vrijdag 19 januari 2018

Roemeense scheepsbouw (deel 9 serie over scheepswerf Damen)

(Laatst bijgewerkt 08/09/18)

In 1980 werden in Roemenië nog auto's, vliegtuigen, helikopters en turbine's voor de export geproduceerd. In 1984 kon het nog maar nauwelijks de bevolking voeden. De oorzaak was het extreem snel afbetalen van schulden aan het Westen voor leningen waarmee die economie was opgebouwd, stelt schrijver Alexander Clapp.(1) Damen was er snel bij om dit vastgelopen Roemenië, met desondanks goed opgeleide arbeiders, te gebruiken voor de serieproductie van marineschepen.

In Roemenië worden op de werf in Galati onderdelen voor de marineschepen van Damen gemaakt. Die onderdelen kunnen elders geassembleerd worden. Bijvoorbeeld in Vlissingen. Maar ook bij de klant. 

Zo ging het in het geval van de patrouille vaartuigen (OPV's) voor de Verenigde Arabische Emiraten. Op Abu Dhabi Ship Building (ADSB) werden de wapensystemen in en op de schepen geïnstalleerd.(2)

[Tussen haakjes: Het wordt zelden genoemd maar door de samenwerking met landen op het Arabische schiereiland versterk Damen de industrieën in die regio ook. Zo stond ADSB samen met een aantal andere bedrijven uit het emiraat op de DSEI-wapenenbeurs in Londen.(3)]

De Roemeense Damen werf is door deze functie een centraal onderdeel van het concern. In april 2018 werd de kiel gelegd voor het eerste van twee grote partouille schepen voor Pakistan. Toch loopt niet alles in Galati op rolletjes.

Staking

Op de werf wordt eind augustus gestaakt. De goedkope arbeiders willen hogere lonen. Er zijn berichten dat Damen akkoord gaat, maar eveneens dat nog tot half september met de vakbonden wordt overlegd.(4)

Order

Damen is in de race om voor Roemenië vier Sigma fregatten (10514-klasse (5)) te bouwen. Dat is een order die niet alleen een financiële omvang van  € 1,6 miljard heeft, maar ook tot andere orders kan leiden, zoals het moderniseren van twee Roemeense fregatten.(6) De aanschaf van de vier fregatten zou moeten plaatsvinden tussen 2018 en 2024. En zal worden uitgevoerd door Staatsbedrijf Romtehnica.(7)

De order leek in november 2016 al in kannen en kruiken, maar moest nog door de Defensie commissie van het Parlement worden goedgekeurd, zoals gebruikelijk bij aankopen met een omvang groter dan € 100 miljoen. In februari 2018 wordt de aanschaf verder uitgewerkt en de voorwaarden voor de bouw genoemd. Deze zijn toegesneden op maar één scheepsbouwer in Roemenië, Damen.(8) Kort daarop blijken er vijf partijen te zijn die dingen naar het contract:
  • het Duitse ThyssenKrupp Marine Systems, 
  • de Franse Naval Group (in samenwerking met de Constanta scheepswerven), 
  • het Nederlandse Damen (bezit de Galati werf en verwerft op dat moment de Mangalia scheepswerf),
  • het Italiaanse Fincatieri (meerderheids aandeel in de Tulcea en Braila werven), 
  • de Turks STM groep.(9)
Procedure

Deze procedure werd op 7 november 2016 stopgezet door de voorzitter van de Senaat, Calin Popescu Tariceanu. De reden was dat er in december 2016 een nieuw Parlement zou zitten en dit moet beslissen. Later werd daaraan toegevoegd dat er geen reden is Damen, een bedrijf weliswaar in Roemenië actief, maar met Nederlands kapitaal, zo'n voorkeurspositie te geven.(10)

Onregelmatigheden

Senaatsvoorzitter Tariceanu wordt verdacht van liegen in een corruptieschandaal.(11) Dat is wel op ander terrein; er zijn geen aanwijzingen dat er bij de Sigma aanbesteding ook sprake van is. In maart 2017 werd de hele aanschaf procedure beëindigd en moet opnieuw beginnen.(12) Een journaliste schrijft in Balkan Insight dat er sprake was van onregelmatigheden in het contract en dat het daarom beëindigd werd.(13) Damen wordt nog steeds gezien als favoriet.

