Moorden op afstand

In november 2013 besloot Nederland het onbemand vliegtuig Reaper aan te schaffen. De Reaper is een drone van wapenbedrijf General Atomics, dat groot is geworden door de ontwikkeling van drones. In 1980 had General Atomics nog een omzet van 115 miljoen dollar, in 2010 is dat al gegroeid tot 662 miljoen. Deze informatie komt uit Drone Warfare; killing by remote control geschreven door Medea Benjamin van vredesorganisatie Code Pink. Het boek geeft een overzicht van de ontwikkelingen op drone gebied en volgt een drone van wieg tot graf: van productie via inzet naar slachtoffers. Vervolgens gaat het over wetgeving, acties tegen drones en een internationale campagne.

Het boek is grotendeels gebaseerd op geschreven bronnen, maar ook op bezoeken aan Pakistan en Afghanistan. Dat leidt tot persoonlijke verhalen met gruwelijke details. Zoals een verhaal van een meisje van dertien jaar en haar broers: “Opeens hoorden ze een dreigend gebrom en toen was er een explosie: iets vreselijks was uit de lucht gevallen, het trok hun huis uit elkaar en slingerde lichaamsdelen van hun moeder en twee broers door de lucht.” Het maakt de gruwelen van de aanvallen door drones invoelbaar.

Er zijn bewapende en onbewapende drones en er zijn hele kleine drones. DARPA de defensie-onderzoeksorganisatie van de Verenigde Staten looft prijzen uit van 100.000 US$ voor studenten en hobbyïsten die met een goed plan komen. Voor een habbekrats halen ze zo ideeën binnen. Benjamin schrijft over zwermen kleine drones, die als kamikaze's op een doel afgaan, en over drones die zich vastplakken aan een doel en exploderen op het moment dat dit gewenst wordt.

Campagne

Drone Warfare is een campagneboek. Dat is niet verrassend, schrijfster Benjamin is mede-oprichtster van de door vrouwen geleide vredesorganisatie Code Pink, die campagne voeren onder de leus Ground the Drones. Ze vertelt met enthousiasme over acties tegen drones, zoals naming and shaming van wapenfabrikanten, juridische procedures, gebruik van de Amerikaanse Wet Openbaarheid van Bestuur (Freedom of Information Act, FOIA) etc. “Een van de beste methoden om een basis voor activisme te bouwen is je richten op lokale connecties met drones en de inzet daarvan,” schrijft ze.

Een opsomming van acties en internationale bijeenkomsten is één, maar hoe zou een brede internationale campagne eruit moeten zien? Daarover is het boek onduidelijk. Het doet wel aanzetten. In het voorwoord, door feministe Barbara Ehrenreich, staat: “Als we de oorlog willen stoppen moeten we ons richten op alle wapens die oorlog mogelijk maken en zelfs uitlokken (…) en de industrieën die ze produceren. (…) We moeten ons aantrekken dat ze worden ingezet voor binnenlands gebruik en zelfs bewapend aan de Mexicaanse grens, en mogelijk ook tegen Amerikaanse demonstranten.”

Benjamin pent een scala aan argumenten neer die handig zijn om te kennen in de strijd tegen drones. Opmerkelijke vond ik het gegeven dat in de officiele cijfers van het Pentagon het aantal civiele droneslachtoffers kunstmatig laag gehouden wordt, door alle volwassen mannelijke slachtoffers als strijder te definiëren. Wie een geweer heeft loopt extra kans doelwit gezien te worden. Een Pakistaans advocaat reageert: “Als dat het criterium is dan moet de VS een genocide beginnen, omdat alle mannen in het gebied [Waziristan in Pakistan] een AK-47 dragen en zich houden aan de sharia. Dat is deel van hun cultuur. Sinds wanneer kan je mensen vermoorden om hun overtuiging?”

Haalbaarheid

Op zoek naar campagnemogelijkheden noemt Benjamin de succesvolle anti-landmijncampagne, die leidde tot een VN-verdrag tegen anti-personeelsmijnen (AP). Een verdrag verbod waaraan de VS niet deelneemt. Hetzelfde geldt voor Israël, dat veel drone-technologie exporteert en veel aandacht krijgt in het boek.

