Bijgewerkt 10 november 2019.
In
het bedrijfsverslag van Damen over 2015 stond een handelsagent
waarmee de relaties verbroken werden. Tenminste zo leek het, maar die
agent stond in 2016 weer in de boeken en werd er toen pas definitief
uitgehaald. Het kostte de scheepsbouwer € 4,6 miljoen die betaald
was om een order voor meerdere schepen binnen te halen, aldus
Quote.(1) (Het hoofdstuk over T&T en Damen hoort ook bij het schandaal verhaal.)
In
februari 2017 viel de FIOD het bedrijf binnen. Het kan verkeren;
Kommer Damen was juist de dag ervoor als ereburger van Gorinchem
benoemd. De afgelopen jaren is Damen geplaagd door geruchten omtrent
corruptie.
Agenten
Het Openbaar Ministerie
stelt alleen dat het bij de inval ging om corruptie in het
buitenland. De pers speculeert waar deze gezocht
moet worden. Het FD vindt het meest aannemelijk reden ervoor de
schorsing door de Wereldbank (2) vanwege niet noemen van een lokale
handelsagent. Deze agent was betrokken bij een order om Sierra Leone
een patrouille schip voor visserij inspectie te verkopen.(3) Het
rapporteren van het gebruik van dergelijke agenten is er om
frauduleuze zaken te voorkomen. Damen maakt gebruik van de diensten
van zo'n vijftig agenten die in ruil
voor commissies markten bewerken en orders proberen te verwerven.
Probst
en Novacom
Het
zou de journalisten van Quote niet verbazen als het bij de inval om
deze agenten gaat, zoals de Zwitser Jurg Widmer Probst. Probst was
met zijn Panamese firma Grupo Interport actief in Guatemala onder de
bedrijfsnaam Novacom.(4) Hij werd aldaar de Koning van de havens
genoemd, kende iedereen in Guatemala en kon veel regelen, zo zei de
Nederlandse ambassadeur in het land.(5) In september 2016 werd een
internationaal opsporingsverzoek tegen probst uitgevaardigd,(6) maar
in juli 2017 was hij nog steeds voortvluchtig.(7) Novacom heeft
kranen in de haven van Quetzal (8) en beschikt sinds 2007 over een
sleepboot van Damen.(9) De relaties tussen Damen en Probst liepen dus
al even.
Honduras
en Nicaragua
Twee
maanden later pakt Quote uit met een verhaal over Damen in Honduras
en Nicaragua. Een bron zou hen op Damen's activiteiten in beide
landen gewezen hebben. Honduras kocht zes 1102 interceptors en twee
Stan 4207 patrouille schepen, inclusief reserve onderdelen. De
Nederlandse honorair consul in Honduras Humberto Klück heeft bij de
order bemiddeld. Ook van deze agent heeft Damen afstand moeten
nemen.(10) Dat is drie.
Hoge
kosten
De
levering werd voorzien van een Rabobank exportkrediet van €
39.414.792 (ruim 51 miljoen in maart 2013 dollars) dat is gedekt
door Atradius DSB (11). Quote baseert zijn aantijging op een
Engelstalig bericht over de Damen in Latijns-Amerika.(12) Volgens dit
bericht zou Honduras $62 miljoen voor de schepen hebben betaald, dat
is $29 miljoen te veel. “Ondanks
beschuldigingen van corruptie in onder andere
de Hondurese en Peruaanse pers, vond de deal toch
doorgang,” constateert Quote.(13)
Rekenkamer
Het
ligt allemaal wel net iets genuanceerder. Honduras koopt de boten
niet, maar huurt ze voor dertien jaar en dat kost $ 49 miljoen
(vergelijkbaar met de kredietverzekering) en daar komen de
renteaflossingen aan de Rabobank van ruim € 12 miljoen bij.(14)
Aangezien de Nederlandse overheid via Atradius DSB betrokken was, zou
bij de overheid duidelijk moeten zijn of er van onregelmatigheden en
bovendien is de zaak in 2013 onderzocht.(15) Openbaar zijn de
uitkomsten of bevindingen op hoofdlijnen van dat onderzoek niet.
