Dutch naval and maritime protection of Shell in Nigeria

Nigeria is a major African military power. Its military is often accused of human rights violations, like recently for using helicopters against civilians. Despite these continuing accusation, Italian Leonardo (partnered with Israeli Elbit) will deliver 6 M346FA jets to Nigeria in 2021. Nigeria's navy often escapes the scrutiny while oil extraction, pollution and protests happen in and around the waterways and creeks of Niger Delta. There is good reason to have a look at boats and vessels also.

Although Nigeria is a regional power, its navy does not have many major vessels. There are two frigates, one from Germany* and one a former US Coast Guard vessel upgraded and modernised into a frigate. Nigeria does however have a wide range of small boats and vessels. This fits closely to the major role its maritime forces have: anti-piracy operations and the protection of the oil industry.

Dutch companies are major suppliers of this type of vessels. The Dutch government provides financial insurance for the export of protected civil vessels. These are civil vessels sold to providers of services to the world's major oil companies active in the Niger Delta, such as Shell, Total, Chevron and ExxonMobile.

Nigerian navy

The Nigerian Navy said it had acquired 172 patrol boats, four helicopters, four ships and 14 unmanned aerial vehicles over the last six years to fight crude oil theft and sea piracy within the country's territorial waters. The Nigerian Navy incorporated a total of 378 platforms, including the 172 patrol boats, and also 114 rigid hull inflatable boats (RHIBs), two Seaward Defence Boats, 12 Manta-class boats, three Whaler boats, three tugs and two barges.

And there is the large acquisition of a amphibian transport vessel. In a video clip this Landing Ship Transport 120 can be watched while ramps unfold and weapon systems are boarded. The ship is developed by the Dutch Damen conglomerate of ship wharfs. Tanks (up to 70 tons), vessels and armoured vehicles can be brought aboard in several ways at different spots of the ship, for transport to remote places of conflict. See also earlier Stop Wapenhandel blog about this deliverance.

Stop Wapenhandel also published about a Dutch export of fast boats to Nigeria, an order that drowned in a quackmire of corruption. To Parliamentary questions about deployability of these boats against civil protest in the Niger Delta this sale was defended by the Dutch government as important for the protection of oil platforms of Shell in the Niger Delta.

At its Vietnamese ship wharfs the Damen company is also building for the Nigerian navy. It is constructing two 40 meters patrol boats also known as the Stan Patrol 4207. Due to the COVID-19 pandemic, these vessel are trapped in Vietnam and cannot be delivered. They can be armed with various type of armament included a remotely operated weapons station mounted with a 12.7 mm naval machine gun, according to the Military Africa website.

Oil industry service vessels

Outside the scope of the navy, the Damen company is providing a range of vessels for the network of companies that serve the oil industry with personnel transport and offshore activities like building platforms and pipe laying. Atradius Dutch State Business is due to report the individual policies it issued and thus give an overview of all vessels using the financial support by the Dutch government. It turns out Damen exported (armoured) fast crew suppliers, work boats and patrol vessels to an amount of € 202 million from 2013 to 2020 (see table below). These are for civilian use, although often painted in grey which gives them a military appearance. It can not be ruled out they are sometimes used to embark armed (military) personnel. Proof of this did not surface yet, but in the militarised Niger Delta situation it is hard to exclude such use.

Security vessels

Several programs of other Dutch ship and boat builders stay under the radar. The Abuja and Lagos survey vessels were build buy Dutch wharf De Hoop situated in Lobith. They have been recently deployed in a integrated sea, air and land military operation: “what we seek to do … to 'snove' the bandits out of the creeks,” said Rotimi Fashakin, head of operations NIMASA (Nigerian Maritime Administration and Safety Agency). He was joined by Murtala Bashir, the Nigerian naval forces to explain the operation. During the same operation also Fast Interceptor Boats were used during the same operation. This might have included a number – up to seventeen in 2020 – of fast interceptor TDHM1050 boats by Dutch shipbuilder De Haas from Maassluis to NIMASA.

This was not the first sale of De Haas to Nigeria. In 2012 two patrol vessels for security operations were shipped to Nigeria to protect ships from piracy by Nigerian Sea Trucks, active in the oil business, and created by Jacques Roomans. This Nigerian with Dutch heritage was also involved in another business, the West African Ventures (WAV). Both companies ran into internal turmoil and a retired naval admiral “tried to forcefully take one of WAV’s vessels, Jascon 55, out of Nigeria. The Nigerian navy, however, promptly intervened and stopped the attempted theft.” His business would sour soon after. It is one more example of how Nigeria is a Bonanza for loosely organised security constructions.

Neglect of the people

“Nigerian democratic political system is inherent with military features whereby every side of it is militarised in one way or the other,” as a Nigerian scholar on international relations argues. He explains how the situation in the Niger Delta was repressed by the government mainly focusing on the use of military and paramilitary forces. This has deteriorated the security situation and the needs of the people are neglected. Dutch vessels are good for big oil, but not for a secure Niger Delta.

* a 1980's MEKO-frigate with Oto Melara guns and Thales Netherlands fire control radar.

 

Martin Broek - May 2021

Explosive Stuff is the blog on arms trade and militarism of Stop Wapenhandel. Subscribe/unsubscribe

