe wapenwedloopje, inclusief onbemande MALE vliegtuigjes, is een potje gereserveerd van 150 miljoen euro. Logisch dat dat geld elders weggehaald wordt, anders klopt de begroting niet meer en de tijd lijkt voorbij dat daar dan wel weer een mouw aan wordt gepast.

De som van de bezuinigingen is niet het belangrijkste, maar wel de inhoudelijke keuzes die gemaakt worden. Als eerste moet de vraag gesteld worden: Wat voor leger willen we hebben? Er is de afgelopen jaren flink wat werk gestopt in het beschrijven van modellen voor het Nederlandse leger. Aan alle modellen hangt een prijskaartje. Het model 'Inzetten op specifieke kwaliteiten,' levert structureel 2,1 miljard euro bezuinigingen per jaar op. Model D 'Veelzijdig inzetbaar,' levert structureel het minste op, nl. 400 miljoen euro per jaar. Minister van Defensie Hillen richt zich op een model D+. Maar uit zijn plannen spreekt vooral de wens zo snel mogelijk weer naar een hoger investeringsniveau terug te keren.

Dat de bezuinigingen omkeerbaar moeten zijn en door de Minister niet gewenst, spreekt niet alleen uit zijn uit de brief geschrapte woorden “deze brief bijdraagt tot het besef dat Nederland voor zijn veiligheid onderverzekerd dreigt te raken” en zijn uitspraken tijdens het debat vanmiddag. Ook is het goed te zien aan de wapens waarop bezuinigd wordt. Dat Nederland van tien naar zes mijnenjagers gaat, zal niemand echt merken. Dat de tanks afgeschaft worden is jammer voor de cavaleristen en hun onderhoudsdiensten, maar van zestig naar nul is een kwestie van efficiency. Er zijn dan geen reserveonderdelen en personeel voor tanks meer nodig. Helikopters afstoten die het toch al niet goed doen, is eerder zinvol dan een probleem. Van 87 F-16's waarvan een deel niet vliegt naar een luchtvloot van 68 F-16's die wel paraat is, klinkt militair verstandig. Bovendien kan de luchtmacht zo wennen aan een kleiner aantal jachtvliegtuigen; er komen eerder minder dan meer JSF's.

Met de JSF is gelijk iets anders genoemd dat opvalt. Er zit nog een lijn in de bezuinigingen. De aankoop van hypermoderne en peperdure straaljagers wordt ook in tijden van bezuinigen doorgezet met de aankoop van een tweede testvliegtuig. Van de nieuwe korvetten die kleiner zijn dan de andere oppervlakte schepen moeten er al twee verdwijnen voordat ze in dienst zijn. Alle grote fregatten (waaronder de zeer hoogwaardige luchtverdedigingsfregatten) mogen blijven. Het resultaat is dat het schip van de wacht in de Antillen en Nederland niet een scheepje op maat is, maar een veel te duur en overbewapend hoog technologisch fegat; alsof je kok met twee Michelin sterren een boterham laat smeren. Defensie kiest voor state of the art wapens voor het hogere geweldspectrum.

Hillen wil internationaal in de Champions League meespelen. Velen zeggen dat dit niet kan, maar hij heeft meer kijk op het spelletje dan zijn tegenstanders die vinden dat het leger daarvoor te klein wordt. Een klein land als Nederland moet zich erbij neerleggen dat het op eigen houtje niet lukt, maar het beschikt wel over hoogwaardige kennis die ingezet kan worden bij oorlogen en conflicten her en der in de wereld. Luchtmobiel, mariniers, pantserhouwitsers, apache helikopters, geavanceerde patriot raketten en marineschepen met raketschildtechnologie, het zijn allemaal top eenheden die ingepast in een groter geheel Nederland de status geven waarvan de Rob van Wijk's van deze wereld zeggen dat ze bang zijn die te verliezen. Er zijn wel twee problemen. Teveel verplichtingen leidt tot het verslijten van materieel en voorraden. Te vaak uitzenden zal er toe leiden dat nog meer middenkader het leger zal verlaten. Kennis en kunde verlaten dan de krijgsmacht. Logistiek en commandostructuren moeten op peil blijven om elders te kunnen interveniëren. Hillen kiest om het in zijn woorden te zeggen voor 'kort, krachtig en hoogwaardig' optreden en houdt ondanks de bezuinigingen een leger op poten dat dit kan.

Waarom willen de deskundigen na de Koude Oorlog eigenlijk een groot leger behouden? Eerst was het Al Qa'ida. Nu is het in hoofdzaak de onvermijdelijke aanstormende strijd om de grondstoffen die het vaakst genoemd wordt. Een strijd met opkomende machten als China en India en zelfs als Brazilië wordt genoemd. Er wordt niet gemeld dat de NAVO voorlopig nog goed is voor zo'n 70 procent van de defensie uitgaven in de wereld. Met onze kwetsbaarheid valt het dus wel mee. Dat de Chinese marine naar verwachting pas over een aantal decennia mee zal gaan tellen wordt niet genoemd. De Koude Oorlog is over en een grote vijand is in de verste verten nog niet te zien. Maar angst blijkt hier een raadgever die tot een hoger budget kan leiden.

Nederland moet helemaal niet in die Champions League willen spelen, ook niet met zes of zeven spelers. Ze kan zich beter richten op de breedte sport. Met andere woorden: een leger dat niet kort, krachtig en hoogwaardig optreedt, maar efficiënt, mild en met compassie. Dat betekent die grote zware fregatten er uit, geen Joint Strike Fighter, maar een vliegtuig voor luchtverdediging. Dat betekent geen trainingen contraterrorisme, maar communicatie in multinationale omgeving. De bezuinigingen gaan de goede kant op. Nu de inrichting nog kort, krachtig en waardig verbouwen naar een leger in dienst van mensen. Dat kan ook met minder geld.

Martin Broek

Geschreven voor Sargasso

Brief van Hillen

Lockheed Martin frustreert controle en aankoopbeleid (boekbespreking)

2011-04-01T07:19:00.019+02:00

Eind maart is in het Verenigd Koninkrijk de tienjaarlijkse volkstelling gehouden. De organisatie 'Count me Out' heeft protesten tegen de telling georganiseerd, omdat Lockheed Martin (LM) € 170 verdiende aan de begeleiding ervan. LM is ook de de grootste wapenfabrikant in de wereld, vandaar. Het bedrijf had al ervaring in de Verenigde Staten en Canada. Informatie daarover kom ik tegen in Prophets of war van William Hartung. Een boek waarvan de centrale stelling is dat Lockheed veel te veel macht verzamelt op veel te veel terreinen. Het bedrijf produceert wapensystemen voor de ruimte, de lucht, op zee en land. Het is daarnaast actief op het tal van andere gebieden tot aan sociale zaken toe. Voor Nederland is vooral van belang dat de firma hoofdaannemer bij de productie van de JSF is.

Als ik een boek met index in handen krijg, ga meteen naar de lemma's. In dit boek kijk ik naar: Nederland, Bernhard en JSF. (Census komt niet voor.) Over de JSF is niet opvallend veel geschreven. In the Star-Telegram - de krant uit Fort Worth waar Lockheed gevestigd is – vind je minstens zoveel informatie. Toch zou het boek standaard literatuur moeten zijn voor iedereen die zich professioneel met de Nederlandse aanschaf van de straaljagers bezig houdt, zoals journalisten, politici, wetenschappelijke bureaus van de politieke partijen, activisten en wetenschappers.

Voor Hartung is de Joint Strike Fighter, Lightning II, F-35 of JSF (om gelijk maar alle nieuwe en oude namen te noemen waaronder hij bekend staat) een onderwerp binnen een groter thema. Dat is het gemarchandeer en gelobby, geheimzinnigheid, liegen, bedriegen, bedreigen, productie van falende of onzinnige producten, verspillen van belastinggeld en onderonsjes tussen militairen en politici bij het bedrijf. Kortom alles wat democratische controle en aankoopbeleid frustreert.