Zouden ze dat wel zijn, dan zou er minder reden zijn voor speculatie.
Hoge
kosten
Opvallend
blijft de order wel. Nederland kocht in 2001 en 2002 twee Stan 4207's
voor een bedrag van € 28 miljoen.(16) Een koopje lijkt het
al-bij-al dan ook niet. Dat de order niet openbaar aanbesteed werd,
is eveneens vreemd; ook al wordt dit verklaard met de opmerking dat
er geen andere partij de schepen kon leveren. La Prensa vraagt zich
af of een land dat er financieel beroerd voor staat wel dergelijke
dure schepen moet kopen.(17) In Peru wordt de zaak door een senator
aangevoerd om tegen het in zee gaan met Damen te pleiten bij een
order van ruim € 150 miljoen.(18)
Oorlog
tegen de drugs
Frank
Slijper van Stop Wapenhandel schrijft al in 2012 over de order. Hij
wijst eveneens op de schimmige manier van zaken doen, maar ook over
de militarisering van de oorlog tegen de drugs onder hoede van de
Verenigde Staten.(19) Hij stelt daarmee een politieke kwestie aan de
orde die bij de Nederlandse Regering niet omstreden is. Nederland
speelt immers zelf een rol in die drugsbestridjing in het Caraïbisch
gebied.
Exportcontrole
Opmerkelijk
is eveneens dat de Interceptors volgens een infographic in La Prensa
(20) bewapend met .50 geschut niet voorkomen in de militaire
exportvergunningen. Het geeft voor de zoveelste keer aan dat de
kleine Damen schepen opereren op de grens van civiele wetshandhaving
en gewapende inzet op het water. Of er sprake is van corruptie of
niet: in dat laatste geval kan de controle maar beter stevig in de
steigers staan.
Nicaragua
Later
zou Damen nog wel twee patrouille schepen aan de marine van de
Nicaraguaanse landmacht verkopen. De benodigde $ 9.8 miljoen werd
geleend door Damen zelf.(21) Deze schepen zullen volgens de
website “zonder operationele uitrusting of bewapening” geleverd
worden.(22)
Verontrustend
Verontrustend
is dat een bedrijf dat zo dicht bij de Nederlandse overheid staat als
Damen herhaaldelijk verdacht wordt van corruptie. Dat de uitkomst of
reden van onderzoeken – die met zoveel machtsvertoon gepaard gaan
dat ze de internationale pers halen – stil gehouden wordt is een
slechte zaak. De reden van de laatste inval is een half jaar later
bijvoorbeeld nog steeds niet bekend. Daarmee zijn ze voer voor
speculatie.
Het
is overigens moeilijk zaken doen in de militaire export sector als je
de handen schoon wilt houden. Betrouwbare cijfers zijn niet voor
handen, maar deskundigen schatten dat de helft van alle corruptie
verbonden is met militaire transacties.(23)
Slaven
Van een heel andere orde dan financiële
corruptie zijn de relaties met de werf Crist in Gdynia. Crist maakte
gebruikt van Noord-Koreaanse slaven. Verschillende Damen
ondernemingen deden sinds begin jaren negentig zaken met de werf.