Jody Williams, die namens de Internationale Campagne voor de Afschaffing van Landmijnen (ICBL) de Nobel Vredesprijs kreeg, vermoedt dat een brede campagne tegen drones weinig uit zal halen. “Landmijnen waren klein grut,” zegt Williams. “Drones zijn anders. Die zijn een melkkoe voor fabrikanten, lobbyïsten en de overheidsbandieten. Er komt een grootschalige wapenwedloop voor dit soort wapens en ik ben bang dat bedrijven geen verbod zullen toestaan.” Wat wel een campagnedoel zou kunnen zijn, is voorkomen dat er geautomatiseerde bewapende drones op de slagvelden komen, zegt Williams. Dat sluit aan op de campagne van de International Committee for Robot Arms Control (ICRAC) die al stappen heeft gezet binnen de VN. Of Benjamin ook die richting op wil is onduidelijk. Een onduidelijkheid die ze misschien expres laat bestaan, om niet te hoeven kiezen tussen wat haalbaarheid en wat nodig is. “Het gebruik van drones moet beperkt en transparant worden,” schrijft ze, “en op zijn minst bekend.”

Onbewapende drones

De inzet van drones in conflictgebieden veroorzaakt veel stress. Op sommige plaatsen komen drones wel 15 keer op een dag overvliegen. De ene keer observeren ze alleen, de andere keer schieten ze op je familie. Hoe zit het met de onbewapende drones? Benjamin geeft een paar maal aan dat er ook drones zijn die nuttig worden gebruikt bij bijvoorbeeld rampenbestrijding. Maar er zijn ook onbewapende drones die ingezet worden voor het verzamelen van militaire inlichtingen of voor bespioneren van mensen in conflictgebieden of 'gewoon' hier. De discussie hierover wordt in het boek nauwelijks gevoerd. De Brit Chris Cole van Drone Wars UK zegt in het boek tegen Benjamin: “Er is ook veel meer scepsis tegenover observatie door drones in het VK dan in de VS.” En daarmee lijkt de kous af. Een discussie over een mogelijke coalitie met groepen die zich richten op burgerlijke vrijheden wordt uit de weg gegaan.

Europa

Het boek is vooral op de VS gericht. Wat doen British Aerospace Systems en de Europese (voorheen EADS) op dit gebied? Welke spelers zijn er in Europa? Bestaat daar overzicht van? Inmiddels heeft de Europese Unie via de European Defence Agency (EDA) zijn eigen drone 'community'. Die bestaat uit Duitsland, Frankrijk, Griekenland, Italië, Nederland, Polen en Spanje. Drones – in de Europese Unie Remotely Piloted Aircraft Systems (RPAS) genoemd – worden gezien als een prioriteit voor de Europese wapenindustrie. Een deel van deze ontwikkelingen zat er in 2012 al aan te komen. Jammer dat ze in het boek ontbreken.

Militaire ontwikkelingen

Een zwakte van het boek is dat bijna lijkt alsof politiek wordt gemaakt door wapens, niet door mensen. “Met drone oorlogsvoering is het niet nodig om eerst de bevolking achter de oorlog te krijgen (…) of om eerst heftige debatten in het Congres te voeren.” “De gevechten in Libië werden gevoerd door drones.” zijn illustratieve citaten. Belangrijker is een andere zwakte, namelijk de afwezigheid van een visie op de Amerikaanse militaire strategie waarbinnen drones passen. Bush maakte in 2001 een einde aan een verbod op het gericht vermoorden van tegenstanders, dat 25 jaar had bestaan. De budgetten voor de Special Forces, de creme de la creme van het leger, werden ondanks allerlei bezuinigingen op defensie de afgelopen jaren juist groter. Kleinschalige optredens – eventueel met het gericht afschieten van tegenstanders – winnen aan belang. Hierdoor neemt de controle op operaties af. Oorlogsvoering veranderd, en de technologie van de drones past daar wonderwel in.

