Blog aanleiding voor Kamervragen

Vragen van de leden Van Bommel en Van Dijk (beiden SP) aan de staatssecretaris van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie wen de minister van Buitenlandse Zaken over bouw door Nederlandse werf van tanklandingsschepen voor Venezuela.

1. Is het juist dat de Nederlandse scheepsbouwfirma DAMEX Shipbuilding & Engineering in Santiago in Cuba schepen van het type Stan Lander 5612 bouwt voor de Venezolaanse marine die kunnen dienen als tanklandingschepen? (1)

2. Deelt u de analyse dat deze schepen een militaire taak hebben? Indien neen, waarom niet? Zo ja, zijn de schepen ook specifiek voor deze militaire inzet ontworpen?

3. Acht u de kans uitgesloten dat de door Damen geleverde schepen van het Stan Lander type alsnog worden bewapend in Venezuela? Zo ja, wat zijn daarvoor uw aanwijzingen? Is het u bekend dat de Koreaanse tanklandingschepen waarover Venezuela beschikt zijn bewapend?

4. Is het juist dat Damen in 2007 sleep- en patrouilleschepen voor de Venezolaanse marine leverde? Wat is uw oordeel over de levering van de sleepboten? Wat is uw oordeel over de levering van de patrouilleschepen?

5. Is het juist dat de levering van de schepen van het type Stan Lander voldoet aan de voorwaarden van het Nederlandse wapenexportbeleid? Zo ja, waarom? Vallen schepen die zijn gebouwd op basis van door Damen Nederland gekochte ontwerpen onder de controle van het Nederlandse wapenexportbeleid ook als ze op een buitenlandse werf worden gebouwd? Valt Damex, omdat het onder een Nederlandse directie werkt, onder het Nederlandse wapenexportbeleid? Zo neen, acht u deze situatie wenselijk? Zo neen, welke maatregelen wilt u treffen om dit te veranderen?

6. Deelt u de mening dat Venezuela op deze manier zijn militaire capaciteiten verder uitbreidt? Deelt u tevens de mening dat deze schepen een “verstorende werking zouden kunnen hebben op de regionale stabiliteit en daarmee op de veiligheid van de Nederlandse Antillen en Aruba”? (2) Kunt u dat toelichten?

7. Bent u bereid Damen er op te wijzen dat de Nederlandse overheid de leveringen ongewenst vindt en er op aan te dringen dat Damen verdere samenwerking met de Venezolaanse marine stopt? Zo ja, bent u ook bereid serieuze maatregelen tegen Damen te treffen mocht de scheepsbouwer zijn activiteiten voor de Venezolaanse marine voortzetten? Indien neen, waarom niet?

Bronnen:
1 “Venezuelan transportship launched”, Jane's Defence Weekly, 18 mei 2001. Zie ook “Cuba: Damex Shipyard Launches Multi Purpose Cargo Vessel ‘Damen Stan Lander 5612′”, 6 mei 2011, zie http://shipbuildingtribune.com/2011/05/06/cuba-damex-shipyard-launches-multi-purpose-cargo-vessel-damen-stan-lander-5612/. Aangehaald in “Militaire leveranties aan Chavez” door Martin Broek. zie http://broekstukken.blogspot.com/2011/05/militaire-leveranties-aan-chavez.html. De schepen worden multi-purpose vrachtschepen genoemd en dienen ook voor het vervoeren en aan land zetten van tanks.

2. Aanhangsel 1102, vergaderjaar 2010-2011. Zie antwoord op vragen 7 en 8.

Militaire leveranties aan Chavez

Een wapenproducent, in een klein landje (bondgenoot van de Verenigde Staten), levert via het Cuba van Fidel Castro tanklandingschepen aan het regime van Hugo Chavez in Venezuela. Het zou een slechte openingszin kunnen zijn van een weinig geloofwaardige spionage thriller. Geloofwaardigheid en realiteit lopen wel vaker uit elkaar. Dit is echt.

DAMEX Shipbuilding & Engineering bouwt tanklandingschepen voor de Bolivariaanse marine van Venezuela. De werf is een samenwerkingsverband tussen Cuba en de Nederlandse scheepsbouwer Damen en al in 1995 opgezet. Er kunnen schepen gebouwd worden tot een lengte van 100 meter. Damex kwam vorig jaar in het nieuws toen bij een vliegtuigongeluk drie van de Nederlandse medewerkers jammerlijk omkwamen. Verder is het stil rond de activiteiten van Damen op Cuba.