Damen en dochterondernemingen kochten ‘vooral scheepsrompen in
Polen, die in Nederland werden afgebouwd,’ bevestigt een
woordvoerder van Damen tegenover De Correspondent van de uitgebuite Noord-Koreanen wist men niet. Die werkten in ieder geval op Nederlandse cruise schepen die werden
onderhouden bij Crist, maar droegen natuurlijk geen naamkaartje.(24)
Onderzoek NRC
NRC-Handelsblad komt in
oktober 2018 met een vierdelige serie over Damen. Een team van de
redactie is samen met Bellincat op zoek gegaan naar de mogelijke
redenen voor de FIOD-inval. De artikelen gaat over:
1) Doorgeschoten verkooplui van
Hollands grootste scheepsbouwer (25)
2) Verkopers van scheepsbouwer Damen doen wereldwijd verdachte
betalingen (26)
4)
Libië, Gaddafi verdween, Damen bleef geliefd;
Damen Bewapende schepen jagen op migranten (28)
5) Overheid te lief voor Damen (29)
6) Een
Somalische kustwacht verkopen aan een land zonder geld (30)
Damen heeft de
handen niet volledig vrij om te reageren, vanwege het onderzoek dat
loopt, maar reageert door o.a. ter verdediging te stellen:
“Op verzoek van de Wereldbank is Damen nu mentor voor
Nederlandse MKB-bedrijven, die in dezelfde wereldwijde markt actief
zijn. Ook wordt het compliance programma periodiek gecontroleerd door
de externe accountant.” (31) De serie komt het
bedrijf slecht uit op het moment dat ze de
Roemeense overname
afronden en het bedrijf laat er geen misverstand over bestaan wat ze
van de reeks vindt: vuilspuiterij.(32) De discussie gaat echter verder NRC-Handelsblad/Next schrijft in zijn redactioneel commentaar:
“Damen doet er goed aan snel
opening van zaken te geven aan Justitie, de bezem door de
bedrijfsvoering te halen waar (en indien) nodig en zich eventuele
sancties te laten welgevallen. Zoals het een 'wereldspeler' betaamt.”(33)
<
Dtec Industries
Die openheid geeft Damen niet. Sterker nog het bedrijf zet in Singapore het bedrijf
DTec Industries Investments Pte. Ltd op, om bedrijven te helpen met hun
offset verplichtingen (ook wel compensatie orders of industriële participatie genoemd). Het is een deel van wapentransacties dat zeer corruptie gevoelig is.(34) Dtec is bedoeld om de geldstromen die bij de compensatie-orders rondgaan uit de boeken van Damen te houden. Het bedrijf wordt eigenaar van de vier kinderen van Damen. Het in
Vlissingen gevestigde
Dtec Naval Industries is volgens de Kamer van Koophandel een volle
dochter van het Singaporese bedrijf. Het is actief op de vlakken projectontwikkeling, als uitzendbureau, participatiemaatschappij en als financiële holding. Dan is er ook nog
DTec Industries Mobility Services met als activiteit zakelijke dienstverlening en ook al volledig deel van de Singaporese vestiging. Ten slotte is er de
Financiële Holding DTec Industries C.V. die valt onder
Stichting GP Dtec, waar het hele construct mee begon. Deze is gevestigd bij een trustkantoor in de Amsterdamse Bijlmer.(35)
Damens financieel directeur Eggink ziet de constructie niet zitten. Hij vindt dat er zoveel mogelijk openheid moet zijn en moet Damen niet de verdenking op zich laden dat het geldstromen of informatie weggemoffeld,
“zeker niet in Indonesië. De offset-verplichtingen daar zijn immers corruptiegevoelig - de grens tussen tegenprestatie en en omkoping in het land is zacht.”(36) Het is vermoedelijk een van de redenen dat hij begin 2019 opstapt.
Bedrijfsprofiel
van het Nederlandse scheepsbouw conglomeraat Damen
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Op
dit blog veel meer berichten waarin Damen een rol speelt. Vind ze
met de zoekfunctie.
|
Eindnoten:
1)
Henk Willem Smits en Sonny Motké, 'Damen Shipyards neemt opnieuw
afscheid van handelsagent (update)', Quote, 30 maart 2017
(http://www.quotenet.nl/Nieuws/Damen-Shipyards-neemt-opnieuw-afscheid-van-handelsagent-update-193968).