Het boek weegt zwaar onder de feiten en bronnen die die de schrijver in de loop van decennia heeft verzameld en die het betoog kracht bijzetten. Toch zijn het de meer algemene opmerkingen die het boek waardevol maken. Dat het F-22 gevechtsvliegtuig – ook van LM – vier keer zo duur wordt als gepland, is pas interessant als er context aan gegeven wordt: “Hoe dat kon gebeuren? Helaas heel eenvoudig. Ten eerste schreef Lockheed Martin zich in met een lage offerte, terwijl het heel goed wist dat de vliegtuigen veel duurder zouden worden dan de eerste inschattingen.” Dit principe heet buying in. Vervolgens gaan de militairen extra eisen stellen die de vliegtuigen duurder maken. Daarna berekent LM kosten voor extra's. Het is een principe dat steeds opnieuw wordt toegepast en dat steeds opnieuw verbazing oproept. Je gaat je bijna afvragen of er iets mis is met de geheugens van ambtenaren, parlementariërs en ministers die ervoor moeten zorgen dat een land zo voordelig mogelijk een nieuw wapensysteem koopt. Er zijn er wel meer mechanismen die LM nu over Nederland rolt en die in het boek genoemd worden.

Binnen het deel over de JSF had wel iets meer informatie uit de rest van de wereld kunnen staan. De JSF is een internationaal project met partners her en der in de wereld. Dat principe is gekozen om de enorme kosten uit te smeren. De aanschaf is een fors en omstreden onderdeel van de Defensiebegroting in de VS. Laat staan in andere landen. Bovendien heeft Lockheed ook elders meer invloed dan gezond is. Als het even mis dreigt te gaan door alle missers die bij de productie bovenwater komen dan organiseert het parlement in Nederland zelfs een besloten bijeenkomst met de hoofdverantwoordelijke voor het JSF-project, Tom Burbage van LM. Niet dat Burbage dan de ontbrekende informatie meeneemt die het parlement nodig heeft voor een echt oordeel over de aanschaf. Wel wordt uitgelegd waarom de problemen kleiner zijn dan voorgesteld en waarom Nederland er goed aan doet de straaljagers aan te kopen. Dat is geen lobby meer, dat is politiek-militair-industriële handje klap, waar critici buiten worden gehouden. Het is slechts één van de voorbeelden.

Nederland komt er met twee vindplaatsen in het boek bekaaid vanaf. Dat Nederland er niet echt toe doet in de militaire wereld valt wel vaker op. Dat is vandaag de dag zelfs zwak uitgedrukt met het uitstellen van de politiemissie in Afghanistan en het spelen van aangever bij het enige internationale wapenfeit van Gadaffi in de huidige oorlog; het buitmaken van een helikopter. Maar hier had ik toch meer verwacht. De eerste treffer gaat over de verkoop van Starfighters in de jaren zestig en het daarmee samenhangende corruptieschandaal. De tweede over de creatieve oplossing die de Nederlandse regering koos om Prins Bernhard maar half te straffen voor zijn scheve schaats bij de aankoop van Starfighter en Orion. Nederland staat in het boek vrijwel gelijk aan de corruptie van de Prins von Lippe-Biesterveld.

Het Nederlandse corruptieschandaal komt in het boek aan de orde als deel van een veel grotere operatie van Lockheed om tegenvallende resultaten te lijf te gaan. Het bedrijf doet dat door het fêteren van belangrijke personen in Duitsland, Japan en Italië. Nieuw is de hier beschreven informatie niet. Het hele complex aan contacten en steekpenningen is bijvoorbeeld ook beschreven in het standaard werk de Wapenindustrie/ The Arms Bazaar van Anthony Sampson, waarvan de auteur veel gebruik maakt. Hartung heeft geen nieuwe bronnen. Ook niet de later vrijgegeven telexen tussen Nederland en de VS.

Dat het gericht zijn op één bedrijf, ook al is het veruit het grootste, een nadeel heeft wordt hier wel heel duidelijk. Sampson schreef in De Wapenindustrie: “Het is zeker dat deze gebeurtenis niet eenvoudig uitgelegd kan worden met het wijzen op de meedogenloosheid van een enkel concern; men moet eerder denken aan een boom met verrot fruit, die wacht tot hij wordt uitgeschud in de schoot van een of andere firma.” Hartung laat dat grotendeels buiten beschouwing.

De schrijver heeft een vlotte pen en een zak vol anekdotes om zijn tekst te verlevendigen. In de context van de corruptieschandalen rond de verkoop van de Starfighter schrijft hij over de bijnamen ervan, vliegende doodskist en weduwemaker. Niet voor niets. In een periode van tien jaar stortte er 178 keer een neer. Hierbij kwamen 85 Duitse piloten om het leven. Vijftig Duitse weduwen van piloten spanden samen een proces aan tegen Lockheed en ontvingen $ 1,2 miljoen. 'Minder dan de kosten van één Starfighter,' zo voegt hij er kenmerkend voor zijn stijl aan toe.

Met die losse stijl kan je ook de mist ingaan. Iets verder op schrijft hij dat het maar goed is dat ze de Starfighter nooit in een oorlog gebruikt hebben. Ik herinner me de voorlichter van Defensie die in Dagblad De Stem stelde dat: “Iedere keer als Turkije bombardementen uitvoert op Koerdische doelen, vragen wij ons af of ze daarvoor “onze” Starfighters gebruiken.” Dezelfde ambtenaar meldt ook dat het ministerie niet weer wil worden geconfronteerd met een zo duidelijke schending van het Nederlandse wapenexportbeleid. Los van de constatering dat de recente ophef over Nederlandse leveringen aan het Midden-Oosten aantonen dat het weer van een zelfde laken een pak was, laat de uitspraak zien dat de Starfighter wel degelijk in een oorlog is gebruikt. Hartung heeft het later in zijn boek wel over deze bombardementen op Koerdische dorpen, maar hangt ze volledig op aan de F-16. Dit terwijl ook nog de NF-5 van Northrop gebruikt is. Een vliegtuig dat in Nederland ook werd aangeschaft na omkoperij van Bernhard. Hierover zou de Regering Den Uil de dossiers verdonkeremanen. In een boek vol feiten is het niet moeilijk fouten en aanvullingen te vinden en de inzet van ook andere vliegtuigen onderstreept zijn betoog.

Had ik het bij het nalezen van die zoektermen gelaten dan had ik niet alleen een informatief en goed leesbaar boek vol feiten onrecht aangedaan. Ik had ook een Nederland bedrijf gemist dat er in voorkomt. De werf Damen werkt gestaag aan zijn groei en levert patrouille schepen aan de Amerikaanse kustwacht, nadat Lockheed Martin en Northrop Grumman faalden een goed en zeewaadig schip te leveren. Het verhaal waarin Damen voorkomt staat in een tekst over activiteiten van LM die je niet zou verwachten zoals het automatiseren van de postbezorging, beheer van gevangenissen, post-conflict bijdragen in Afrika etc. En dus ook volkstellingen. Maar de core business blijven wapens, zoals de JSF.

Prophets of War; Lockheed Martin and the making of the military-industrial complex
William D. Hartung
Nation Books, New York, 2011
pp. 296
index
ISBN 978-1-56858-420-1

Geschreven voor Sargasso

Duelleren rond de Noordpool?

2011-03-28T22:28:00.001+02:00

Gerrit de Veer, de croniqueur van de reizen van de zeehelden Willem Barentsz en Jacob van Heemskerk, schrijft dat het tot nu toe niet is gelukt om via het noorden een route naar China te vinden, “maar de vooruitzichten zijn niet helemaal hopeloos. (...) Ik denk dat de juiste koers nu snel gevonden kan worden.” In het jaar dat De Veer zijn boek schrijft bereiken Nederlanders via de route om Zuid-Afrika Azië.