Overname

Begin augustus wordt duidelijk dat andere Roemeense plannen van Damen wel doorgaan. Het gaat om het overnemen van de Mangalia werf van Daewoo in Roemenië.(14) Damen was bereid 22 miljoen euro (29 miljard Koreaanse Won) voor de werf te betalen. Dat was de helft van wat verwacht werd.(15) Het gaat om de grootste scheepswerf in Roemenië. De Roemeense overheid wordt meerdeerheidsaandeelhouder met 51 pprocent van de aandelen. Damen heeft de overige 49 procent en is verantwoordelijk voor de bedrijfsvoering.(16) In September reisde Kommer Damen zelf naar Boekarest om met de Roemeense minister van Economische Zaken, Dănuţ Andruşcă, de toekosmt van de werf te bespreken.(17)

Rechten

De Mangalia werf was voor 51 procent in handen van Daewoo en 49 procent in Staatsbezit. Naar verluid wil de overheid gebruikmaken van zijn voorkeurrecht om de Daewoo aandelen zelf aan te schaffen.(18) Premier Mihai Tudose stelt zelfs dat het op de werf een fregat wil gaan bouwen.(19) Eind maart, begin april wordt duidelijk dat Damen de aandelen en van Deawoo koopt en 2 procent overdraagt aan de Roemeense Staat, die zo 51 procent krijgt. “Het is voor het eerst sinds 28 jaar [het einde van het communisme] dat de Roemeense Staat controle krijgt over geprivatiseerde strategische industrie. Als meerderheidsaandeelhouder kunnen we efficiënt de belangen van de Roemeense Staat en de hoog opgeleide arbeidskrachten op de Marine Werf verddigen,” stelde Minister van Economie Danut Andrusca.(20)

Averij

Ook hier lijkt Damen averij op te lopen.(21)  Wat er precies speelt is onduidelijk, maar dat Damen niet persé de winnaar zal zijn in dit spel om het bezit van scheepswerven en de bouw van marineschepen is duidelijk. Roemenië wil er zelf meer terug en meer dan alleen toeleverancier zijn.

Tunesië

De werkzaamheden van Damen in Roemenië gaan inmiddels wel door. Een recente order voor vier OPV's werd bijvoorbeeld geplaatst door Tunesië.(22) Ook daarvoor worden de onderdelen in Roemenië gemaakt. Het gaat om de OPV 1400, met 72 meter de kleinste OPV die Damen aanbiedt. De schepen worden in 2018 in dienst gesteld. De eerste, de Jugurtha, werd begin maart 2018 geleverd.(23) De export heeft een omvang van € 27 miljoen.(24)

Somalië

Niet alle export verloopt voorspoedig. Een contract dat in 2013 werd gesloten met de Somalische overheid voor de levering van zes 5009 klasse patrouille schepen wil niet vlotten. De schepen hadden gebouwd moeten worden op de Galati werf. Uitvoerder Atlantic Marine and Offshore Group brengt de deal nu voor voor de rechter, maar verwacht niettemin dat financiering wel gevonden zal worden. "De details voor de schepen is uitgewerkt, hebben de lokatie in Mogadishu voor de bouw van eem Operatie en Trainingscentrum voorbereid, evenals alle activiteiten nodig voor het geven van training, opleiding, ondersteuning bij het onderhoud en het opbouwen van een Somalische kustwacht," stelt Willem van der Kooi van de Atlantic Marine and Offshore Group.(25)

Exportkredieten

Sinds januari 2016 zijn 115 exportkredieten verstrekt, daarvan zijn er veertien voor Damen. Damen is grootverbruiker als het gaat om het gebruik van deze overheidsvoorziening. Ze maakt op de website dan ook reclame met de woorden: “Als belangrijke klant van de Nederlandse Export Krediet Verzekeringsfaciliteit Atradius is Damen zeer ervaren in het arrangeren van export leningen en met exportkredietverzekering voorzieningen.”(26)

ABN AMRO

Het gaat sinds 2016 om veerponten, havensleepboten, maar ook om patrouille schepen. Een voorbeeld van dit laatste is de verstrekking van een krediet op 19 juni 2017 aan Tunesië voor de levering van vier patrouille schepen ter waarde van € 34 miljoen. De ABN AMRO bank regelt het krediet en de overheid staat garant.(27)

Bedrijfsprofiel van het Nederlandse scheepsbouw conglomeraat Damen


Op dit blog veel meer berichten waarin Damen een rol speelt. Vind ze met de zoekfunctie.