Damex zal tot 2013 in totaal vier tanklandingschepen voor Venezuela bouwen. Het gaat om de zogenaamde Stan Lander 5612. Het zijn niet de eerste schepen die Damen voor de Venezuelaanse marine bouwt. Eerder zijn al patrouilleschepen en sleepboten aan diezelfde marine geleverd. Militair zijn deze schepen de belangrijkste.

Als ik op de site van Damex in Cuba wil kijken, krijg ik een waarschuwing:

“Gerapporteerde aanvalpagina! De pagina op www.damex.biz is gerapporteerd als een aanvalpagina en is geblokkeerd op basis van uw beveiligingsinstellingen.”

Ook dit kan weer een onderdeel zijn van hetzelde slechte boek. Het gaat mogelijk om programma's die privé informatie willen stelen, de geïnfecteerde computer gebruiken om anderen aan te vallen of mijn systeem te beschadigen. Hierbij kan je heel wat leuke plots fantaseren. Op de site is verder geen nieuws te vinden.

In de Spaanstalige pers wordt gesproken over schepen die bedoeld zijn om de handel tussen Latijns-Amerikaanse landen te versterken en over schepen voor militaire taken. Het schip is ook niet grijs (zoals de ontwerper gebruikte), maar zeeblauw. Ze komen om te worden ingezet voor la Alianza Bolivariana para los Pueblos de Nuestra América (ALBA, het samenwerkingsverband tussen links-nationalistische landen in Zuid-Amerika). Veel doet dat kader er niet toe. De schepen worden aangeschaft door de militaire Misión Naval de Venezuela. Als het nodig is zijn de schepen inzetbaar voor militaire taken.

Damen blijft met het exporteren van de vier schepen keurig binnen het boekje van het wapenexportbeleid. Het ontwerp van de schepen komt uit de Oekraïne. Er staan geen wapens op. Ze worden geleverd vanuit Cuba. De leveringen zijn desondanks opvallend. Damen en met name de Vlissingse werf van het concern is al vele decennia de hofleverancier van de Nederlandse marine. In verband met Venezuela wordt regelmatig gesproken over oorlogsdreiging richting Nederlandse Antillen. Ko Colijn zei onlangs: “Venezuela, de Verenigde Staten, Nederland en de Benedenwindse eilanden houden elkaar in een greep van angst.” Op hetzelfde moment tanklandingschepen leveren is op zijn minst bijzonder en relativeert ook de dreiging en de angst. Als je dergelijke zaken levert lijkt het met een conflict niet zo'n vaart te lopen.

Het versterken van de Venezolaanse marine is alleen goed voor de beurs van Damen. Als Nederland wil kan gemakkelijk een informeel stokje worden gestoken voor de leveringen. De werf in Cuba is nota bene met ontwikkelingshulp vanuit Nederland opgezet, zo schreef voormalig staatssecretaris voor Economische Zaken in 1999 in Trouw (23/11/99). Damen zal niet bijten in de hand die haar voedt. Maar Nederland moet niet op iedere uithaal die Chavez doet voor binnenlandse consumptie reageren als door een horzel gestoken. Dat komt het verbeteren van de betrekkingen tussen Caracas en Den Haag niet ten goede. Meer ontspannen relaties zijn wenselijk. Militaire leveranties niet.

Martin Broek

Voor Sargasso

Salsa voor drie: Chavez, Verdonk en Middelkoop

Afgelopen week worden vragen van Rita Verdonk over de militaire toestand in het Caribisch gebied door Eimert van Middelkoop beantwoord. De Minister en het Kamerlid zijn beide geen toppers in Haagse politiek. De eerste probeert daar verandering in te brengen met provocatieve vragen. Deze wekken de suggestie dat de Nederlandse marine niet voldoende is uitgerust om de dreigende inval door buurland Venezuela te weerstaan.