Damen exports with Dutch export credit facility to Nigeria 2010-2021 (with exception of dredgers)
Date	Debtor	description Picture at 1st mentioning	Maximum liability	Guarantor
				Financier
06-02-13	Strickland Services Ltd clients: ExxonMobil Nigeria Producing Unlimited, Total E&P Nigeria Limited; and Nigerian National Petroleum Corporation (formerly Shell Petroleum Development Company.	Fast Crew Supplier Patrol and services and training.	€ 6,063,946	Fidelity Bank Plc, Lagos,Nigeria (On corruption by former Fidelity Bank director)
				ING Bank N.V.
08-08-13	Tamrose Ventures Ltd clients (p.12): Total E&P Nigeria Ltd, Exxon Mobile, Chevron, Agip, West Africa Ventures, NigerStar 7 (incl. pipe laying)	Fast Crew Supplier	€ 6,538,379	Diamond Bank PLC. In the past few years it's employees were several times accused of corruption (examples a and b) and overcharging its customer (sources a and b).
				n.v.t.
21-03-14	EPIC International FZE subsidiary of C&I Leasing Group PLC working for numerous companies, like shell (those boats not mentioned Clients: Nigeria LNG Limited (NLNG), Shell Petroleum Development Company of Nigeria (SPDC) and Mobil, under long-term contracts)	2 Damen Stan Patrol 1605	€ 3,096,856	C and I Leasing, Lagos/Nigeria
				n.v.t.
29-04-14	Strickland Services Ltd.	Fast Crew Supplier Patrol and services.	€ 6,337,158	n.v.t.
				ING Bank NV
13-10-14	Nigeria Strickland Services Ltd.	Fast Crew Supplier 3307 and services	€ 6,964,858	Fidelity Bank Plc
				n.v.t.
15-10-14	Nigeria Tamrose Ventures Limited (TVL)	Damen Fast Crew Supplier 3307 Patrol	€ 6,840,675	Diamond Bank Plc
				n.v.t.
23-10-14	Nigeria EPIC International FZE	Fast Crew Supplier 3307	€ 6,874,290	C and I Leasing, Lagos/Nigeria
				n.v.t.
27-03-15	L.A.T.C. Marine Ltd (subsidiary of L.A.T Cleveson)	Damen Platform Supply Vessel (PSV) 3300	€ 26,121,567	Fidelity Bank Plc
				ING Bank NV
27-03-15	L.A.T.C. Marine Ltd	Damen Fast Crew Supplier (FCS) 5009	€ 9,659,776	Fidelity Bank Plc
				ING Bank NV
15-04-15	Nigeria Homeland Integrated Offshore Services Ltd Clients include Exxon Mobil, Total, Shell, Chevron as well as other national and International oil and gas companies. Site http://hiosl.com/ (http://web.archive.org/web/20200203100855/http://hiosl.com/) Logo's Shell, Chevron, Total and Addax Petroleum	Fast Crew Supplier	€ 6,261,785	Fidelity Bank PLC
				n.v.t.
20-07-15	Nigeria Strickland Services Ltd	Damen Fast Crew Suppliers (FCS) 3307	€ 6,261,785	Fidelity Bank PLC
				ING Bank NV
20-12-17	Epic International FZE, Dubai, UAE	A workboat for harbour services	US$ 3,047,276 (€ 2,573,495)	C and I Leasing
				n.a.
03-07-17	Homeland Integrated Offshore Service Limited	A workboat for harbour services	€ 6,395,518	n.a.
				AMRO Bank N.V.
19-02-16	EPIC International FZE	4 x Damen Stan Patrol 1605 + rib boat	€ 15,344,303	C and I Leasing
				Rabobank
07-05-18	E.A. Temile & Sons Development Co., Nigeria Ltd Clients: Shell Petroleum Development Company (SPDC) and NNPC as our major clients.	Delivery of two patrol vessels	US$ 12,358,321 (€ 10,356,273)	n.a.
				ABN Amro Bank NV
04-06-18	Strickland Services Ltd.	Delivery of a fast crew supply vessel	€ 5,336,161	n.a.
				ING Bank N.V.
29-06-18	E.A. Temile & Sons Development Co. Nigeria Ltd	delivery of one fast crew supply vessel	US$ 5,776,843 (€4,950,590)	n.a.
				ABN AMRO Bank N.V.
26-09-18	EPIC International FZE, Dubai, UAE	Delivery of two ships	US$ 26,496,214 (€ 22,553,577)	C and I Leasing, Lagos, Nigeria
				n.a.
17-10-18	Homeland Integrated Offshore Services Ltd	delivery of one fast crew supply vessel	€ 6,288,201	n.a.
				ABN AMRO Bank N.V.
06-11-18	Strickland Services Ltd	delivery of one fast crew supply vessel	€ 5,815,760	n.a.
				n.a.
08-05-19	Homeland Integrated offshore Services Ltd	Delivery of a Vessel	€ 6,260,737	n.a.
				ABN AMRO Bank
05-08-19	Hamilton Technologies Ltd, Port Harcourt. (Clients: Shell, Halliburton, Chevron, Total, ExxonMobile, SNEPCO, Star Deepwater Petroleum, Addax Petroleum, NPDC, ENI, ESSO (http://web.archive.org/web/20200201080501/http://hamiltontechnologies.com/).	Delivery of a ship	US$ 7,293,027 (€ 6,487,148)	n.a.
				n.a.
12-08-19	SR Platforms Ltd, Lagos. Clients: Include: ExxonMobile, Shell, Total, Chevron, Addax Petrleum, ENI Saipum, Oando, LNG, Seplat, AMNI, Nigerian National Petroleum (logo's at bottom of page).	Delivery of a ship	€ 6,067,593	Archetype Energy Services Ltd, Lagos. Trade partners: Trafigura. BP Oil. Oando. NNPC. SABT. SHELL. Augusta Energy. Vitol. MOBIL. TOTAL.
				n.a.
04-10-19	Jeruzeth International Engineering Company Ltd Clients: by MoA with Kavin for Petrobras, Agip, Chevron, Shell, Technics offshore.	Delivery of a ship	US$ 8,198,249 (€ 7,467,785)	Fidelity Bank Plc
				n.a.
04-10-19	Homeland Integrated Offhore Services Ltd	Delivery of a ship	€ 6,412,531	n.a.
				ABN AMRO Bank NV
07-11-19	Strickland Services Ltd, Port Harcourt	Delivery of a ship	€ 6,085,945	n.a.
				n.a.
14-01-20	SR Platforms Ltd	Delivery of a ship	€ 5,897,233	Archetype Energy Sevices Ltd.
				n.a.
28-02-20	Strickland Services Ltd, Port Harcourt	Delivery of a ship	€ 5,364,125	n.a.
				n.a.
Source: Afgegeven polissen EKV (downloads) 2010-2021 https://atradiusdutchstatebusiness.nl/nl/artikel/afgegeven-polissen.html (accessed April 13, 2021) Note: dollars in exchange rate of the date of provision of export credit.