Eindnoten:
1) Alexander Clapp, 'Romania Redivivus', New Left Review 108, november-december 2017, pp. 5-41 (https://newleftreview.org/II/108/alexander-clapp-romania-redivivus).
2) Richard Scott, 'IDEX 2017: Arialah takes a public bow [IDEX17D3]', Jane's 360, 21 februari 2017 (http://www.janes.com/article/67993/arialah-takes-a-public-bow-idex17d3).
3) 'UAE's defence industry spreads its wings beyond the region; Amoured vehicle maker NIMR among UAE firms exhibiting at London defence show', The National, 13 september 2017 (https://www.thenational.ae/business/uae-s-defence-industry-spreads-its-wings-beyond-the-region-1.628206).
4) 'Update: Strike at Damen’s Galati Shipyard Over', World Maritime News, 1 september 2017 (http://worldmaritimenews.com/archives/228777/update-strike-at-damens-galati-shipyard-over/).
5) 'The government gives up on buying the corvettes which had to be built in Galati, Áct Media, 13 maart 2017 (http://actmedia.eu/daily/the-government-gives-up-on-buying-the-corvettes-which-had-to-be-built-in-galati/68509).
6) Defence Ministry to buy 4 corvettes by 2024 in a EUR 1.6bn investment', Act Media, 22 augustus 2017 (http://actmedia.eu/daily/defence-ministry-to-buy-4-corvettes-by-2024-in-a-eur-1.6bn-investment/71064); en 'Analysis: the fight between the US and Europe for the endowment of the Romanian army', Act Media, 25 augustus 2017, (http://actmedia.eu/daily/analysis-the-fight-between-the-us-and-europe-for-the-endowment-of-the-romanian-army/71122).
7) Jaroslaw Adamowski , 'Romania, Bulgaria eye corvettes to boost Black Sea capacities', Defense News, 29 aurustus 2017 (https://www.defensenews.com/smr/european-balance-of-power/2017/08/29/romania-bulgaria-eye-corvettes-to-boost-black-sea-capacities/).
8) Jaroslaw Adamowski, 'Romania launches corvette procurement, eyes offset to modernize frigates', Defense News 5 februari 2018 (https://www.defensenews.com/naval/2018/03/05/romania-launches-corvette-procurement-eyes-offset-to-modernize-frigates/).
9) Five bidders for Romania’s military corvette program, Romania Insider, 17 april 2018 (https://www.romania-insider.com/bidders-romania-military-corvette-program/).
10) DOVADA că Tăriceanu și PSD fac JOCUL RUȘILOR! STENOGRAMĂ, Comisarul, 4 december 2016
11) Calin Popescu Tariceanu, audiat la DNA, in dosarul retrocedarilor. Ce a declarat la iesirea din sediul procurorilor, Ştirile Pro TV, 8 augustus 2016 (http://stirileprotv.ro/stiri/actualitate/calin-popescu-tariceanu-a-ajuns-la-dna-politicianul-dat-in-judecata-pentru-marturie-mincinoasa-si-favorizarea-infractorului.html).
12) Ministerul Apărării a demarat procedurile de adoptare a unei hotărâri de guvern privind abrogarea HG legată de aprobarea programului ”Corvetă multifuncţională”, News.ro, 13 maart 2017
13) Ana Maria Touma, 'Romania Plans to Bolster Army After Budget Hike', Balkan Insight, 1 maaart 2017 (http://www.balkaninsight.com/en/article/romania-hopes-to-equip-army-better-after-budget-increase-02-28-2017).
14) Christian Anton, 'Daewoo Business - Damen. When the little fish swallows the big one', jurnalul.ro, 7 augustus 2017 (http://m.jurnalul.ro/bani-afaceri/economia/afacerea-daewoo-damen-cand-pestele-cel-mic-il-inghite-pe-cel-mare-748966.html).
15) 'Damen pays less than estimated for Mangalia shipyard', Romania-insider, 14 november 2017, (https://www.romania-insider.com/damen-pays-mangalia-shipyard/).