Reaper

De drone die ook Nederland gaat kopen, de Reaper, krijgt nogal wat aandacht in het boek. Het vliegtuig wordt dan ook bewapend ingezet door de twee organisaties waarop het boek vooral zijn pijlen richt: de CIA en het Joint Special Operations Command (JSOC, dat samenwerkt met de opvolger van Blackwater/Academi). Zij zetten drones in binnen grotendeels geheime programma's. Het werd door de Amerikaanse generaal Petreus omschreven als “een moord machine die bijna op industriële schaal opereert.” Jammer dat het boek geen index bevat, zodat ik dit soort zaken snel kan vinden.

Het boek richt zich tegen een andere winnaar van de Nobelprijs voor Vredes, president Obama, die “zijn tactieken simpelweg heeft veranderd van laarzen op de grond naar moordenaars in de lucht.” In landen met een islamitische bevolking die bondgenoot zijn van de VS, was in juni 2012 tussen de 81 en 89 procent tegen drones. In de State of the Union van eind januari jl. meldde de president dat voortaan voorzichtiger met drone aanvallen zal worden omgegaan. De kritiek wordt op zijn minst opgemerkt. Meer kritiek op drone programma's, ook de Europse, kan zeker geen kwaad om de opmars ervan verder te hinderen. Het boek van Benjamin zorgt ervoor dat je snel en goed onderbouwd een mening kan vormen over de vliegtuigjes die worden bestuurd op afstand. 

Geschreven voor vredesmagazine.nl

titel Drone Warfare; Killing by Remote Control

auteur Benjamin Medea (voorwoord: Barbara Ehrenreich)
uitgever Verso Books
uitgave Paperback, 224 pagina's
isbn 9781781682531

prijs  € 12,99

Eurodrones

Eurodrones, Inc. a report by Statewatch and Transnational Institute tells the story of how European citizens are unknowingly subsidising through their taxes a controversial drone industry yet are systematically excluded from any debates about their use. Behind empty promises of consultation, EU officials have turned over much of drone policy development to the European defence and security corporations which seek to profit from it. The current trajectory points in the direction of an increasingly militarised and repressive use of drones that will have far-reaching implications for the privacy and human rights for citizens of Europe and beyond.

The report documents how:

* The EU's drone policy has evolved into a coherent action plan to remove the regulatory and technical barriers that currently limit the flight of drones in civilian airspace;

* A €70 million budget line aimed at ensuring civilian drone flight was inserted into new EU legislation as “a politically driven priority”, in the words of the European Commission, despite the fact that there has been no democratic debate on the issue;

* At least €315 million of EU research funding has been awarded to drone-based projects, many of which are subsidising Europe’s largest defence and security industries and are geared towards the development and enhancement of tools for border surveillance and law enforcement;

* At least a dozen public officials have received awards for their personal commitment to the integration of drones into civil airspace from industry lobby group UVS International;

* An MEP has told meetings organised by the European Commission about “the support of the European Parliament to the development of UAS for civil use”, even though the European Parliament has adopted no formal position on UAS; the MEP, Vittorio Prodi, participated at the meeting as chair of the Sky and Space Intergroup which, despite having resources provided by arms and aerospace lobby group ASD, does not formally have the powers to make declarations or claim to represent the official view of the European Parliament;

* The EU's own plans mirror a wider global aerospace 'road map' drawn up in an entirely technocratic manner by the International Civil Aviation Organisation (ICAO) and which aims to ensure regularised civilian drone flight by 2028, globally; and

* The EU and US have signed a formal agreement that commits them to cooperating on the integration of drones into civil airspace and the harmonisation of air traffic management systems.

The report also looks at the ways in which:

* The European Defence Agency is funding and encouraging the development of military drones through a new European Medium Altitude Long Endurance (MALE) drone project, backed by EU member states' defence ministers as part of a wider drive for the EU to find greater “civil-military synergies” and enhance its capability for “power projection”;

* Drones are foreseen as key to Europe’s plans for immigration control and may become a key tool of both Frontex, the EU's border agency (which has paid for demonstrations of Israeli drones described as the “ultimate solution for Over The Hill reconnaissance missions, Low Intensity Conflicts and Urban warfare operations”) and a key component of EUROSUR, the European Border Surveillance System, which seeks to incorporate drones and other sensors, radars, satellite imagery into their arsenal for controlling Europe’s borders;