Rheinmetall: Duits-Nederlandse connectie, financiële constructies en componenten

Rheinmetall is een Duitse producent van civiele en militaire producten. Verschillende Nederlandse militaire bedrijven zoals Stork en Eurometaal zijn er in opgegaan. Wordt Rheinmetall Nederland gebruikt voor export naar bestemmingen waar niet rechtstreeks vergunningen wordt afgeven? Dat valt niet uit te sluiten.

Boxer at Rheinmetaal plant in Ede, Netherland. Photo Martin Broek

---

 

Onlangs werden Rheinmetall G3-machinegeweren op patrouillevaartuigen van de strijdkrachten van Myanmar gevonden. Het is een voorbeeld hoe wapens van de in Düsseldorf gevestigde transnational  worden gebruikt door strijdkrachten die de mensenrechten ernstig schenden. Rheinmetall heeft vestigingen in de militaire sector op alle continenten: in Azië (China, Singapore), Zuid-Afrika, Mexico, het Midden-Oosten (VAE en Saoedi-Arabië), Rusland, EU / NAVO + (inclusief Australië) en heeft in 2018 een lobbykantoor opgericht in Brussel om “EU- en NAVOzaken” aan te pakken, en om “een actieve rol te spelen bij het vormgeven van de toenemende consolidatie van de Europese defensiesector.”

2020 Defence News top 100 positie	2019 militaire inkomsten (miljoenen)	2018 militaire inkomsten (miljoenen)	2019 totale inkomsten (miljoenen)	% militaire inkomsten
33	$3.942,46	$3.803,54	$7.001,73	56%
Source: Top 100 for 2020 (https://people.defensenews.com/top-100/)

Rheinmetall-entiteiten

Volgens de Catalogue of Netherlands Defense Related Industries van het Nederlandse Regeringscommissariaat Militaire Productie (CMP) van het Ministerie van Economische Zaken is Rheinmetaal Nederland actief op het gebied van: Munitie, simulatoren, pantservoertuigen, raketten/torpedo's, sensoren (radar/sonar/optronica) en meer.

Rheinmetall Netherlands B.V. te Hengelo is een financiële holding volgens de Kamer van Koophandel. Het kapitaal is meer dan € 9 miljoen. De deelneming wordt vermeld in het laatste Rheinmetall-jaarverslag over 2019 (hoewel met een eigen vermogen van € 0,9 miljoen). De directeur, sinds 1993, is Johannes Vonk. Hij wordt geboren in 1942, dus hij nadert de tachtig. Vonk was voorheen financieel en commercieel directeur van een grote Nederlandse munitiefabriek, Eurometaal, en woordvoerder van het bedrijf tijdens een schandaal over de export van 20.000 kisten met granaten in de periode 1985-1987 naar Voest-Noricum in Oostenrijk, met als eindbestemming Iran ten tijde van de oorlog met Irak. Vonk was ook woordvoerder bij een omstreden verkoop van fragmentatiegranaten (M483A1) aan Turkije. Eurometaal, al een Rheinmetall-dochter, sloot haar poorten in 2003. Maar verrassend genoeg bestaat het nog steeds als een financiële holding en 100% dochter van Rheinmetall Netherlands B.V., geleid door een senior ervaren in de militaire wereld.

Vaak bevinden financiële holdings zich in grote kantoorgebouwen met honderden of zelfs duizenden bedrijven die worden geleid door enkele personen die een hele reeks bedrijven vertegenwoordigen. In Hengelo zijn slechts zeven bedrijven gevestigd in een rijtjeswoning in een woonwijk. Drie daarvan maken deel uit van de Rheinmetall-structuren: het reeds genoemde Eurometaal, Rheinmetall Nederland en RM Euro BV, de laatste volledig eigendom van Rheinmetall Industrie GmbH. De anderen zijn niet direct verbonden met Rheinmetaal, een daarvan is hoe afdoende een begrafenisonderneming.

Rheinmetall heeft ook een financiële holding: KSPG Netherlands Holding BV. Het is een volledige dochter en heeft een bedrijfskapitaal van € 60,5 miljoen, zo blijkt uit het Rheinmetall-jaarverslag, dat als vestigingsplaats voor KSPG Amsterdam nog noemt. Maar de holding is verhuisd naar Ede, waar ook de belangrijkste fabriek van Rheinmetall Nederland is gevestigd. Het wordt bestuurd door de Coen van Leeuwen, tevens directeur van Rheinmetall Defence Nederland. De Rheinmetall Financiële Holdings in Nederland heeft wellicht te maken met het feit dat Nederland een belastingparadijs is.

Bedrijfsnaam	Eigenaar	Adres	KvK nr.
Rheinmetall Defence Nederland BV	Rheinmetall Landsysteme	Radonstraat 30 6718WS Ede	17082013	Productie; organisatie en consultancy.
Rheinmetall Protection Systems Nederland BV	Rheinmetall Ballistic Protection GmbH		55891896	Productie
KSPG Netherlands Holding BV	Rheinmetall Automotive AG		34309938	Financiële holdings
Rheinmetall Netherlands BV	100% owned by Rheinmetall (zie AR)	Goudvisstraat 10 7559MP Hengelo	35023819
RM Euro BV	Rheinmetall Aktiengesellschaft		16041160
Eurometaal	Rheinmetall Netherlands BV		35012540
Bron: Kamer van Koophandel https://www.kvk.nl/

Rheinmetall Ede

Nederland en Duitsland beschouwen de defensie-industrie als partner. Die is noodzakelijk voor de gezamenlijk ontwikkeling, productie, onderhoud en doorontwikkeling van defensiematerieel. De overeenkomst heeft dan ook mede het versterken van de nationale en bilaterale ‘defence technological and industrial base’ tot doel.