16) 'Dăncilă: Preluarea de către Ministerul Economiei a pachetului majoritar la Şantierul Naval Mangalia - reuşită importantă', Agrpres, 24 juli 2018 (https://www.agerpres.ro/politica/2018/07/24/dancila-preluarea-de-catre-ministerul-economiei-a-pachetului-majoritar-la-santierul-naval-mangalia-reusita-importanta--149785).
17) 'Damen Chairman Meets Romanian Minister Of Economy', Hellenic Shipping News, 7 september 2018, (https://www.hellenicshippingnews.com/damen-chairman-meets-romanian-minister-of-economy/).
18)  'Gov't wants to buy back 51pc of Daewoo’s shares at Mangalia Shipyard', Act Media, 12 januari 2018, (http://actmedia.eu/daily/gov-t-wants-to-buy-back-51pc-of-daewoo-s-shares-at-mangalia-shipyard/73432).
19) Anca Bernovici, 'Italy’s Fincantieri, interested in taking over Mangalia Shipyard, sources', 27 februari 2018, The Romania Journal (http://www.romaniajournal.ro/italys-fincantieri-interested-in-taking-over-mangalia-shipyard-sources).
20) 'The state becomes majority shareholder with  the Naval Shipyard DMHI Mangalia with 2% in free of charge concession', ActMedia, 3 april 2018 (https://actmedia.eu/daily/the-state-becomes-majority-shareholder-with-the-naval-shipyard-dmhi-mangalia-with-2-in-free-of-charge-concession/74817).
21) Daewoo Shipbuilding says negotiations under way with Romania, Yonhap, 16 januari 2018 (http://english.yonhapnews.co.kr/news/2018/01/16/0200000000AEN20180116009600320.html).
22) Het gaat om de Jugurtha (P 610), Syphax (P 611), Hannon en Sophonisbe. Zie: Mrityunjoy Mazumdar, Alameda, 'Tunisian OPV order revealed', Jane's Defence Weekly, 30 januari 2017, (http://www.janes.com/article/67296/tunisian-opv-order-revealed). Andere recene Galati orders die veel aandacht krijgen, zijn de leverantie van een visserij inspectieschip voor Angola, Damen Launches Fishery Research Vessel for Angola, 23 november 2017 (https://subseaworldnews.com/2017/11/23/damen-launches-fishery-research-vessel-for-angola/); en de bouw van een actisch onderzoeksschip, 
Matthew Moggridge, 'ArcelorMittal steel for Antarctic supply vessel', Steel Times International, 20 januari 2018
(http://www.steeltimesint.com/news/view/arcelormittal-steel-for-antarctic-supply-vessel).
23) Mrityunjoy Mazumdar, 'Tunisian Navy receives first of its new Damen MSOPV 1400 offshore patrol vessels', Jane's Navy International, 6 april 2018 (http://www.janes.com/article/79053/tunisian-navy-receives-first-of-its-new-damen-msopv-1400-offshore-patrol-vessels). 
24) Ministerul Afacerilor Externe Departamentul pentru Controlul Exporturilor Raport anual ianuarie – decembrie 2017 Operaţiuni de export, intermediere, tranzit şi transbordare cu produse militare [Roemeens wapenexportrapport 2017], p. 31, 34 en 47 (http://www.ancex.ro/upload/Rap_anual_2017_var_0.pdf).
25) Jeremy Binnie, 'Somalia facing legal case over stalled coast guard plan', Jane's Defence Weekly, 10 mei 2018 (http://www.janes.com/article/79982/somalia-facing-legal-case-over-stalled-coast-guard-plan).
26) SIGMA FAST ATTACK 7310
(http://products.damen.com/en/ranges/sigma-fast-attack/sigma-fast-attack-7310). De zin staat op tal van pagina's op de Damen website. (bezocht 19 spetember 2017).
27) Polissen vanaf 2016', Atradius Dutch State Business/Rijksoverheid (https://atradiusdutchstatebusiness.nl/nl/documenten/ex-post-all-classification.pdf), p. 3 (bezocht 19 september 2017).