2) World
Bank Debars B.V. Scheepswerf Damen Gorinchem (Damen Shipyards
Gorinchem) for 18 Months, PRESS RELEASE, 16 maart 2016,
(http://www.worldbank.org/en/news/press-release/2016/03/16/world-bank-debars-bv-scheepswerf-damen-gorinchem-18-months):
“An investigation by the World Bank
Integrity Vice Presidency revealed evidence that Damen engaged in a
fraudulent practice by failing to disclose an agent and the amount of
commissions due to the agent when it submitted its bid for the supply
of a Fisheries Patrol Boat under the West Africa Regional Fisheries
Program (Phase 1) in Sierra Leone in early 2013.”
3)
Tjabel Daling, 'Fiod doet inval bij scheepsbouwer Damen Shipyards',
Financieele Dagblad, 16 januari 2017
(https://fd.nl/ondernemen/1183232/fiod-doet-inval-bij-damen-shipyard).
4)
Henk Willem Smits en Sonny Motké, 'Handelsagent Damen Shipyards
betrokken bij omkoping in Midden-Amerika', Quote, 6 maart 2017
(http://www.quotenet.nl/Nieuws/Handelsagent-Damen-Shipyards-betrokken-bij-omkoping-in-Midden-Amerika-192709).
5)
Niek de Jong, José Rafael del Cid, Vivian Guzmán and Otto Genee,
El puerto que no debio ́ construirse (The port that should not have
been constructed)', ORET Evaluation 2007-2012 – Case Study of
Project “Champerico Fishery Port, Guatemala” (ORET Transactions
GT00017 and GT00018), maart 2015, Erasmus Universiteit Rotterdam
(https://english.iob-evaluatie.nl/binaries/iob-evaluatie-eng/documents/publications/2015/402_attachments/attachments/guatemala-port/oret-casestudy-guatemala-port.pdf),
p. 18.
6)
José del Águila, 'Interpol only seeks two fugitives for the case
Cooptación del Estado', La Hora, 8 september 2016
(http://lahora.gt/interpol-solo-busca-dos-profugos-caso-cooptacion-del-estado/).
7)
Ferdy Montepeque, 'Los beneficios que autorizó EPQ para el suizo
Jurg Probst', El Periódico, 13 juli 2017,
(https://elperiodico.com.gt/nacion/2017/07/13/los-beneficios-que-autorizo-epq-para-el-suizo-jurg-probst/).
8) Zie noot 5.
9)
Factsheet Damen Stan Tug 2208, Orgullo de Izabal
(http://www.duwsleepvaart.nl/duwsleepsite/damen/ORGULLO%20DE%20IZABAL.pdf).
10)
Henk Willem Smits en Sonny Motké, 'Fiod-inval Damen Shipyards houdt
mogelijk verband met corruptie in Honduras, Quote, 19 mei 2017
(http://www.quotenet.nl/Nieuws/Fiod-inval-Damen-Shipyards-houdt-mogelijk-verband-met-corruptie-in-Honduras-196921)
Nicaragua betrof de verweving van baggerschepen zonder openbare
aanbesteding, aldus het artikel. In 2015 en 16 was er sprake van
baggerwerkzaamheden met Damen materieel in Nicaragua:
http://dopdredgepumps.com/excavator-mounted-dop-dredge-pump-150-cleans-pacific-harbour/;
http://www.maritiemnederland.com/nieuws/snijkopzuiger-damen-bouwt-kanaal-in-nicaragua/item1867.
11)
'EKV-polissen 2013', (Spreadsheet in PDF), Atradius Dutch State
Businbess
(https://atradiusdutchstatebusiness.nl/nl/publicaties/afgegeven-polissen.html).
12)
W. Alejandro Sanchez, 'DAMEN’S PRESENCE IN THE LATIN AMERICAN AND
CARIBBEAN MARKET, PART 1', Center for International Maritime Security
18 juli 2015
(http://cimsec.org/damens-presence-in-the-latin-american-and-caribbean-market-part-1/17534).
13)
Zie noot 10.