De betrekkingen tussen Rheinmetall en de Nederlandse krijgsmacht zijn hecht. Rheinmetall en de Nederlandse inkooporganisatie voor de krijgsmacht, de Defensie Materieel Organisatie (DMO), hebben hun jarenlange raamovereenkomst voor de levering van verschillende soorten munitie verlengd en uitgebreid voor een periode van minimaal tien jaar. De raamovereenkomst voorziet in jaarlijkse afroepingen van ongeveer € 50 miljoen, wat betekent dat het totale volume op € 500 miljoen zou kunnen komen. De klant bereidt zich al voor op de eerste afroepen. Rheinmetall in Ede werkt oook samen met Rheinmetall in Kassel aan de modernisering van het gepantserde bergingsvoertuig, de Bergepanzer 3 Buffalo voor de Nederlandse krijgsmacht, een programma dat dit voorjaar moet worden afgerond.

Verschillende vestigingen van het Rheinmetall-concern zijn betrokken bij de productie van het Boxer multifunctionele pantservoertuig. Het voertuig wordt geproduceerd door ARTEC GmbH (opgericht in 1999), een joint venture van Krauss-Maffei Wegmann, Rheinmetall Landsysteme en Rheinmetall Defence Nederland (voorheen Rheinmetall Military Vehicles Nederland). De Boxer wordt gebruikt door Nederland, Duitsland, Engeland en Litouwen. De Britse regering maakte onlangs reclame met een Boxer contract ter waarde van £180 miljoen omdat het banen zou scheppen in Schotland, iedereen begrijpt dat er werk aan verbonden is, maar tegen een dergelijke kostprijs zouden andere sectoren dat ook doen en het is niet uitgesloten in grotere mate.

Het Mission Master Cargo vehicle is een onbemand voertuig, waarvan er vier zijn geleverd aan het VK (voorjaar 2020) door Rheinmetall Canada, met Rheinmetall BAE Systems Land (RBSL) als samenwerkingspartner. In Nederland is Rheinmetall Canada's samenwerkingspartner Rheinmetall Defence Nederland in Ede. Het onbemande voertuig omvat dus drie verschillende delen van het conglomeraat. Nederland wil de voertuigen kopen om, wat eufemistisch 'missies' wordt genoemd, te verbeteren . Dit houdt in waaronder taken als vrachtvervoer, bewaking en vuurondersteuning. Het kan ook dienen als een relaisstation voor mobiele communicatie.

Componenten

De Nederlandse militaire industrie kenmerkt zich door drie tagwoorden: marineschepen, marinesystemen en componenten. Hier is de derde categorie relevant. Componenten maakten volgens de jaarlijkse wapenexportrapporten meer dan 70% uit van de totale militaire export in de afgelopen vijf jaar.

Aandeel vergunningen voor militaire componenten binnen totaal wapenexportvergunningen
2015	87%
2016	88%;
2017	72%;
2018	87%;
2019	77%.
Bron: Archief jaarrapporten wapenexportbeleid (https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2016/10/01/archief-jaarrapporten-wapenexportbeleid)

De jaarverslagen laten twee verschillende aspecten van de export van componenten zien, de totale waarde en de landen van bestemming, maar niet a) wat voor soort componenten worden geëxporteerd en b) waar ze heen gaan als de producenten het nog niet weten - of niet meedelen - of als ze onderdeel zijn van een algemene vergunning (de Nederlandse regering vertrouwt erop dat de NAVO/EU+-partners bij het afgeven van een exportvergunning rekening houden met het effect op mensenrechten, conflicten en impact op de economie).

De eerste horde kan soms worden opgelost door te kijken naar de individuele vergunningen, waar een omschrijving, waarde en (eind) bestemming wordt gegeven. Maar er komen andere moeilijkheden aan de oppervlakte om de vergunningen te duiden. Er wordt niet vermeld welk bedrijf een exportvergunning aanvraagt en naar welk krijgsmachtdeel of eventueel andere bewapende diensten de componenten gaan. Hier is het belangrijkste of ze naar een andere Rheinmetall-vestiging worden gestuurd. Exportvergunningen zijn door de leemtes in de informatie verstrekking dus moeilijk te duiden.

Vragen

Alleen voor de categorie ML6 (voertuigen en onderdelen) heeft Nederland het afgelopen decennium ruim 1.700 definitieve en 500 tijdelijke (ook belangrijk bij samenwerkingsprojecten) vergunningen afgegeven (van in totaal 25.000). Opvallend is een vergunning voor de export van voertuigen (LAPV) van oorsprong uit en gemaakt door Canada en verkocht aan Saoedi-Arabië (in gebruik bij het Saoedische Ministerie van Binnenlandse Zaken) in oktober 2015, met een waarde van meer dan € 7 miljoen en een kleinere vergunning ter waarde van € 800.000 één per jaar eerder voor hetzelfde beruchte voertuig. Waarom de Nederlandse overheid voor deze export naar Riyad een exportvergunning heeft afgegeven, is nooit gevraagd.

Er zijn echter veel meer vergunningen voor export naar Duitsland. De reden om wat beter naar Duitsland te kijken, is ook dat Rheinmetall een Duits bedrijf is. In 1.054 gevallen was Duitsland de bestemming en/of eindbestemming. Nederland was in 2020 een belangrijke opdrachtgever voor Duitse wapens met 823 exportvergunningen ter waarde van € 108 miljoen. Omgekeerd is Duitsland, na de Verenigde Staten, de tweede belangrijke afnemer van Nederlandse wapens gedurende een lange periode.

Voor het verder inzoomen op deze export is het onderzoeken van vergunningen voor definitieve en tijdelijke export van door Rheinmetall geproduceerde militaire voertuigen, tanks en artillerie een methode. Hoewel bedrijven niet worden genoemd, is het type voertuig soms wel aangegeven. In de afgelopen tien jaar werden licenties gerapporteerd (2010-2020, zie bijgevoegde pdf) voor militaire producten zoals de Boxer, Fuchs, Fennek, Kodiak, Lynx, Marder, Mission Master, Puma en PzH2000. Ze worden gebruikt in EU/NAVO+-landen, maar ook op dubieuzere bestemmingen zoals Indonesië, Koeweit, Qatar, Saudi-Arabië, Turkije, Verenigde Arabische Emiraten. De vergunningen roepen bovendien vragen op. Terwijl een tijdelijke vergunning voor export naar Egypte (Fennek) of Maleisië (PzH2000) kan worden verklaard, is het moeilijk om de definitieve export naar Zwitserland uit te leggen voor voertuigen die de Zwitserse strijdkrachten niet in hun inventaris hebben. Het roept vragen op hoe en waarom deze dan plaatsvonden.