De poolreizen van Barentsz waren het gevolg van het initiatief van een Middelburgs koopman, Baltasar de Moucheron, om een vloot met dat doel uit te rusten. De Staten van Zeeland en de stadsbesturen van Amsterdam en Enkhuizen volgden het plan van de koopman. Het was bedoeld om de Spanjaarden en Portugezen de loef af te steken. Later is de overwintering op Nova Zembla een ‘nationaal monument’ geworden en flink aangedikt in schoolboeken en op de schoolplaten van Isings. Maar al deze heraldiek terzijde, er zaten handels- en geopolitieke overwegingen achter. Al bleek een route destijds onmogelijk. Het is nu duidelijk dat die route er zes eeuwen later wel komt. De wereld zal er ingrijpend door veranderen.

IJsvrij

De meest negatieve rapporten gaan er van uit dat er al over tien jaar een doorgang door het ijs zal zijn. De schattingen van de meest optimistische klimaatwetenschappers gaan ervan uit dat in de tweede helft van deze eeuw een langdurige doorgang – van juni tot oktober – mogelijk wordt. De pool is dan geen onneembare hindernis meer zoals in de 17e eeuw. Onderzeeërs gaan er nu al onderdoor, ijsbrekers houden delen ijsvrij, vliegtuigen gaan er overheen en je kunt landen waar je wilt. Maar is nog steeds een barrière voor de scheepvaart op de kortste route naar Azië. Dat is van groot belang, want negentig procent van het vrachtvervoer gaat over zee. Dat geldt zowel voor civiel als voor militair vervoer. In beide gevallen kan flink op kosten in tijd en geld bespaard worden als er een handelsroute om de noord is.

Er komen delen van de wereld aan zee te liggen waarvoor dat miljoenen jaren geleden het geval is geweest. Ook als het nog decennia duurt, is het een enorme verandering. Het doet denken aan de gevolgen van de platentektoniek (de langzame beweging van aardschollen), maar dan versneld. Nu al wordt er ingespeeld op de veranderingen door de bouw van havenfaciliteiten. Zo bouwt Canada in het hoge noorden de ertshaven Nansivik om tot marinebasis; heeft de Amerikaanse overheid een uitgebreid programma waaronder ook investeringen in nieuwe technologie en bases vallen; zet Rusland speciale gevechtstroepen voor de noordpool op. Rusland houdt zich verder op de vlakte over de militaire kant van de poolpolitiek. Het Russische plan voor het poolgebied spreekt over het ontwikkelen van de sociale infrastruktuur voor de (inheemse) bewoners, toerisme, scheepvaart, en ecologie. In Canada maakt men zich nauwelijks druk over de Russische plannen. Toch mag duidelijk zijn dat de noordzijde van Canada en Rusland – en in mindere mate van de andere aangrenzende landen Denemarken/Groenland, Noorwegen de Verenigde Staten/Alaska – zich onvermijdelijk gaat ontwikkelen naar een van de belangrijkste scheepvaartroutes ter wereld.

De beide kanalen die de continenten doorsnijden: het Panamakanaal en het Suezkanaal zullen sterk aan belang inboeten. Een tocht van Tokio naar Londen via de noordwestpassage is 12.000 kilometer korter dan via het Panamakanaal (respectievelijk 15.700 en 27.800 km). Via de noordelijke Zeeroute is de tocht 9.300 km korter dan via het Suezkanaal (resp. 14.800 en 24.000 km). Het gaat om een geografische verandering van enorme proporties zowel voor de handel als voor de strategische verhoudingen. De Moucheron en consorten hadden dit potentieel goed begrepen.

Grondstoffen en economie

Door het afsmelten van de poolkappen komen eilanden bloot te liggen die voorheen niet te zien waren. Ook wordt het gemakkelijker de grondstoffen te winnen die onder de bodem van de noordelijke IJszee liggen. Naast olie en gas zijn dat zoet water, vis en mineralen als titanium, tin en ijzererts. Dit laat de ogen glimmen van ondernemers die hierin nieuwe delf- en vangstgebieden zien.

Toch wordt er ook druk gespeculeerd over de mogelijkheden en moeilijkheden van de oliewinning, die plaats moet vinden onder extreme omstandigheden. Het is er ijs- en ijskoud en er zijn ronddrijvende schotsen en ijsbergen die de winning bemoeilijken. Bovendien is een deel van de Noordelijke IJszee 4500 meter diep. Toch is volgens een Amerikaanse studie van het U.S. Geological Survey (USGS) een groot deel van deze fossiele brandstoffen wel te winnen.

De onderzoekers van het geologisch instituut stellen dat er een hoeveelheid ruwe olie van 83 miljard vaten in de bodem zit. Dat is bij het huidige verbruikstempo voldoende voor drie jaar van de totale wereldconsumptie. Met de gasvoorraad van 1550 biljoen kubieke meter kan de wereld langer vooruit. Dat is voldoende voor 14 jaar van het totale gebruik in de wereld. De meeste voorraden liggen in water dat een diepte van 500 meter of minder heeft en zijn dan ook te winnen. Het is wel een soort noodvoorraad, want de omstandigheden blijven extreem. Maar als extra bron zeker niet onbelangrijk.

Samenwerking

Geen wonder dat de vijf aangrenzende landen allen op een flink stuk van de taart azen. Een deel van die claims overlapt elkaar. De strijd in de noordelijke wateren wordt sinds 2007 kracht bijgezet door op de diepzeebodem een Russische vlag te plaatsen of een Amerikaanse atoomonderzeeër door de poolkap omhoog te laten komen. Naast deze spektakelstukjes vinden er steeds meer oefeningen plaats en ontstaan tal van militaire fora waarin Europese landen hun beleid op elkaar afstemmen.

In november 2010 werd serieus gesproken over een Noors-Baltische defensie- alliantie. Een paar maanden later kwam in Londen een groep noordelijke landen bijeen, die vooral spraken over economische kwesties, waaronder oliewinning. Een Russische commentator sprak in reactie op deze ontwikkelingen in januari 2011 van een Arctische mini-NAVO. Er wordt al langer gewerkt aan de integratie van de defensiecapaciteiten van de Scandinavische landen. Inmiddels neemt vooral het Verenigd Koninkrijk regelmatig deel aan dergelijke overleggen, maar ook Duitsland en Polen schuiven zo nu en dan aan.

Oefeningen winnen steeds meer aan belang. De belangrijkste is Cold Response die iedere twee jaar wordt georganiseerd door Noorwegen. Bij deze oefening draait het om koud weer oefeningen, amfibische landingen en samenwerking tussen de deelnemende troepen. Vorig jaar namen 9.000 militairen uit veertien landen deel. De regio is op Rusland na volledig een NAVO-regio. De oefeningen en fora brengen die landen bij elkaar. Daardoor functioneert de pool ook als vliegwiel bij het versterken van militaire samenwerkingsverbanden met de neutrale landen in Scandinavië binnen en buiten de NAVO. Dat is een niet onbelangrijk neveneffect.

Conflictbemiddeling

Binnen het kader van de oefening Pomor-2010 trainden Noorwegen en Rusland de bestrijding van terroristen op olieplatforms. Marineschepen en vliegtuigen namen deel aan de oefening. De relaties tussen Noorwegen en Rusland in het poolgebied kennen meer ontwikkelingen. Vorig jaar september losten beide landen een al veertig jaar bestaand conflict over overlappende claims in de Barentsz Zee en Noordelijke IJszee op. Samenwerking op het gebied van visserij wordt versterkt en er zijn gedetailleerde afspraken over de winning van olie en gas dat zich onder beide gebieden bevindt. De verwachting is dat beide parlementen het verdrag binnenkort zullen ratificeren. Daarmee ontstaat druk op andere landen in de regio om hetzelfde te doen. En dat is nodig. Er zijn conflicten tussen Canada en Denemarken, tussen Canada en de Verenigde Staten en tussen Rusland en de VS. Denemarken en Canada kwamen al overeen het geschil vreedzaam te beslechten nadat de Canadese kustwacht enige jaren geleden de Deense vlag een paar keer van het eiland Hans had gehaald.