14)
'$62 million Contract for Eight Patrol Units', Cental America Data
Com, 22 oktober 2012
(http://www.centralamericadata.com/en/article/home/62_million_Contract_for_Eight_Patrol_Units).
15)
Anja Broeken , 'Damen inzet corruptie-onderzoek FIOD', 17
januari 2017
(https://www.ad.nl/rivierenland/damen-inzet-corruptie-onderzoek-fiod~a77454de/).
(De Amerikaanse Rekenkamer kwam onlangs met een verklaring dat er van
onregelmatigheden bij een militaire order geen bewijs was gevonden.
“We found the events related to this
transaction to be consistent with the standard Foreign Military Sales
process,“ uit Persbericht rond Export
van militaire goederen; Kenia's verzoek bewapend vliegtuig',
GAO-17-713R, 5 september 2017.
(https://www.gao.gov/products/GAO-17-713R)
Zo kan het ook.
.
16)
Verslag van een schriftelijk overleg i.v.m. De Vaststelling van de
begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Ministerie van
Financiën voor het jaar 2001, 27400 IXB, nr. 36, Vastgesteld 3 juli
2001 (https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-27400-IXB-36.html).
17)
'Honduras: investigan multimillonario contrato para lanchas', La
Prensa, 26 februari 2013
(http://www.laprensa.hn/especiales/381940-273/honduras-investigan-multimillonario-contrato-para-lanchas).
18)
'Luis Iberico lanza alerta contra empresa holandesa acusada de
corrupción', RPP Noticias, 13 september 2013
(http://rpp.pe/politica/actualidad/luis-iberico-lanza-alerta-contra-empresa-holandesa-acusada-de-corrupcion-noticia-630732).
19)
Frank Slijper, 'Dutch ships assist Honduras in escalating war on
drugs', Explosive Stuff Blog Stop Wapenhandel , ecember 2012
(http://www.stopwapenhandel.org/node/1444).
20)
'Honduras: investigan multimillonario contrato para lanchas', La
Prensa, 26 februari 2013
(http://www.laprensa.hn/especiales/381940-273/honduras-investigan-multimillonario-contrato-para-lanchas).
21)
Alejandro Sanchez, 'Nicaragua to acquire two Stan Patrol 4207s',
Jane's Defence Weekly, 18 december 2017
(http://www.janes.com/article/76491/nicaragua-to-acquire-two-stan-patrol-4207s).
22)
'Nicaragua adqueire dos patrulleros Damen Stan 4207', Info Defensa,
12 januari 2018
(http://www.infodefensa.com/latam/2018/01/12/noticia-nicaragua-invertira-millones-dolares-patrulleros-damen-patrol.html).
23)
William M. Daley, 'National Export Stratgegy: Working for America',
Trade Promotion Coordinating Committee, 2000, II. Uit Paul Holden et
al, 'Indefensible; Seven myths that sustain the global arms trade,'
(Londen, Pluto Press, 2017), p. 118.
24) Remco E. Breuker &
Imke B.L.H. van Gardingen (red.), 'People for Profit North Korean
Forced Labour on a Global Scale', LeidenAsiaCentre, 2018,
(http://leidenasiacentre.nl/wp-content/uploads/2018/07/People-for-Profit-North-Korean-Forced-Labour-on-a-Global-Scale.pdf);
en Casper van der Veen, 'Noord-Koreaanse
dwangarbeiders bouwden mee aan Nederlandse schepen (en hun loon ging
naar Kim Jong-un)', De Correspondent, 6 februari 2018
(https://decorrespondent.nl/7907/noord-koreaanse-dwangarbeiders-bouwden-mee-aan-nederlandse-schepen-en-hun-loon-ging-naar-kim-jong-un/208655039736-14cb8c23);
en Crist Reference list(http://www.crist.com.pl/reference-list,3,en.html).