Naam	Type	Gebruikt door
Boxer	Pantser voertuig	Australië, Duitsland, Litouwen, Nederland. Toekomstig en potentieel (T&P): VK (T = tijdelijke vergunning voor eindgebruik), Slovenië (T). En Luxemburg (eindgebruiker?) En Zwitserland (eindgebruiker)
Fuchs	Pantser voertuig	Algerije (eindgebruiker), Duitsland, Israël, Koeweit, Nederland (eindgebruiker), Noorwegen, Saoedi-Arabië, Turkije, Verenigde Arabische Emiraten, Verenigd Koninkrijk, Verenigde Staten, Venezuela En Zwitserland (eindgebruiker)
Fennek	Pantser voertuig	Duitsland, Nederland T&P: Qatar En Egypte (T), Turkije (T)
HX IAC	Pantser voertuig	HX-modellen in gebruik: Australië, Oostenrijk, Denemarken, Duitsland, Hongarije, Ierland, Koeweit, Nieuw-Zeeland, Noorwegen, Singapore, Slowakije, Zweden, Taiwan, Verenigde Arabische Emiraten, VK, Vietnam
Kodiak tanks	genietank	Zwitserland, Zweden, Nederland, Singapore T&P: Duitsland
Lynx	Pantser voertuig	T&P: Hongarije, Australië, Tsjechië, Qatar, VS.
Marder	Pantser voertuig	Chili, Duitsland, Indonesië, Jordanië.
Mission Master	Onbemand grondvoertuig	Herkomst Nederland en Canada, bestemming Polen en VK.
Puma	Pantser voertuig	Duitsland T&P: Chili, Kroatië, VS. En Zwitserland (eindgebruiker)
PzH2000	Houwitser	Kroatië, Duitsland, Griekenland, Hongarije, Italië, Litouwen, Nederland, Qatar (eindgebruiker): En Maleisië (T)
Bron: Maandelijkse rapportage uitvoer militaire goederen (https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/exportcontrole-strategische-goederen/documenten/rapporten/2016/10/01/overzicht-uitvoer-militaire-goederen)

Wordt Rheinmetall Nederland, als onderdeel van een veel breder internationaal concern, gebruikt om export te faciliteren naar bestemmingen waar de Nederlandse overheid niet rechtstreeks vergunningen voor mag afgeven? Dit is op basis van de verstrekte informatie moeilijk na te trekken, maar het kan ook niet worden uitgesloten. De Nederlandse regering verschuilt zich graag achter de ruggen van bondgenoten in de NAVO en de Europese Unie die hun eigen inschattingen maken over de veiligheid en de mensenrechtensituatie in het land van bestemming.

De structuur van Rheinmetall in Nederland is gecompliceerd, evenals de export van tal van onderdelen voor pantservoertuigen en andere militaire producten die door het Duitse conglomeraat worden gemaakt.

Afbraak wapenexportcontrole

In hun streven naar een Europese wapenindustrie willen Duitsland en Frankrijk meer samenwerken op het gebied van wapenproductie en daarvoor bedenken ze nieuwe regels. De relatief strikte Duitse uitleg van de wapenexportrichtlijnen dreigt daarmee op een hellend vlak te komen. En in het kielzog van beide grote landen dreigt dit ook te gaan gelden voor het wapenexportbeleid van andere Europese landen.

Eind 2019 had de European Round Table, een lobbyvereniging waar ook de bazen van de grote Europese wapenindustrieën deel van uitmaken, een speciale bijeenkomst in Toulouse, Frankrijk. Ze kregen daar gezelschap van Angela Merkel en Francois Macron. Op de agenda stond “een ambitieuzer Europees industrie- en innovatiebeleid.”

Eerder in 2019 presenteerden de Duitse bondskanselier en de Franse president al het Verdrag van Aken, waarmee hun militaire samenwerking werd geformaliseerd. Er waren daarna nog wel enkele hordes te nemen. Frankrijk wilde de mogelijkheid hebben gezamenlijk geproduceerde militaire goederen naar Saoedi-Arabië te exporteren, terwijl Duitsland een wapenembargo tegen het Saoedische koninkrijk heeft. In aanwezigheid van de top van de Europese militaire industrie hebben Merkel en Macron in de verklaring van Toulouse hun meningsverschillen over wapenexportcontrole bijgelegd. Deze verklaring versoepelt de industriële samenwerking op defensiegebied tussen Frankrijk en Duitsland, met name voor het toekomstige ambitieuze luchtwapensysteem (het Future Combat Air System, FCAS of Next Generation Weapon System, NGWS) en de gevechtstank European Main Battle Tank (de European Main Battle Tank, EMBT of Main Ground Combat System, MGCS), twee van de belangrijkste Europese wapensystemen die momenteel ontwikkeld worden. Daarnaast bevat de verklaring een bijlage van twee pagina's met wapensystemen die van deze samenwerking worden uitgezonderd. Dat zijn handvuurwapens, artillerie, munitie, projectielen en luchtframes en motoren voor militaire vliegtuigen, tankkoepels en chassis.