“Kunt u mij voorzien van een analyse van de dreiging vanuit het Venezuela van president Hugo Chávez jegens de Nederlandse Antillen? Zo nee, waarom niet?” vraagt Verdonk. Dit is een opstapje naar een pleidooi voor zwaarder bewapende marineschepen in het gebied. Immers als de Venezuelaanse president het in zijn hoofd haalt zou hij zomaar de ABC-eilanden binnen kunnen vallen. De kortgeleden door Nederland verworven marineschepen zijn in zo’n geval niet meer dan aan de grond genagelde eenden; Sitting ducks, in het Nederlands van Verdonk.

Iedereen kan natuurlijk her en der in de wereld bedreigingen bedenken. Je tegen al die imaginaire bedreigingen ook wapenen wordt alle mans gek en bovendien peperduur. Verdonk serveert om haar verhaal te verkopen dan ook een cocktail waarin het gevaar van Venezuela wordt opgeklopt tot toefje op een drankje dat bestaat uit een pleidooi tegen bezuinigingen op Defensie en voor meer wapens. Het hoofd van Chávez doet dienst als cocktailkers.

De Minister van Defensie antwoord nuchter dat: “Er op dit moment geen sprake is van een dreiging hoger in het geweldsspectrum in het Caribisch gebied.” De schepen die Nederland er stationeert zijn ruimschoots voldoende “uitgerust om zichzelf en anderen te verdedigen.” Hij had er nog aan toe kunnen voegen dat de Nederlandse schepen worden beschouwd als een wapensysteem tussen patrouilleschip en oorlogschip voor optreden in het hoogste geweldspectrum in. Maar er is wat te zeggen voor zijn zakelijke en afdoende antwoorden. Olie op het vuur en extra aandacht is nergens voor nodig. Zo lijkt het.

Naast de vragen van Verdonk kan je echter ook nog andere vragen stellen. Bijvoorbeeld of Nederland een rol speelt bij de Amerikaanse omsingeling van Venezuela door de militaire samenwerking met de VS. Je kan daarbij denken aan de deelname aan Amerikaanse militaire oefeningen en het faciliteren van vlootbezoeken aan de haven van Curaçao (32 bezoeken tussen december 2005 en december 2009). Maar ook door de militaire samenwerking die is vastgelegd in het Forward Operation Location-verdrag tussen Nederland en de Verenigde Staten.

Dit verdrag is officieel gericht op het bestrijden van drugs, maar de Boeing RC-135’s die vanaf Curaçao regelmatig opstijgen worden volgens Venezuela ook ingezet bij spionage activiteiten. Harry van Bommel van de SP vroeg er onlangs naar bij minister Maxime Verhagen. Het antwoord omzeilt de kwestie maar ontkent hem niet. Verhagen schrijft: “Op basis van het FOL-verdrag kunnen de Verenigde Staten gebruik maken van Hato International Airport op Curaçao en Reina Beatrix Airport op Aruba, uitsluitend in verband met drugsbestrijdingstaken vanuit de lucht. Deze vluchten worden uitgevoerd met diverse ongewapende vliegtuigtypes, waaronder de RC 135.”

Dat de RC-135 voor spionage kan worden ingezet lees je zelfs op wiki. Dat geldt ook voor de eveneens gesignaleerde E-3B Sentry ’s: “Tijdens Desert Storm (…) assisteerden E-3 bemanningen in 38 van de 40 gevallen waarbij tijdens het conflict vijandelijke toestellen in de lucht werden uitgeschakeld.” Dat klinkt een stuk minder aardig dan “ongewapende vliegtuigtypes”.

Het FOL-verdrag loopt op 1 april af en zal stilzwijgend verlengd worden als er in Koninkrijk der Nederlanden en de Verenigde Staten geen bezwaar tegen bestaat. Het zou de komende week in de Tweede Kamer aan de orde komen, maar het overleg is geannuleerd of verplaatst, aldus de Kameragenda. Je mag hopen dat dit niet betekent dat van uitstel afstel komt en dat een militair verdrag met een duur van maar liefst tien jaar en implicaties voor de veiligheidssituatie in Zuid-Amerika stilzwijgend wordt verlengd. Sterker nog dat er zelfs niet over wordt gerept in de Tweede Kamer. Of pas een jaar na ingang, zoals in 2001.

Volkskrantblog 20 maart 2010