Het kan zijn dat de afspraak tussen Noorwegen en Rusland onderdeel is van een Russische diplomatieke inspanning om een voordeliger positie te krijgen in het debat rond de beheersing van de polen. Zo ontkende het land opeens dat het speciale gevechtstroepen opzet voor de Arctische regio. Het kan ook zijn dat Rusland realistisch is en ziet dat Moskou bij samenwerking in internationaal verband meer te winnen heeft.

Er zijn zeker geschillen en er wordt militaire capaciteit opgebouwd, maar het grootste veiligheidsrisico wordt niet gevormd door de tegenover elkaar staande legers, maar de grote klimatologische veranderingen die het gevolg van de smeltende poolkappen zullen zijn. De belangrijkste strategische verandering zal pas op de lange termijn ontstaan, als de doorvaart via de noordelijke routes mogelijk wordt. De aangrenzende landen zullen geostrategisch belangrijker worden aangezien ze hoe dan ook controle kunnen uitoefenen op scheepsbewegingen. Een belangrijke vraag zal zijn of de noordwestpassage en de noordelijke zeeroute als internationale wateren zullen worden beschouwd of als territoriale wateren (met bijvoorbeeld beperkingen op militaire doorvaart). Met iedere ijsberg die smelt wordt die vraag belangrijker.

Martin Broek

Geschreven voor Vredesmagazine, met dank aan Kees Kalkman voor de redactie.

Bronnen:
1. David W. Titley, ‘ARCTIC SECURITY CONSIDERATIONS AND THE U.S. NAVY'S ROADMAP FOR THE ARCTIC,’ Naval War College Review, 01/04/2010
2. Jackie Grom, ‘Arctic May Boost Oil and Gas Reserves,’ 28/05/2009
3. Murray Brewster, ‘Russia's Arctic policy no cause for alarm, MacKay told,’ the Globe and Mail, 25/08/2010
4. GERARD O'DWYER, Report: Alliance Would Cut Costs, Improve Defense; Proposed Nordic-Baltic Pact Gains Steam,’ Defense News 15/11/10
5. Diplomatic shifts in the warming Arctic, Strategic Comments, The International Institute For Strategic Studies Volume 16, Comment 50 – December 2010
6. Heather Conley en Jamie Kraut , ‘U.S. Strategic Interests in the Arctic; An Assessment of Current Challenges and New Opportunities for Cooperation,’ CSIS - CENTER FOR STRATEGIC & INTERNATIONAL STUDIES, april 2010
7. Jaap de Wilde, ‘Van wie is de Noordpool? En gaat erom gevochten worden?,’ 02/04/2009
8. ‘Territorial claims in the Arctic,’ wiki op 07/03/2011
9. Sergei Balmasov, ‘Arctic NATO to watch the Russians,’ Pravda.Ru, 20/01/2011
10. Gerrit de Veer, 'NOVA ZEMBLA; De tochten van Willem Barentsz en de overwintering in het BEHOUDEN HUIS,' vertaald door Vibeke Roeper en Diederick Wilderman (Athenaeum - Polak & Van Gennip: Amsterdam, 2004).

Nederland levert inderdaad helikopteronderdelen aan Libië

2011-03-24T11:20:00.016+01:00

Heeft Nederland nu wel of geen helikopteronderdelen aan Libië geleverd? Minister van Buitenlandse Zaken Uri Rosenthal stelt vandaag:

In augustus 2008 is een uitvoervergunning verleend aan een in Nederland gevestigd bedrijf om gereviseerde onderdelen van militaire transporthelikopters aan een Italiaans bedrijf te leveren. Dit bedrijf ruilde deze en andere elders ingekochte delen voor kapotte delen van de eerder vanuit Italië aan Libië geleverde transporthelikopters voor onderhoudsdoeleinden. Deze vergunningaanvraag is getoetst op de eindbestemming Libië. Begin 2010 heeft Nederland opnieuw een uitvoervergunning verleend voor een vergelijkbare omruil van onderdelen voor deze helikopters, maar deze vergunning heeft niet geresulteerd in een daadwerkelijke uitvoer.

Natuurlijk laat hij hier buiten beeld dat het om militaire transport helikopters van het type Chinook gaat, waarmee ook de Nederlandse luchtmobiele brigade is uitgerust. Dat ze nog vliegen komt door het oplappen met o.a. Nederlandse onderdelen en dat is dus minder onbelangrijk dan de Minister doet schijnen. Je kan van hem ook niet verwachten dat hij stilstaat bij de functie van deze militaire helikopters in het land van Gadaffi, waar de afstanden groot zijn en de oppositie vooral in het oosten zit. (Zie bijvoorbeeld: AFP 4 maart 2011, 'Kadhafi forces hit Libyan rebels east and west:"From the capital correspondents could see half-a-dozen Chinook twin-rotor transport helicopters flying towards and away from Zawiyah.¨). Hij vertelt er ook niet bij dat het hem spijt dat de Chinooks in Tripoli zijn ingezet bij het neerslaan van protesten, zoals in veel rapporten op het internet is gemeld: "Separate witnesses have reported that armed troops, possible the 'mercenaries,' have been moving about the capital using such helicopters."

Hieronder een voorbeeld van de inzet van een Chinook door de Amerikanen in Afghanistan om het beeld weg te nemen dat het hier om speelgoed gaat. (In Tripoli zie hier: http://www.libyafeb17.com/2011/02/breaking-chinook-filmed-over-jumhuriya-street-tripoli/).

doorvoer

Je hoeft van hem ook niet te verwachten dat hij er bij stil staat dat het niet alleen om door Nederland geleverde onderdelen gaat, maar dat de goederen ook via de Amsterdamse luchthaven Schiphol aan Libië zijn geleverd.

Datum

Hoeveelheid/Product

Bestemming

Herkomst

Via

01-09-2008

kg CH47 helikopter onderdelen

Libië

Italië

Vliegtuig Schiphol

14-01-2009

209 kg CH47 helicopter onderdelen

Libië

Italië

Vliegtuig Schiphol

14-01-2009

769 kg CH47 helicopter onderdelen

Libië

Italië

Vliegtuig Schiphol

20-02-2009

142 kg Delen van Chinook helicopters

Libië

Italië

Vliegtuig Schiphol

Doorvoer naar
Libië

Antwoorden van de heer Rosenthal, Minister van Buitenlandse Zaken, mede namens de heer Bleker, Staatssecretaris van het ministerie van Economische Zaken, Landbouw & Innovatie, op vragen van de leden van Bommel en van Dijk (SP) over wapenuitvoer naar Noord-Afrika en het Midden-Oosten.

Vraag 1
Is het waar dat Nederland in 2008 en 2009 toebehoren voor militaire transporthelikopters en nachtzichtkijkers aan Libië heeft geleverd? 1)

Antwoord
Ten dele. In augustus 2008 is een uitvoervergunning verleend aan een in Nederland gevestigd bedrijf om gereviseerde onderdelen van militaire transporthelikopters aan een Italiaans bedrijf te leveren. Dit bedrijf ruilde deze en andere elders ingekochte delen voor kapotte delen van de eerder vanuit Italië aan Libië geleverde transporthelikopters voor onderhoudsdoeleinden. Deze vergunningaanvraag is getoetst op de eindbestemming Libië. Begin 2010 heeft Nederland opnieuw een uitvoervergunning verleend voor een vergelijkbare omruil van onderdelen voor deze helikopters, maar deze vergunning heeft niet geresulteerd in een daadwerkelijke uitvoer.