Kern van 'Toulouse' is informatie-uitwisseling in een vroeg stadium van een project, om onenigheid in een later stadium te voorkomen. Gewoonlijk wordt wapenexport gereguleerd door het Gemeenschappelijk Standpunt van de EU ( 2008/944 / GBVB) en het VN-Wapenhandelsverdrag (ATT). De belangrijkste verandering is dat wanneer er problemen ontstaan over de interpretatie van deze wapenexportregels, er in 'Toulouse' wordt gedefinieerd dat een zogenaamde de-minimisverklaring leidend is. Dit betekent dat wanneer subsystemen en componenten minder dan 20 procent van het wapensysteem uitmaken, het land waar het systeem wordt geassembleerd de exportbeslissing kan nemen (een vergelijkbare de-minimis wordt gevolgd in geval van reparatie, opleiding en revisie). Een specifieke export kan worden stopgezet wanneer de nationale veiligheid van Frankrijk of Duitsland in het geding is.

Nederlandse pleitbezorgers van wapenhandel

Net voor de Nederlandse verkiezingen gebruikten de (inmiddels afgetreden) parlementariërs Van Helvert (CDA) en Bosman (VVD) de uitkomst van Toulouse om een bijna volledige afbraak van de Nederlandse wapenexportcontrole voor te stellen. Ze schreven een notitie over het Nederlandse wapenexportbeleid waarin ze beweerden dat exportcontrole de Nederlandse militaire industrie ondermijnt door een te strikte en grillige interpretatie van het Europese Gemeenschappelijk Standpunt betreffende wapenexport. Volgens de Nederlandse centrumrechtse parlementariërs is Nederland de padvinder onder volwassen wapenexporterende EU-landen. Ze constateren dat sommige EU-landen streng zijn bij het toepassen van wapenexportcontrole, en andere flexibel. Van Helvert en Bosman categoriseren Duitsland, Zweden en Zwitserland in één groep met Nederland als landen die een strikte uitleg volgen. Frankrijk is de grote boosdoener op het gebied van wapenexport en beperkt deze nauwelijks. Volgens de Nederlandse parlementariërs faalt het Nederlandse wapenindustriebeleid door een te strikte en grillige wapenexportcontrole die deals met conflictregio's en mensenrechtenschenders beperkt.

De toenmalige parlementariërs onderstrepen het belang van de Nederlandse militaire industrie met cijfers en analyses. De militaire industrie genereert 0,7 procent van het bbp en levert tienduizenden banen op, maar geeft ook toegang tot de technologie van wapensystemen, de potentie om samen te werken bij ontwikkeling van wapens (waardoor Nederlandse militaire eisen kunnen worden meegenomen). Een sterke Nederlandse militaire industriële basis versterkt zelfs de Europese Unie, aldus de parlementariërs. Met zoveel Europees patriottisme kan men zich afvragen waarom CDA en VVD de aankoop van bijna de gehele vloot van de Koninklijke Luchtmacht in de VS steunden. Het kopen van Apache-gevechtshelikopters, F-35-gevechtsvliegtuigen, C-130-transportvliegtuigen, Chinook-heli's) en Patriot-raketten versterkt de Amerikaanse wapenindustrie, niet een Europese defensie-industriële capaciteit. Niet alleen in de lucht, maar ook op zee heeft de VS een sterke invloed; projectielen voor Nederlandse marineschepen worden voornamelijk aan de andere kant van de Atlantische Oceaan gekocht. Steun voor Europese productie lijkt slechts als gelegenheidsargument te worden gebruikt.

Europese Unie en Verenigde Staten

Dat de VS in de notitie ontbreekt is ook opmerkelijk aangezien de VS is al decennia lang de grootste importeur van Nederlandse componenten zijn. Er zijn nauwelijks politieke problemen geweest bij die leveringen. Nederlandse politici gaan ervan uit dat bondgenoten hun eigen wapenexportcontroles uitvoeren en eindbestemmingen voor onderdelen worden daarom niet gecontroleerd voor Nederlandse export naar de VS, Duitsland en andere EU / NAVO+-landen (behalve Turkije).Het probleem ligt niet op het gebied van de export van componenten. Het probleem voor de Nederlandse militaire industrie en hun spreekbuizen in het parlement zijn grotere subsystemen die worden ingebouwd in grote wapensystemen (vooral marineschepen) die bij export aan het parlement moeten worden gemeld. Bijna nooit zijn die meldingen een reden voor discussie en controverse, wel in het geval van Saoedi-Arabië en Egypte.

Sinds de Amerikaanse verkiezingen ligt het 'zachte' Nederlandse beleid ten aanzien van wapenexport naar Saoedi-Arabië in lijn met het standpunt van de VS. Verbazingwekkend hoe snel het buitenlands beleid kan veranderen. Al in de eerste maand ging het beleid van Biden rechtstreeks in tegen het beleid van zijn voorgangers Obama en Trump, die beiden Saoedi-Arabië steunden. De VS lijken op dit moment een meer op mensenrechten gericht wapenexportbeleid toe te willen passen.

Flexibel wapenhandelsbeleid

De Nederlandse parlementariërs stellen in hun memo voor om bij Europees Defensiefonds (EDF) gefinancierde projecten een algemene vergunning te verlenen nog voordat een wapensysteem is ontwikkeld. Hiermee moet worden voorkomen dat Nederlandse bedrijven buiten de boot vallen omdat potentiële partners vrezen dat de Nederlandse overheid uiteindelijk geen exportvergunning zal verlenen. (p. 11) In door het EDF gefinancierde programma's spelen verschillende Nederlandse bedrijven zoals TNO en Damen een grote rol en er is een groeiend spectrum aan wapens die binnen het programma gesteund worden. Het voorstel opent bijvoorbeeld de deur voor ongebreidelde medewerking aan ontwikkeling, productie en export van drones – dit is namelijk een van de sleuteltechnologieën waarop de EU zich richt – als Nederlandse bedrijven meedoen in met EU-financiering door het EDF.

Andere voorstellen van de twee inmiddels afgezwaaide parlementariërs zijn:
- deelnemer worden aan de Duitse Franse verklaring van Toulouse (of als dit niet lukt het gelijkaardige bilaterale overeenkomst aangaan met een van hen of andere lidstaten van de Europese Unie en Noorwegen)
- de 20 procent 'de minimis'-regel gebruiken als standaard bij de verkoop van subsystemen en componenten voor belangrijke wapensystemen die door de EU en Noorwegen worden geproduceerd.
- ruimte creëren voor meer inbreng van het Ministerie van Economische Zaken ten opzichte van het Ministerie van Buitenlandse Zaken als het gaat om wapenexportbeslissingen.