* The EU is deepening its relationship with the European Space Agency, which is pivotal to the development of the satellite and telecommunications infrastructure needed to fly drones beyond the 'line-of-sight'. The report starts by examining in detail the substantial political and economic support given to the drone industry by the European Union. While drones may bring a variety of innovations and benefits across different sectors and markets, this support has largely benefited a defence industry desperate to compete in the glowing global market for military drones and diversify into civilian markets. Because the EU – with the exception of the still-fledgling European Defence Agency – has been prohibited from funding military R&D, the European Commission has effectively focused on subsidising the defence sector, to the tune of hundreds of millions of euros, to develop drones for ‘homeland security’ purposes, such as border surveillance and law enforcement. Given the dual civilian/military use of much of this research, the subsidies are effectively a blank cheque to Europe’s military corporations. The report warns that this is tacitly encouraging the further militarisation of the EU and the continued drive toward automation in warfare.

In 2013 the EU adopted a roadmap with the goal of fully integrating the flight of drones over 150kg into civilian airspace by 2028, with drones subject to no greater restriction on access than piloted aircraft. This work is led by the European Remotely Piloted Aerial Systems Steering Group (ERSG), housed within the European Commission and primarily made up of Commission officials and representatives of major European defence and security contractors, aerospace institutes and lobbyists such as UVS International, whose representatives have been present in discussion in drone policy in numerous European and international fora. The European Commission stated in a September 2012 working paper that the “process supporting the development of civil Remotely Piloted Aerial Systems applications needs to be transparent and involve the consultation of stakeholders, for example bodies like the European Group on Ethics, the LIBE Committee of the European Parliament or the European Agency for Fundamental Rights and Data Protection Supervisor”. Yet none of these bodies have been involved in the lengthy process leading up to the current ‘road map’ nor formally consulted since. Their absence from policy debates means that many of the conversations the EU should be having about drones – such as what they should and should not be used for, and how to prevent further militarisation and the deployment of fully autonomous weaponised drones – have been all but ignored.

The development of drone-based technology has been boosted by funding from EU research budgets. The report identifies at least €315 million of EU research funding directed at drone-based projects; of this almost €120 million has gone towards major security research projects. An increased emphasis on dual use technology means that much of the funding directed at civil projects may at the same time benefit the military development of drones. This is itself an area that has long been a subject of attention for the European Defency Agency, which is now playing host to a seven-nation “drone club” (currently led by the Netherlands and also including France, Germany, Greece, Italy, Poland and Spain) that aims to develop a European Medium Altitude Long Endurance (MALE) drone for surveillance use in military missions.

Many of the most significant projects awarded EU security research funding are, however, focused on border surveillance. At EU level, this function is the preserve of the borders agency Frontex. Aside from taking part in a number of EU-funded research projects, Frontex has also paid out thousands of euros to companies in order to view demonstrations of drones that may in the future be used for border surveillance – for the time being, it seems to be a choice between unmanned and 'optionally-piloted' aircraft, which can avoid flight restriction placed on drones through the employment of a pilot on board. Frontex is also playing a coordinated role in the EU's new border surveillance system, EUROSUR, which will integrate sensors, radars, cameras and aerial surveillance into a centralised 'picture' of EU member states' border surveillance systems.

No sustained long-range drone flight, for any purpose, is likely to take place without satellite communications links, and the European Space Agency (a broadly intergovernmental, non-EU body) has forged closer links with the European Commission and the European Defence Agency in part with the intention of developing these aspects of EU drone policy. Having determined to involve itself in security and defence issues through the redefinition of certain terms within its charter, the European Space Agency became the natural partner for an EU seeking to ease drones' route into civilian airspace.It has signed cooperation agreements with the European Defence Agency and has cooperation arrangements with the European Commission for this purpose. Like the Commission – although nowhere near on the same scale – it also funds research into unmanned aircraft flight.

Nearly all the developments charted in this report have taken place with no public discussion and debate, and no scrutiny from European or national parliaments. There are clear legitimate uses for drones, and many of these have already been demonstrated by journalists, environmentalists, geographers, political activists and others. However, the other side of the technology is one of warfare and social control. Our report suggests that the EU has been on the wrong side of this divide and argues that policies related to technology permitting the expansion of drone warfare should neither be developed behind closed doors nor steered by vested commercial interests.