In 2008 is een vergunning verleend voor tijdelijke uitvoer van twee nachtzichtkijkers voor een demonstratie aan het Libische ministerie van Defensie. De looptijd van deze vergunning is in 2009 verlengd met nogmaals een jaar. Uiteindelijk heeft de demonstratie niet plaatsgevonden en is de vergunning ongebruikt retour gezonden.

Vraag 2
Wat is uw oordeel over het opheffen van het EU-wapenembargo in 2004 in het licht van de gebeurtenissen van de laatste dagen in Libië?

Antwoord
Het instellen van het wapenembargo was gebaseerd op de Lockerbie-kwestie en de vrees dat Libië aan een kernwapenprogramma werkte en geen medewerking gaf aan de internationale gemeenschap om die vrees weg te nemen. In 2004 maakte de Libische leider Muammar al-Gadaffi in beide kwesties een draai om schoon schip te maken en zich te conformeren aan de eisen die de internationale gemeenschap gesteld had. Omdat daarmee de grond voor het toen geldende wapenembargo verviel, is het opgeheven. Zie verder vraag 4.

Vraag 3
Deelt u de opvatting dat wapenexportcriteria moeten worden toegepast? Indien neen, waarom niet? Kunt u aangeven waarom dat in dit geval niet is gebeurd? Deelt u de opvatting dat de wapenexportcriteria strenger moeten worden gemaakt? Indien nee, waarom niet? Zo ja, welke voorstellen zult u daartoe ondernemen?

Antwoord
Uiteraard moeten vergunningaanvragen voor wapenexport getoetst worden aan de criteria van het EU Gemeenschappelijk Standpunt. Dat is bij de betreffende vergunningaanvragen dan ook gebeurd. Bij de toetsing aan de criteria wordt echter, conform het Gemeenschappelijk Standpunt, rekening gehouden met de aard van de goederen, de eindgebruiker en het eindgebruik van de goederen.

De EU-lidstaten beoordelen periodiek of de oorspronkelijk uit begin jaren ’90 stammende criteria nog voldoen. Dit leidde bijvoorbeeld in 2008 tot een aanscherping van het 2e criterium inzake de mensenrechten. Daarenboven is een “Gebruikersgids” ontwikkeld met richtlijnen voor de interpretatie van de afzonderlijke criteria.

Vraag 4
Deelt u de opvatting dat vanwege de inzet van de Libische strijdkrachten tegen de eigen geweldloos demonstrerende bevolking onmiddellijk een wapenembargo tegen Libië moet worden ingesteld? Zo ja, bent u ook bereid via de Europese Unie (EU) en de Verenigde Naties (VN) een dergelijk wapenembargo van kracht te laten worden? Indien nee, waarom niet?

Antwoord
Ja. Veiligheidsraadresolutie 1790 van 26 januari jl. heeft een VN-wapenembargo ten aanzien van Libië ingesteld. De EU heeft dit op 28 februari gedaan.

Vraag 5
Deelt u tevens de opvatting dat ook tegen Bahrein, Jemen en andere landen in de Arabische wereld onmiddellijk een wapenembargo moet worden ingesteld, omdat de regeringen van deze landen wapens inzetten tegen demonstrerende bevolking of gezien de situatie in de verleiding zouden kunnen komen dat te doen? Zo ja, bent u ook bereid via de EU en de VN een dergelijk wapenembargo van kracht te laten worden? Indien nee, waarom niet?

Antwoord
Nee. De regering heeft besloten nieuwe aanvragen voor wapenexport naar Jemen en Bahrein, evenals nieuwe aanvragen voor Tunesië en Egypte, aan te houden, totdat er aanleiding is voor een nieuwe overweging. Verlengingen van aanvragen voor deze landen zullen kritisch worden getoetst. Voor Libië, Syrië en Iran geldt dat geen wapenexportvergunningen worden afgegeven. Voor de andere landen in de Arabische wereld bieden de toetsingscriteria van het Gemeenschappelijk Standpunt voldoende mogelijkheden om gepaste terughoudendheid te garanderen.

Vraag 6
Hebt u kennisgenomen van het jaarrapport van het Zweedse onderzoeksbureau SIPRI dat stelt dat de wereldwijde wapenhandel niet te lijden heeft gehad onder de economische wereldcrisis? 2) Deelt u de opvatting dat het in het licht van toenemende economische schaarste aannemelijker wordt dat politieke spanningen makkelijker gewapenderhand worden uitgevochten? Indien neen, waarom niet? Deelt u de conclusie dat extra inspanningen van de internationale gemeenschap noodzakelijk zijn om de wapenproductie en –handel te doen verminderen? Zo ja, welke stappen neemt u op dat terrein?

Antwoord
Het jaarrapport moet nog verschijnen. In een recente publicatie van SIPRI over de honderd belangrijkste defensiebedrijven ter wereld wordt de conclusie getrokken dat de wereldwijde wapenhandel niet te lijden heeft gehad onder de economische crisis. Het onderzoeksinstituut legt daarbij een duidelijk verband tussen de groei van de omzetcijfers van veel van deze bedrijven sinds 2002, en de stijging van de Amerikaanse uitgaven voor militaire goederen en diensten in die periode. http://www.sipri.org/media/pressreleases/top100companies

Economische schaarste kan aanleiding zijn voor onrust, onder andere wanneer die schaarste leidt tot significante prijsverhogingen van basisbehoeften. Dit kan politieke spanningen opleveren die in sommige gevallen – maar niet altijd – gewapenderhand uitgevochten worden.

De regering is van mening dat alles eraan gedaan moet worden om illegale wapenhandel en productie tegen te gaan en, zo mogelijk, stop te zetten. Wat betreft de legale wapenhandel en productie is de regering van mening dat deze onder strikte controle noodzakelijk is om veiligheid en stabiliteit te waarborgen.

Vraag 7
Hebt u kennisgenomen van de internationale wapenbeurs IDEX 2011 in Abu Dhabi, die van 20 t/m 24 februari 2011 plaatsvindt? 3) Hebt u er tevens kennisgenomen dat daar ook vijf Nederlandse wapenondernemingen hun waren tentoonstellen? Deelt u de mening dat dit in het licht van de repressie in de Arabische wereld ongepast is? Bent u bereid er bij Nederlandse wapenproducenten op aan te dringen zich van deelname aan deze beurzen te onthouden? Indien nee, waarom niet?

Antwoord
Ja, deze feiten zijn bekend. Het is niet de taak van de overheid om te voorkomen dat bedrijven deelnemen aan internationale tentoonstellingen, waarmee zij menen nieuwe markten te kunnen aanboren voor hun producten. Het is wel de taak van de overheid om eventuele aanvragen voor de tijdelijke uitvoer van militaire goederen die bij dergelijke tentoonstellingen worden gerepresenteerd, te toetsen en zo nodig af te wijzen. Dit gebeurt aan de hand van de acht criteria van het Gemeenschappelijk Standpunt.

1) Zie maanden augustus 2008 en 2009 op
http://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/exportcontrole-strategische-goederen/documenten-en-publicaties/rapporten/2009/11/03/maandrapportages-militaire-goederen-2009.html en
http://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/exportcontrole-strategische-goederen/documenten-en-publicaties/rapporten/2010/02/08/maandrapportages-militaire-goederen-2008.html
2) Zie bijv.http://nos.nl/artikel/220503-wapenverkoop-stijgt-ondanks-crisis.html.
3) Zie website IDEX 2011 http://www.idexuae.ae/.

Wapens voor 'onze' repressieve regimes

2011-03-15T15:37:00.005+01:00

Wat een een heerlijke wereld. Zonder er echt naar te zoeken vind ik een artikel uit The Anniston Star, een krant uit Alabama. In het plaatselijke landmacht depot (ANAD) belanden de voertuigen die het Amerikaanse leger verlaten en waarvoor een nieuwe bestemming wordt gezocht. Iets wat ook bij de Nederlandse domeinen gebeurd.