Componenten en subsystemen

Componenten vormen het grootste deel (rond 80%) van de Nederlandse wapenexport en worden bij export naar een EU / NAVO + -land niet vaak als problematisch ervaren, ook niet als de eindbestemming van de wapensystemen in Nederland controversieel zou zijn. Ze vallen zelfs onder de Algemene en Globale exportvergunningen*. Daardoor is er voor wapenindustrieën nauwelijks een belemmering om hiermee internationaal samen te werken en onderdelen tussen bedrijven uit te wisselen.

Ook grotere subsystemen voor grote wapensystemen zijn zelden controversieel. Subsystemen kunnen gevechtsdatasystemen en vuurleidingsradar zijn. Thales levert momenteel subsystemen voor Duitse fregatten die naar Egypte worden geëxporteerd. Het is een van de grootste vergunningen die in 2020 zijn afgegeven. De schepen kosten € 5-600 miljoen, de systemen € 114 miljoen. De 20 procent de-minimisregel is misschien net genoeg om zelfs deze grote export buiten controle van het Nederlands parlement te houden.

Hoge standaard

Bij nadere beschouwing van de Duits-Franse samenwerking wordt wel duidelijk dat Bosman en Van Helvert enkele cruciale punten hebben gemist:

– de Duits-Franse band is niet zo sterk als het memorandum suggereert. In de media zijn de moeilijkheden tussen Duitsland en Frankrijk bij de ontwikkeling van het Future Air Combat System (het belangrijkste onderdeel van de militaire industriële samenwerking) breed uitgemeten. Na weken van moeizame onderhandelingen werden slechts minieme resultaten bereikt en er is nog steeds een reële dreiging van een veto over het programma. Ook de gevechtstank lijkt vast te lopen. Franse defensiedeskundigen schreven onlangs in een gezamenlijk ingezonden artikel dat Duitsland “een partner is die niets gemeen heeft met Frankrijk.”
– Bosman en Van Helvert suggereren ten onrechte dat de overeenkomst alle militaire componenten omvat. De bijlage sluit een breed scala aan wapensystemen uit, waaronder houwitsers zoals de PzH2000 (door hen juist als voorbeeld genoemd van een wapen dat baat kan hebben bij een dergelijke overeenkomst).
– De ontwikkelingen in het wapenexportbeleid van de Verenigde Staten hebben een dynamiek die richting het Nederlandse beleid gaat. In Frankrijk zelf worden de ontwikkelingen in het wapenexportbeleid ook steeds meer in twijfel getrokken, dat blijkt bijvoorbeeld uit het Franse parlementaire Maire-Tabarot rapport over wapenexportcontroles. Franse politici en ngo's maken zich steeds meer zorgen over wapenexport. Nederland wordt in dat debat naar voren gebracht als voorbeeld.

De Duitse wapenindustrie wil het lakse Franse beleid gebruiken om de Duitse strikte wapenexportcontrole te omzeilen. Er is geen enkele reden om in Nederland dit idee te omarmen. Het huidige wapenexportregime biedt meer dan voldoende ruimte voor industrieën om samen te werken. En slechts in enkele gevallen wordt een levering een halt toegeroepen. Maar dat is nou precies het doel van het wapenexportbeleid. Misschien is het waar dat als Nederlanders geen wapens levert, en andere landen wel, het resultaat nihil is. Maar als Nederland anderen gaat volgt in die laksheid, dan is het resultaat ook duidelijk: dan zal de controle op wapenexporten verzwakken of zelfs verdwijnen.
.
Martin Broek, april 2021

* Zie voor een recentere User Guide in het Nederlands: HANDBOEK STRATEGISCHE GOEDEREN EN DIENSTEN; Geschreven voor bedrijven en andere belangstellenden (Ministerie van Buitenlandse Zaken, maart 2018)

Geschreven voor Stop Wapenhandel
Een Engelstalige versie hier.

Race to the bottom on arms export control

In their aspirations towards a European arms industry, Germany and France want to cooperate more in arms production and invent new rules. As a consequence, the humanitarian position of Germany is on a slippery slope. And so are the arms export policies of other European countries.

Late 2019, the European Round Table, a lobby association that includes the leaders of large European defence industries, had a special meeting in Toulouse, France. They were joined by Angela Merkel and Francois Macron. Topic on the agenda was “a more ambitious European industrial and innovation policy.

Earlier that year the German Chancellor and the French President had presented the Treaty of Aachen, to confirm continued defence friendship although France wanted to export jointly produced military goods to Saudi Arabia while Germany has an arms embargo to the Saudi kingdom. Supported by the presence of top European military industry leaders, Merkel and Macron solved their differences in the Toulouse declaration on arms export control. This declaration smoothens defence industrial cooperation between France and Germany on the Future Air Combat System (FCAS or Next Generation Weapon System, NGWS) and the European Main Battle Tank (EMBT or Main Ground Combat System, MGCS), two of the major European weapon development programs. The declaration includes a two page long annex listing weapon systems not covered by it. Which are small arms, artillery, ammunition, projectiles and air frames and engines for military planes, tank turrets and chassis.

Key element of 'Toulouse' is information exchange in the early stages of a project, to prevent disagreement in a later stage. In general arms export is regulated by the EU Common Position (2008/944/CFSP) and the UN Arms Trade Treaty (ATT). The major change is that when problems arise about interpretation of the arms control regulations, it is defined in 'Toulouse' that a so-called de-minimis declaration is leading. Meaning that when subsystems and components making up less than 20 per cent of the weapon system the supplying countries of the subsystems follows the decisions of the country of final assemblage (a simililar de-minimis is followed in case of repair, education, and overhaul). A specific export can be stopped when the national security of France or Germany is at stake.