25) Merijn Rengers, Carola
Houtekamer, 'Doorgeschoten verkooplui van Hollands
grootste scheepsbouwer', NRC-Handelsblad, 19 oktober 2018
(https://www.nrc.nl/nieuws/2018/10/19/de-doorgeschoten-verkooplui-van-hollands-grootste-scheepsbouwer-a2665456).
.
26) Merijn Rengers, Carola Houtekamer,
'Corruptie-onderzoek Verkopers van scheepsbouwer Damen doen
wereldwijd verdachte betalingen', NRC-Handelsblad, 20 oktober 2018
(https://www.nrc.nl/nieuws/2018/10/20/corruptie-onderzoek-verkopers-van-scheepsbouwer-damen-doen-wereldwijd-verdachte-betalingen-a2687740).
27) Merijn Rengers, Carola
Houtekamer, 'Damen stuurde agent Indonesië weg',
NRC-Handelsblad, 23 oktober 2018
https://www.nrc.nl/nieuws/2018/10/23/damen-stuurde-agent-indonesie-weg-a2752332.
.
28) Carola Houtekamer; Merijn Rengers, 'Gaddafi
verdween, Damen bleef geliefd;
Damen Bewapende
schepen jagen op migranten', NRC-Handelsblad, 26 oktober 2018
(https://www.nrc.nl/nieuws/2018/10/26/gaddafi-verdween-damen-bleef-geliefd-a2752912).
.
29) Carola Houtekamer; Merijn Rengers, 'Overheid te lief
voor Damen', NRC-Handelsblad, 27 oktober 2018
(https://www.nrc.nl/nieuws/2018/10/27/overheid-te-lief-voor-damen-a2752974).
30) Carola Houtekamer;
Merijn Rengers, 'Een kustwacht voor een land zonder
geld',NRC-Handelsblad, 3 november 2018
(https://www.nrc.nl/nieuws/2018/11/02/een-kustwacht-voor-een-land-zonder-geld-a2753714).
31)
ALGEMENE REACTIE DAMEN OP NRC ARTIKELEN, 19 Oktober 2018
(https://www.damen.com/en/news/2018/10/algemene_reactie_damen_op_nrc_artikelen.
32)
Costel Crangan, 'Concernul naval Damen, despre acuzaţiile de
implicare în fapte de corupţie: „Este o defăimare!”,
Advarul.ro, 1 november 2018,
(https://economie.hotnews.ro/stiri-companii-22792440-damen-pozi-campania-def-imare-din-media-rom-neasc.htm).
33)
Commentaar: Zaken doen met schone handen is geen keus maar
dure plicht', 6 november 2018
(https://www.nrc.nl/nieuws/2018/11/06/zaken-doen-met-schone-handen-is-geen-keus-maar-dure-plicht-a2753990).
34) Ben Magahy, Francisco
Vilhena da Cunha en Mark Pyman, 'Defence offsets: Addressing the
risks of corruption & raising transparency,' Transparency
International-UK10 maart 2016 (Eerste publicatie april 2010)
(https://ti-defence.org/publications/defence-offsets-addressing-the-risks-of-corruption-raising-transparency/).
35) DTEC Naval Industries B.V. KvK 69838917
(https://www.kvk.nl/orderstraat/product-kiezen/?kvknummer=698389170000);
DTec Industries C.V. KvK 69206910
(https://www.kvk.nl/orderstraat/product-kiezen/?kvknummer=698389170000); DTec Industries Mobility Services B.V. KvK 70988641
(https://www.kvk.nl/orderstraat/product-kiezen/?kvknummer=709886410000); en Stichting GP Dtec,
KvK 69171963 (https://www.kvk.nl/orderstraat/product-kiezen/?kvknummer=69171963).
36) Merijn Rengers; Carola
Houtekamer, 'Een Damen-kantoor voor gevoelige defensiezaken,'
NRC-Handelsblad 98 oktober 2019
(https://www.nrc.nl/nieuws/2019/11/08/een-damen-kantoor-voor-gevoelige-defensiezaken-a3979714).