Hoewel de domeinen zijn een maatje kleiner. Bij ANAD zijn bijna 7000 mensen in dienst alleen voor het opknappen en verkopen van militaire afdankertjes. Er wordt samengewerkt met civiele bedrijven waarbij de Amerikaanse vestiging van de Britse gigant BAES en het Amerikaanse General Dynamics tot de grootste behoren.

Onlangs werden volgens de Star vijftig M-113 pantservoertuigen voor Libië opgeknapt. Ze zijn de deur niet uitgegaan. Momenteel wordt gewerkt aan een partij van 586 M-113's en 21 M-88 gepantserde hulpvoertuigen voor Irak. Eerder gingen ook al pantservoertuigen naar Irak, Taiwan en Saoedi-Arabië. Bij de levering aan het laatste land moet ik gelijk denken aan de voertuigen die ik gisteren de door Nederlandse bedrijven gebouwde dam over zag gaan om het regime in Bahrein te helpen bij de onderdrukking van de protesterende bevolking.

Ook Nederland levert zijn tweedehandsgoederen aan landen binnen en buiten de NAVO. Zo kocht Canada Nederlandse Leopard tanks om in Afghanistan te gebruiken en Chili een nog grotere partij van dezelfde tanks. Santiago kan ze goed gebruiken voor spierballenvertoon richting Argentinië, maar vooral Peru. Met dat buurland loopt de wederzijdse onenigheid regelmatig uit de hand.

Overzichtelijk laat de overheid zien wat ze in de aanbieding heeft.
1 Fokker 50 vliegtuig
1 Fokker 60 vrachtvliegtuig
28 Leopard tanks
26 Pantserhouwitsers (PzH2000)
60 pantservoertuigen met geschut tegen luchtdoelen, Cheetah
333 pantservoertuigen YPR-765 en YPR-806
Ieder jaar komt erbij, wordt er vernietigd en verkocht.

Het afgelopen jaar gingen gingen bijvoorbeeld 2 maritieme Fokker-60 patrouille vliegtuigen naar Peru. Maar de grootste verkoop was die naar Jordanië. Dat land kocht in één klap 520 pantservoertuigen met 25mm munitie, bijna 500 militaire vrachtwagens en 121 houwitsers. Het is een levering van een omvang waar ze in Anniston aan gewend zijn. De regering had haast met de verkoop, want twaalf dagen nadat de Kamer was geïnformeerd was de exportvergunning al rond. Hij bleek een waarde van ruim 28 miljoen te vertegenwoordigen. Niet eens zoveel voor zo'n grote partij wapens. Het Jordaanse leger is mede verantwoordelijk voor het bewaken van de wankele interne veiligheid. Maar natuurlijk is al “gebleken dat de overdracht geen gevolgen heeft voor de mensenrechtensituatie,” aldus toenmalig minister van Defensie Middelkoop.

De zinsnede komt vrijwel standaard voor in exportvergunningen voor tweedehands wapens en dat is ook niet zo vreemd. Nederland kijkt immers bij iedere levering op grond van een Europese gedragscode of er gevaar is dat de wapens bij mensenrechtenschendingen worden ingezet. Ook wordt gekeken of er sprake is van interne of internationale spanningen. En dan gaat er toch iets wringen. Het Midden-Oosten is het spreekwoordelijke kruitvat en de afgelopen weken tonen aan dat van elke repressieve snelkookpan de deksel kan vliegen en ook dat Nederland aan al die landen wapens leverde.

Bevriende landen kunnen op wapens rekenen. De export en doorvoer van helikopter onderdelen naar Gadaffi laten dit wel heel duidelijk zien. Het is duidelijk dat de ethische critieria maar een deel van de wegingsgronden zijn. Het gaat daarnaast om een economische en financiële afwegingen. Maar ook de steun aan bondgenoten speelt een belangrijke rol. Welk element het zwaarst weegt is inzet van politieke strijd.

Wapenhandel heet handel, maar is dat nauwelijks. Het grootste deel van de wapens wordt gekocht door de overheid bij de industrie in eigen land. En dat na een lange voorbereiding tussen militairen en die zelfde industrie. Aankopen in het buitenland worden vaak gedaan op politieke gronden (zie bijvoorbeeld de JSF). De wapenindustrie is een deel van de militaire capaciteit van landen en die wordt gesteund en gepamperd. Niet voor niets is handel in wapens uitgesloten van handelsverdragen.

Los van vooral de grote leveringen van marineschepen aan Qatar, Oman en vooral Marokko is de Nederlandse overheid zelf de belangrijkste leverancier van wapens aan 'onze' repressieve regimes in het Midden-Oosten. Nederland draagt daarmee een steentje bij aan de machtsverhoudingen in de regio. Morgen vergadert de Tweede Kamer hierover.

Geschreven voor Sargasso

Kamerdebat uitgesteld tot 24 maart 2011

Afghanistan en de 100ste Vrouwendag

2011-03-07T23:00:00.003+01:00

Vrouwen worden vaak genoemd als reden om in Afghanistan te vechten. Kleine projecten moeten dat beeld kracht bij zetten. Ieder succes siert minimaal een ontwikkelingsblad, leidt tot een krantenartikel en komt in een actualiteiten rubriek op de buis. Structureel verbetert het niet, maar af en toe goed nieuws is prettig voor de consument in het Westen.

Dat optreden goed is voor vrouwen horen vrouwen wel vaker. Ze worden zelden gevraagd of het daar mee eens zijn. De hoofddoekjes discussie en de onderdrukking die daarmee gepaard gaat is een voorbeeld dicht bij huis. In Afghanistan was het in veel regio’s juist de oorlog door een buitenlandse macht die er voor zorgde dat vrouwen binnen moesten blijven.

Pas in 2009 begreep de Amerikaanse marinier kapitein Matt Pottinger dat het vreemd is om een oorlog voor vrouwen te voeren, maar ze daar niet bij te betrekken. Zelfs niet die uit het eigen leger. De contraguerrilla operaties kunnen baat hebben bij de actieve inzet van vrouwen. Hij begon met het trainen van vrouwelijke mariniers in het ontmoeten van vrouwelijke Afghanen.

Een Nederlandse marinier zou meteen op het probleem zijn gestuit dat het korps niet toegankelijk is voor vrouwen. Als vrouwen zich ook al met de zwarte baret met het rode embleem kunnen tooien waar blijft de mannelijke trots dan. Verschil moet er zijn. Daarom waarschijnlijk ook zo weinig vrouwen in de top van de krijgsmacht. Maar nu weer verder met de pogingen van Pottinger.
Want laten we wel wezen een Amerikaanse kan dan wel marinier worden, maar mag niet vechten. Ook daar moet verschil er zijn.

Pottinger kreeg het voor elkaar. Al snel was er een taalkundige en een aantal vrouwelijke mariniers die het Female Engagement Team (FET) gingen vormen. In Pastun gebied moesten zij zich een weg naar binnen banen met zogenaamde Population Support Packages, een doosje met bijvoorbeeld een radiootje en een teddybeer. Dit alles in een poging om de helft van de Afghaanse bevolking aan de eigen kant te krijgen.

Het bleef niet bij één FET-team er kwamen er meer. In het Zuiden en het Oosten. Het werk was niet gemakkelijk. Om een paar moeilijkheden te noemen: spreken in een onbekende taal en onbegrip voor lokale gewoonten maken het moeilijk contact te leggen. Ook als er uitgeschreven vragen zijn om snel contact te leggen.

Voordat de FET-mariniers de poort verlieten hadden ze nog nooit een Afghaanse vouw in het echt gezien. Toen ze merkten dat vrouwen een uur moesten lopen voor het halen van water lieten ze midden in het dorp een put slaan. De put werd meteen gesloopt. Niet door de Taliban, maar door de vrouwen zelf. Het water halen was een dagelijks uitje voor ze. Wees eerlijk: dat had jij ook niet bedacht.