Dutch arms trade proponents

Just before the Dutch elections, parliamentarians Van Helvert of the Christian Democrats (CDA) and Bosman of the Liberal Party (VVD) used the outcome of the Toulouse high-level lobby event to propose a nearly full demolition of Dutch arms export control. They wrote a memorandum on Dutch arms export policy claiming that export control is undermining the Dutch military industry, due to a too strict and capricious interpretation of the European Common Position on Arms Export. According to the Dutch center right parliamentarians the Netherlands is boyscout among grownups in arms exporting EU. Some EU countries are strict when applying arms export control, others are flexible. Van Helvert and Bosman categorize Germany, Sweden and Switzerland in one group with the Netherlands as countries applying strict implementation. France is the proverbial black kettle on arms exports, hardly restricting it at all. According to the Dutch parliamentarians, a strict arms export control which limits deals with conflict regions and human rights violators is a failing arms industry policy.

According to the parliamentarians, the military industry is important for the Netherlands, contributing 0.7 per cent of GDP and tens of thousands of jobs, but also giving direct access to weapon systems, the potential to co-develop (providing possibility to include Dutch military requirements). A strong Dutch military industrial base strengthens the European Union, according to the parliamentarians. With so much patriotism one can wonder why CDA and VVD were backing the acquisition of almost all Royal Dutch Air Force assets in the US. Buying Apache attack helicopters, F-35 fighter aircraft, C-130 transport planes, Chinook heli's, and Patriot missiles is contributing to American not to European arms industrial base. Not only in the air, but also at sea the US has a strong influence; naval projectiles for Dutch naval vessels are mainly bought on the other side of the Atlantic. Support for European production seem to be used just as an occasional argument.

European Union and United States

That the US is absent in the memorandum is remarkable, because the US is the largest importer of Dutch components for decades and only seldom there have been obstacles with those deliveries. Dutch politicians assume that allies do their own arms export controls and thus final destinations for components are not controlled for Dutch exports to the US, Germany, and other EU/NATO+ countries (except Turkey). Apparently the problem is not the export of components. The problem for the military industry and their mouthpieces in parliament is bigger subsystems for major weapon systems which have to be reported to Parliament when exported. Hardly ever a case for discussion and controversy, but in the case of Saudi Arabia it is.

Since the US elections the 'soft' Dutch policy on arms export to Saudi Arabia is in line with the US position. Amazing how quickly foreign policy can change. In its first month at the center stage Biden mirrored the policy of his predecessors Obama and Trump, both supporting Saudi Arabia. Change is part of foreign policy, some parts are more stable than other parts, but change is inevitable and also arms trade policy adapts to new realities on power balances and geopolitical change. That is reason the arms export criteria are kept multi-interpretable. Now the US seems to adapt a more human rights focused arms export policy. The Dutch position is not weaker, as both argue, but stronger.

Flexible arms trade policy

The proposals of the Dutch politicians might be copied by arms trade proponents in other countries so a close look is necessary. The Dutch politicians propose in their memo that for European Defence Fund (EDF) financed projects a general license should be granted even before a weapon systems is developed. This should prevent that Dutch companies are left out because potential partners fear the Dutch government might not grant an export license in the end. (p. 11) In EDF funded programs several Dutch companies like TNO and Damen play a major role and there is a growing universe of weapons involved. The proposal opens the door for example for drones – one of the key technologies the EU focuses on to be exported freely because of EU-funding.

Other proposals by the parliamentarians are:

• to become participant in the German French Toulouse declaration (or if this fails starting a similar bilateral agreement with one of them and other European Union Member states and Norway).
• use the 20 per cent 'de minimis' rule as standard when selling subsystems and components for major weapon systems produced by EU and Norway.
• Create space for more input on arms export decisions from the Ministry of Economics relative to Foreign Affairs.

Components and subsystems

Components are the main part of Dutch arms exports and not often seen as problematic when exported to a EU/NATO+ country, even when the final destination for the weapon systems would be controversial in the Netherlands itself. They even are subject to Global transfer and export licenses and General transmission licenses*. There is hardly any obstacle for arms industries to work together here and exchange components between companies.

Also larger subsystems for major weapon systems are very seldom controversial. Subsystems may be combat data systems and fire control radar. Currently Thales is delivering subsystems for German frigates build to be exported to Egypt. It is one of the largest licenses given in 2020. The ships cost € 5-600 million, the systems cost € 114 million. The 20 per cent de-minimis rule may be just enough to push even this large export out of Parliamentary control.

High standard

When looking more closely into the German French cooperation it become clear Bosman and Van Helvert missed some crucial parts of it:

• the German-French connection is not as well established as the memorandum suggests. Recent media articles report on the difficulties between Germany and France in development of the Future Air Combat System (the most important part of military industrial cooperation), with some minor results after several weeks of arduous negotiations, but a veto on the program is still seen as a real threat. Also the common combat tank is struck in its tracks. French defence specialists recently wrote in an OpEd hat Germany is: “a partner who has nothing in common with France.”
• Bosman and Van Helvert suggest wrongly that the agreement covers all military components. The annex excludes a wide array of weapon systems, including howitzers like the PzH2000 (mentioned by them).
• Developments in the United States arms export policy have dynamics relating to the Dutch policy. In France itself arms export policy developments are also becoming more questioned as e.g. the French parliamentary Maire-Tabarot report on arms export controls sows. French politicians and NGO increasingly raise arms export concerns. They bring the Netherlands forward as the example to follow.

The German arms industry wants to use the lax French policies to break the German strong human rights orientation in arms export. There is no reason to embrace this idea. The present arms export regime provides more than enough mechanisms for industries to work together. And in some cases, an export is stopped. But that is exactly the aim of the policy. It might be sort of true that when the Dutch do not sell arms while others do, the result is nihil. But when the Netherlands follows others in more lax policies, there is a clear result: it becomes worse.

* See for more recent User Guide in Dutch: HANDBOEK STRATEGISCHE GOEDEREN EN DIENSTEN; Geschreven voor bedrijven en andere belangstellenden (Ministerie van Buitenlandse Zaken , March 2018).

Written for Stop Wapenhandel
Nederlandstalige versie hier.