Op 15 februari debatteert de Tweede Kamer over Nederlandse wapenexporten. Leveringen voor oorlogvoerende partijen in het conflict met Jemen komen dan zeker aan de orde, zoals tanks voor de Verenigde Arabische Emiraten (VAE) en Saoedi-Arabië.
Saoedi-Arabië verloor in de oorlog met Jemen meer dan 20 Abrams tanks. De VS levert weer verse exemplaren aan het Arabische Koninkrijk. Dat betekent dat ook de inzet ervan in de oorlog met de Houthi's in Jemen voort kan duren. Die inzet is in oorlogsverslagen te lezen en op video's te zien. Hieronder worden twee contracten aangehaald.
In
februari
2017 tekende het Pentagon een contract met
General Dynamics uit de VS voor het
aanpassen van systemen en technische ondersteuning van de Abrams
tanks en niet met name genoemde voertuigen die daarvan zijn afgeleid.
Het gaat om Abrams tanks van Australië, de VAE en Saoedi-Arabië.
Het werk zal volgens contractuele verplichtingen binnenkort zijn
afgerond, nl. op 28 februari 2018.
De
financiële omvang bedraagt 60 miljoen dollar (€ 50 miljoen) en
past binnen het Amerikaanse
Foreign Military Sales (FMS)-programma. FMS is "een vorm
van militaire bijstand getoetst aan de wet op controle van de
wapenexporten en een fundamenteel instrument van het Amerikaanse
buitenlandse beleid." Hoewel het een contract met een
Amerikaanse partij is, zijn er naast bedrijven uit Michigan, Texas en
Georgia ook partijen uit Duitsland én Nederland bij betrokken.
Welke
bedrijven dit zijn, wordt niet vermeld. Er zijn wel eerdere
Nederlandse leveringen geweest voor de Abrams tanks. Thales Huizen
leverde de interne SOTAS-communicatiesystemen ervoor aan de Saoedi's.
Dat SOTAS-systeem is – volgens door Stop Wapenhandel middels de Wet
Openbaarheid Bestuur opgevraagde documenten – vanaf 1994 ook aan
de VAE geleverd voor Franse Leclerc
tanks. Eveneens ingezet in Jemen. Volgens Foreign Policy betekende die inzet een sterke escalatie van het conflict. Voor beide Arabische landen is het dus een beproeft
systeem.
Nederlandse journalisten van Lighthouse
Reports halen een grotere levering met Nederlandse deelname boven
water. In 2016 koopt Saoedi-Arabië 133
nieuwe Abrams tanks en laat daarin SOTAS installeren. Het
Amerikaanse materieel verwervingsbureau (ACC-WRN,
verantwoordelijk voor de aanschaf van grote wapensystemen) laat
in augustus 2017 weten dat in alle 133 een Thales Nederland
SOTAS-systeem wordt geplaatst, met een optie op de verkoop van 20
extra sets. Ook deze order past binnen het FMS. Thales in Huizen
heeft kortom een stevige positie in het Saoedische tankprogramma.
SP
Kamerlid Karabulut heeft over het eerste contract schriftelijke
Kamervragen gesteld en D'66 Kamerlid Sjoerdsma
heeft aangekondigd de levering van SOTAS op 15 februari tijdens een
wapenexportdebat aan te kaarten.
De
SOTAS-systemen zijn binnen de Nederlandse wapenexportrichtlijnen niet
meer* geclassificeerd als militaire
systemen. Hoewel:
- dit contact deel uit maakt van een Foreign Military Sales-project,
- het wordt betaald door het US Army Contracting Command, of
- uitgevoerd door het Amerikaanse burau belast met grote wapensystemen,
- de Saudische tanks en VAE vechten in Jemen,
- ze deel uitmaakten van de Saudische militaire interventie in Bahrein in 2011, en
- de Nederlandse regering SOTAS tot 2011 beschouwde als militaire communicatie, omdat een divers spectrum aan militaire technologie verbonden kon worden en te koppelen gevechtshelmen geleverd werden.
Thales
zet het
zelf als volgt in de etalage: "SOTAS
is de centrale schakel die alle operationele communicatie in en
tussen personen, voertuigen en commandoposten koppelt, integreert,
deelt en afbeeldt. SOTAS realiseert op deze manier een genetwerkt
omgevingsbewustzijn en verhoogt de effectiviteit van de missie."
Het systeem is ook geschikt voor kleinere voertuigen: "De
nieuwe generatie SOTAS Voertuig Systemen is ontworpen om grote
operationele voordelen te bieden aan zeer mobiele voertuigen,"
verklaart
Thales.
Toch
houdt de Nederlandse regering vol dat het SOTAS-voertuigsysteem –
volgens bedrijfsreclame battle
proven – geen specifieke
militaire kenmerken heeft. Het valt dus niet onder de Nederlandse
exportcontrole. De Nederlandse overheid verstrekte Thales zelfs een
verklaring dat SOTAS een niet-strategisch goed is, zo meldde een
woordvoerder van het bedrijf in 2016 het Financieele Dagblad (pay
wall).
Thales
stelt regelmatig dat het zich aan de wet houdt en bovendien eigen
morele afwegingen maakt. Hoe het staat met dat morele bewustzijn
blijkt nu Thales doorgaat met de verkoop van zijn apparatuur aan
brute krachten in Riyad en de Emiraten. Het verdient fijn aan de
gruwelijke oorlog. (Ook door te leveren aan de Egyptische
marine, die betrokken is bij de vernietigende blokkade van het
land.)
Het bevel
om te schieten op steden in Jemen zal worden doorgeven met deze
'niet-militaire' technologie. We kennen allemaal de beelden van de
bombardementen op de mensen en steden van Jemen. Maar het
internationale Thales concern is trots op zijn verkopen aan de
Saoedi's en maakte er afgelopen jaar zelfs een factsheet
over.
Martin
Broek
* Eerder
viel het onder ML11: Elektronische apparatuur die nergens anders in
de gemeenschappelijke
EU-lijst van militaire goederen is bedoeld, zoals hieronder en
speciaal ontworpen onderdelen daarvoor defensie gerelateerde
industrie.