De FET’s waren wel leuk bedacht. Inlichtingen verzamelen en goodwill kweken in één moeite door. Maar het past het Amerikaanse leger niet en de poging mislukte jammerlijk. Commandanten wisten niet wat ze met de vrouwen moesten. Zelfs het inzetten van vrouwen vóór de oorlog wil niet lukken.

In plaats van FET-teams opzetten zou het steunen van Afghaanse vrouwen ook een optie kunnen zijn. Die hebben net zoveel last van de Westerse bondgenoot Karzai en zijn Warlords dan van de Taliban. Tenminste als ik de Afghaanse vrouwen organisatie RAWA mag geloven.

En die FET-vrouwen zelf? Ze waren jong en hadden kinderen en konden niet genoeg verdienen en gingen daarom het leger maar in; als goed voorbeeld voor de Afghaanse vrouwen die ze wilden ronselen als informanten. Als goed voorbeeld staan ze ook heel veel op het web. Vaak met een kindje in de arm en een lach op de lippen.

Ik kan het niet laten om een fragment uit mijn 8 maart blog van vorig jaar te halen: “Vrouwen zien sneller dan mannen dat het onzin is om biljoenen in legers te stoppen, terwijl veel meer veiligheid geboden wordt door ongelijkheid tussen mensen op te lossen. Dat is gewoon redelijk denken, boerenverstand.”
Vrouwen krijgen vaak de rol om de boel bij elkaar te houden en op te lappen. Vandaar.

Martin Broek
Geschreven voor konfrontatie

Gebaseerd op artikel: Ann Jones, Woman to woman in Afghanistan, the Nation, 27 oktober 2010.

Zie ook: http://www.8maartamsterdam.nl/

Oman: wapenhandel en hangjongeren

2011-03-01T17:14:00.003+01:00

“Er wordt hier nóóit gedemonstreerd. Een deel van de betogers zijn ordinaire relschoppers. De rest bestaat uit jongeren die werk eisen. Ze willen onmiddellijk een baan en dat gaat natuurlijk niet.”

Aan het woord is de Rotterdamse havenbaron Meijer over de situatie in Oman. Hij is wereldwijs geworden in de Europoort en wil er in het AD van 1 maart nog wel een schepje bovenop doen: “De betogingen lopen steeds uit de hand als demonstranten het politiebureau aanvallen. De politie hier is normaal heel vredelievend, in mijn ogen te vredelievend. Maar als de agenten in het nauw komen, schieten ze met rubberen kogels en traangas. Er is een dode gevallen waardoor de betogers nog bozer zijn en winkels plunderen.”

Je gelooft je ogen toch niet als je dit leest. Waar was die man de afgelopen maand? Maar als het goed is dan zegt je verstand dat je niet naïef moet zijn. Handel is handel en dan gaat de blik op oneindig en het verstand op nul. De motor van de Nederlandse economie moet draaien en uitbreiden ook in landen waar de politie uit lievige watjes bestaat. De Rotterdamse haven wil de samenwerking in Oman niet in gevaar laten brengen door hangjongeren. Ze maken gebruik van de helft van de 13 miljard kostende haven. Waar opgetreden moet worden gaan de handen uit de mouwen, zeker als daar ook nog een grijpstuiver mee verdient kan worden.

Amnesty International kijkt ook met kritische blik naar Oman, maar dan anders: “Leden van twee stammen hadden nog altijd niet dezelfde economische en sociale rechten als de rest van de bevolking. De vrijheid van meningsuiting werd verder beperkt en verscheidene journalisten en schrijvers werden lastiggevallen door de autoriteiten. Vrouwen werden gediscrimineerd, in de wet en in de praktijk,” zo vat de mensenrechtenorganisatie de recente situatie samen.

Ook de feiten laten zien dat ik niet naïef moet zijn. Oman is een serieuze klant op de Nederlandse wapenmarkt. Maar Nederland dient ook als doorvoerhaven. Vorige week kwam ik een partijtje Britse rel bestrijding traangasgranaten tegen dat in 2007 via Schiphol naar het sultanaat werd verscheept. Als het om wapenexporten gaat doen 010 en 020 niet echt voor elkaar onder. Via Rotterdam kreeg de sultan dan ook een paar miljoen klein kaliber patronen.

Rond de recente leveringen aan Bahrein van traangas ontstond commotie in het Verenigd Koninkrijk. Via Schiphol gaan verschillende keren Franse traangasgranaten en –werpers naar Bahrein. Wij doen daar minder moeilijk over. Sterker nog ik heb niets gehoord over het feit dat Nederland veel van die rommel doorsluist. De Nederlandse overheid staat op het standpunt: als onze bondgenoten dit hebben goedgekeurd, wie zouden wij dan zijn om nog eens te oordelen over de lading die via de havens passeert. Ook hier betekent wegkijken: kassa.

De sultan kwam via een staatsgreep aan de macht. Maar dat is al meer dan veertig jaar geleden. Oude koeien moet je niet uit de sloot willen halen. De Omani en Nederlanders lijken op elkaar, volgens Meijer. Het zijn beide vriendelijke volken met een handelsgeest. Zou sultan Qaboos Bin Said ook rondrijden in een gouden koets die hij uit dankbaarheid van zijn volk kreeg? Het zou jammer zijn als hij en zijn Koninklijke evenknie uit de lage landen daar niet over zouden kunnen praten. Dus alle relschoppers snel naar huis. Zo niet dan gaat er wel weer een partijtje rel bestrijding wapens door Schiphol of de Rotterdamse haven naar toerisme en handels paradijs Oman.

Geschreven voor: Sargasso

Voorwoord bij Rapport: wapenexportvergunningen

2011-02-23T16:12:00.001+01:00

naar Arabische landen en Iran 2004-2009
Van de doorvoer van kogels en granaten tot de verkoop van peperdure marineschepen

Op verzoek van RTL-Nieuws

In de Arabische wereld komen mensen de straat op voor meer invloed, afscheid te nemen van oude leiders, uit woede en frustratie rond het gebrek aan werk, het miskennen van religieuze stromingen en tegen de repressieve regimes. Dit rapport komt dicht bij wat ik dacht te moeten maken als reactie hierop.

Het bevat een overzicht van wapenleveranties aan landen in de regio. Om preciezer te zijn van wapenexportvergunningen die de overheid verstrekte. Dus voor die leveranties die zij goed achtte. Het bevat ook overzichten van doorvoerleveringen.
Dat zijn leveringen die via Nederlandse lucht- of zeehavens zijn vervoerd naar
hun eindbestemming. Alles bij elkaar is het een vreselijke hoeveelheid.

Het is nog niet eens alles. Er zijn nog zogenaamde dual-use vergunningen. Dat zijn vergunningen voor technologie en stoffen met zowel een civiele als militaire toepassing. Het kan gaan om speciale camera’s om paleizen te bewaken, om
beeldversterkeres om ook ’s nachts vijanden waar te kunnen nemen of om
chemicaliën die gebruikt kunnen worden voor gifgassen. (Al zal dat laatste sporadisch voorkomen.) Libië kocht bijvoorbeeld een rondzoekradar.

Er is nog een deel dat ontbreekt. Hier gaat het om de componenten die in Nederland worden gemaakt voor de F-16, de Apache gevechtshelikopter en de C-17 Globemaster. Dat zijn wapens waar in veel gevallen Nederlandse componenten zijn ingebouwd. Die
componenten zitten verstopt in de lange lijst met militaire goederen die naar de VS
lijken te worden geëxporteerd. Wij zien het niet en de Nederlandse overheid laat het aan Washington over wat er mee gebeurd.

Dit is geen volledig rapport. Het zijn vooral tabellen met hier en daar een verdwaald woord. Toch is enige duiding noodzakelijk. De tabellen zijn ereenvoudigd. Ze zijn gebaseerd op maandrapporten die al jaren worden gemaakt door het ministerie van Economische Zaken. Deze maandrapporten hebben 15 kolommen. Ik heb er voor het overzicht een aantal verwijderd.

