Het lijkt wel wapenbeursseizoen

Afgelopen week gingen vredesactvisten en solidariteitsactivisten met Palestina in Rotterdam protesteren tegen het jaarlijkse symposium van de Nederlandse Inschakeling Defensie en Veiligheid (NIVD). Dit jaarlijkse feestje gaat samen met een exhibition, het newspeak woord voor een wapenbeurs. Kort voor het symposium, vertelde woordvoerder van de NIVD, Mat Herben, de pers dat een van de deelnemende bedrijven, het Israëlische Elbit, een raketsysteem niet zou tentoonstellen, vanwege angst voor de protesten. Dus voordat de spandoeken uitgerold werden, was de actie al succesvol, en kreeg mede daarom veel media aandacht. Gelijkertijd werden er wel een aantal gevechtsvliegtuigencontracten gesloten, voor de F-16 and F-35 (Joint Strike Fighter).

Op 1 december zal de wapenbeurs IDEAS2014 openen in Karachi, Pakistan. Vele top militairen en VIP's zullen aanwezig zijn. De organisatie verzekerde dat alle noodzakelijke veiligheidsmaatregelen zijn genomen om een veilige omgeving te creëren voor de meer dan 200 bedrijven uit 23 landen, en meer dan tachtig afgevaardigden uit zo'n vijfenveertig landen. Het is de moeite waard, want zoals de Pakistan Observer stelt, de uitbundige militaire bestedingen van India “betekent ook een zware uitdaging aan de buurlanden.” Kortom wat een Zuid-Aziatische wapenwedloop genoemd kan worden is reden om zelfs meer wapens te verkopen.

De Nederlanders bereiden een tripje voor naar de IDEX wapenbeurs in Abu Dhabi. In februari 2015 organiseren de NIVD en de Netherlands Aerospace Group (NAG) dit in samenwerking met de ministerie van Buitenlandse Zaken, Economie en Defensie. Minister van Defensie Jeanine Hennis-Plasschaert zal persoonlijk het hoofd van de delegatie zijn. De Nederlandse deelname aan IDEX zal zich voornamelijk richten op marine technologie, maar er is meer. (Zie de IDEX website voor het meest actuele overzicht van deelnemers.) De Nederlandse stands staan tussen die van Rusland en Turkije in. Het Midden-Oosten is de regio met de hoogste militaire uitgaven na de NAVO-landen en Oost-Azië. Voor wapensmeden is het absoluut de plaats om heem te gaan.

Dichter bij huis is een volgende mogelijkheid om verkopen en winsten op te vijzelen. Van 3 tot 5 juni gaat het wapen-industriecircus naar Rotterdam voor de Underwater Defence Technology (UDT) beurs. Onderzeeërs, torpedo's en sonar, het hele scala onderwater moordenaars zal er aanwezig zijn. Sommige onderzeeërs zijn of worden bewapend met nucleaire wapens, zoals die van Frankrijk, Verenigd Koninkrijk, VS en Israël. De laatste keer dat UDT zijn tenten in Nederland opsloeg was in 2005 in Amsterdam. Bedrijven zoals Lockheed, Martin, Airbus (EADS), Thales, Raytheon, British Aerospace en Finmechanica waren aanwezig. Samen namen ze destijds eenderde van de wereldwijde wapenverkopen voor hun rekening. De 2005 UDT-wapenbeurs stuitte op stevige protesten en was enkele uren effectief geblokkeerd. De burgemeester van Amsterdam, Job Cohen, stelde dat hij de beurs niet kon sluiten, maar hij was er ook niet blij mee. De Socialistische Partij protesteerde de tentoonstelling van bommen.

In 2014 stelde de Rotterdamse partijen NIDA en SP voor om wapenbeurzen uit de stad te weren. Burgemeester Aboutaleb wil dat er binnen de gemeenteraad een debat wordt gevoerd rond de wenselijkheid van wapenbeurzen in de stad. Dit als reactie tegen de NIDV-beurs.

Het stoppen van wapenbeurzen heeft een geschiedenis. De International Training and Exhibition Conference (ITEC) bijvoorbeeld kreeg eind jaren negentig te maken met protesten van leden van de Haagse gemeenteraad. In 1999 bezochten ze de beurs (samen met een vertegenwoordiger van ITEC mocht ik vertellen wat er te zien was). ITEC ontmoette daarna overal protesten, in Amsterdam, Den Haag en Keulen. Volgend jaar wordt de beurs georganiseerd in Praag. Franciscaanse demonstranten, die ITEC door heel Europa volgen, mochten een volgende overwinning incasseren. De gemeenteraad van Keulen verklaarde dat het met drie maal ITEC faciliteren in de Kölner Messe genoeg was geweest!

Het is wapenbeursseizoen. Het protesteren tegen wapenbeurzen kan de mode worden deze winter en voorjaar. 

Geschreven voor Konfrontatie en Stop Wapenhandel (english)

Wat gebeurd er als Nederland geen toestemming verleent?

In de jaren negentig leverde Nederland twee fregatten aan de Verenigde Arabische Emiraten (VAE). Voor de verkoop waren ze actief voor de Nederlandse marine. De schepen werden opgelapt door de Vlissingse scheepswef De Schelde, nu onderdeel van het Damen concern en van nieuwe technologie voorzien door Hollandse Signaal Apparaten, nu Thales Nederland.

In totaal koste de handel het staatje aan de Perzische Golf 350 miljoen dollar. Een uitgave die in het niet valt bij wat de VAE dit jaar besteedde op de wapenbeurs in Abu Dhabi, 5 miljard dollar.

De VAE willen nu van de schepen af. “Ze zijn er eigenlijk nooit tevreden over geweest,” schrijft Defense Technology International van april dit jaar. “Ze waren te ingewikkeld om te gebruiken en de benodigde bemanning was te groot, 140 mannen.”

Bovendien - en dat verbaast me -, stelt het blad dat ze niet beschikken over voldoende mogelijkheden op te treden tegen onderzeeërs. Ze werden door Nederland destijds juist met vooral die taak in dienst genomen en het lijkt een kwestie van moderniseren.

“De marine verkoopt ze nu aan een ander land.” Dat is de zin die mij trickerde dit blogje te schrijven. In januari schreef ik over de verkoop van tanks door Chili aan Ecuador (evenals Chili een land met een moeizame relatie met Peru). Ik stelde daarbij wat vragen. O.a. deze:

Heeft Nederland, net als in het geval van de tanks, geregeld dat ze toestemming moet verlenen voor deze verkoop? In dit geval is daar nog meer reden toe, aangezien het om een Nederlands wapensysteem gaat.

Op welke manier wordt het verlenen van toestemming voor deze export aan de Tweede Kamer gemeld? (Voor Nederlandse wapenexport is er een methode om dit te rapporteren, maar voor toestemming niet persé.)

Ook in dit geval zijn die vragen van belang. Het komt niet dagelijks voor dat een in groot in Nederland gebouwd wapensysteem verkocht wordt aan een ander land.

Ik ben benieuwd of en hoe Nederland hier zijn verantwoordelijkheid neemt. In ieder geval moeten we elke leverantie zien als een interpretatie van het Nederlandse wapenexportbeleid, want: “De verkopende partij zal alvorens de overeenkomst tot wederverkoop te sluiten bij Nederland een verzoek om instemming moeten indienen. Een dergelijk verzoek zal worden getoetst aan het Nederlandse wapenexportbeleid.”

Zie ook antwoord op vraag zes Beantwoording kamervragen over de verkoop van schepen van de Kortenaer-klasse aan Pakistan, 13-07-2006