Waar ik niet heb vereenvoudigd is in het opnemen van de hoeveelheid vergunningen. De Campagne tegen Wapenhandel neemt alleen definitieve, niet-verlengde, niet-vervangen of geen reparaties in zijn jaarrapporten op. Dat is helder, maar daardoor mis je ook informatie. Het is van belang om op de hoogte te zijn van de laatst verstrekte vergunning en ook reparaties kan je zien als een extra leverantie. Dit betekent dat de bedragen die genoemd worden niet opgeteld mogen worden. Er zijn wel totaal bedragen per jaar, per land te vinden op de vorige pagina.

Toelichting bij de tabellen (op de site van RTL)

Exportvergunningen
Datum: vergunning verstrekt
Omschrijving: spreekt voor zich. Doorgaans ook status van een vergunning (verlenging of retour na reparatie vermeld, vervanging) vermeld.
Bestemming (Eind): de uiteindelijke klant van de militaire goederen.
Oorsprong: Waar is het wapen gemaakt. De exporten vinden allen plaats uit Nederland.

Doorvoer
Datum: doorvoer datum
Omschrijving: spreekt voor zich. Doorgaans ook aantal.
Bestemming (Eind): de uiteindelijke klant van de militaire goederen.
Herkomst: Waar komen de goederen vandaan.

Via: Hoe en waar verlaten ze Nederland

Martin Broek
Journalistiek onderzoek
www.martinbroek.nl
Broekstukken.blogspot.com

Dit zijn de exportcijfers zoals gegeven in de rapporten van het ministerie van Economische Zaken. Hierin zitten niet de tijdelijke vergunningen/retour-na-reparaties.

Tweede kamer vergat wapenleverantie aan Bahrein te controleren

2011-02-17T13:07:00.016+01:00

Ook Bahrein is een klant voor Nederlandse wapens. Gisteren publiceerde ik een overzicht van wapenleveranties aan Algerije, Libië, Marokko en Jordanië. Eerder blogs over wapenleveranties aan Egypte en Tunesië. Bahrein ontving net als Egypte pantservoertuigen. Zowel de APC’s (armoured personel carriers) van het type M-113 als YPR-765 zijn gezien in de straten van Bahrein. (Guardian)

De levering van de M-113’s naar Bahrein werd vertrouwelijk gemeld aan de Tweede Kamer. De Campagne tegen Wapenhandel (waar ik destijds werkte) legde de hand op deze brief gericht aan Kamerleden. Het bleek dat hij door kamerleden niet gelezen was. Hier volgt een fragment over de informatie voorziening aan de Kamer en de alertheid van de kamerleden:

Leoni Sipkes, voormalig Kamerlid van GroenLinks, stelt in een reactie op de uitgelekte brief: ‘Die brief ken ik niet en dat verbaast me, want brieven waar “vertrouwelijk” boven staat, lees ik altijd.’(1) Bob van der Bos van D66 vermoedde dat er iets mis is gegaan met de distributie. Duidelijk wordt dat de controle niet efficiënt werkt. Het resultaat is dat niemand de tweewekentermijn gebruikt om deze levering aan de orde te stellen. In het geval van Bahrein is dat een ernstige lacune. De oppositie in Bahrein wordt door veiligheidstroepen met harde hand onderdrukt, het land is in conflict met buurland Iran en ligt in het Midden-Oosten, het spreekwoordelijke kruitvat. De Nederlandse regering ziet Bahrein in beginsel als aanvaardbare bestemming.(2) De Kamer controleert niet en zo gaan de pantservoertuigen in 1997 naar de Golfstaat. Het is een gevolg van het feit dat wapenexportbeleid tijdens de portefeuilleverdeling doorgaans gekoppeld wordt aan mensenrechtenbeleid. Dit is slechts één voorbeeld uit een serie vergelijkbare gevallen.

De koppeling van wapenexportbeleid aan mensenrechten heeft nog een ander nadeel. Voor het beoordelen van wapenhandel is kennis van buitenlands beleid en de bestemmingen, de aard van de wapens en hun mogelijke inzet, en inzicht in de mensenrechtensituatie in het afnemende land van belang. Worden deze zaken niet bijeengebracht, dan valt het ook met de controle op dit deel van de wapenexporten nogal tegen. Ook hier is Bahrein weer een sprekend voorbeeld. CDA-lid Van Ardenne-van der Hoeven schreef dat de Tweede-Kamerfractie van het CDA de brief wel degelijk heeft opgemerkt. De fractie ‘zag in de voorgenomen verkoop echter niet voldoende reden om de minister naar de Kamer te roepen. Het gaat hier immers niet om wapensystemen, maar om gepantserde personeelsvoertuigen, waarbij het CDA ervan uitgaat dat deze, zoals gebruikelijk is bij deze transacties, van bewapening zijn ontdaan.’(3) Opgemerkt is de brief binnen het CDA wel, maar gelezen nauwelijks. Staatssecretaris van Defensie Gmelich Meijling heeft in de betreffende brief niets verhullend en keurig beschreven waar het om gaat: ‘Met de Bahreinse regering is een principeakkoord bereikt over de verkoop van 35 overtollige M-113 commando- en verkenningsvoertuigen, reservedelen en munitie. Van deze voertuigen zijn 30 stuks voorzien van een 25-mm-kanon.’4 De M-113 voertuigen zijn ideaal voor de hardhandige onderdrukking van demonstraties. Niet voor niets is Nederland bij leveranties van onderdelen voor dergelijke voertuigen aan Turkije de laatste jaren terughoudend. In dezelfde brief beschrijft de regering de levering van 155-mm-tankmunitie. In dit geval faalt de controle op alle mogelijke wijzen, laat staan dat een oordeel op basis van verschillende beoordelingscriteria plaatsvindt.

1) Stan Termeer, ‘Nederland levert wapens aan spanningsgebied Bahrein’, Onze Wereld mei 1997, pp. 94-95.
2) Minister van Buitenlandse zaken in antwoord op Kamervragen van Kamerlid Sipkes,
15-05-1997. Tweede Kamer 1996-1997, nr. 1205.
3) Brief CDA-Kamerlid A.M.A. van Ardenne – Van der Hoeven aan Werkgroep Wapenhandel
4) Vertrouwelijke brief staatssecretaris van Defensie Gmelich Meijling 27-01-1997.

Zie voor een vollediger verhaal: Martin Broek, Explosieve Materie; Hoofdstuk: Overheidssteun voor Nederlandse wapenexporten , p. 30-31.

Nederlandse pantservoertuigen in Bahrein
Aantal	Type	Soort	jaar	€ x 1000	Beeld
2	M-578	Pantserrupsvoertuigen	1994	272
3	M-577	pantserrups/commandovoertuigen	1994	159
25	YPR-765	Pantserrupsvoertuigen	1995	7.941
35	M-113	Pantserrupsvoertuigen	1996	1.361
Bron: Nederlandse wapenhandel in de jaren ’90 (Breda: Papieren Tijger/Platform tegen Wapenhandel, 1998)

Bahrein beschikt over de volgende pantservoertuigen:

RECCE 46: 22 AML-90; Ferret 8 (in store); 8 S52 Shorland; 8 Saladin (in store)
Gepantserd Infanterie Gevecht Voertuig (AIFV) 25 YPR-765 (with 25mm) (Nederland leverde er 25, maar ook België)
Gepantserde voertuig (APC) 325+ (Verder geen specificaties)
Gepantserde voertuig (APC rups) 205 M-113A2
Gepantserde voertuig (APC wiel) 120+: 10+ AT105 Saxon; 110 M-3 Panhard

Bron: Military Balance 2010, 247

Zie ook Colijn en Rusman in Vrij Nederland, 3 mei 1997