Week 43 in #wapenhandel25tweets

(Gaarne 'liken' of delen als je het nuttig of interessant vindt.)

F-16's naar Jordanië

Photo: Neergestortte Jordaanse F-16 in Narjan bij de grens met Jemen. bron

De eerste zes F-16's zijn weg (zie ook tweet) naar Jordanië. Dat is een land dat onderdeel is van de Saoedische coalitie tegen Jemen. Jordanië zet daarbij F-16 in.

Een Jordaanse luchtmacht generaal vertelde in november 2015 een Nederlandse journalist dat vier F-16's werden ingezet voor de strijd in Jemen. Maar ook in januari 2017 zijn ze nog ingezet aldus Parstoday dat een aanval op een Jordaanse F-16 beschrijft. Volgens de Nederlandse regering (opent pdf, zie ook week 42) gaat het slechts om een ondersteunende rol.

Nederland heeft bovendien een afspraak gemaakt met Jordanië dat de geleverde exemplaren niet zullen worden ingezet in de strijd boven Jemen. Maar wat betekent zo'n afspraak?

“Een garantie van welke regering dan ook is waardeloos,” zegt de Britse minister van Materieelbeleid onder de Britse premier Thatcher, Alan Clark, begin jaren negentig al tegen journalist John Pilger. Eerder deze maand citeerde Defense News (een onafhankelijk, maar aan het Pentagon gelieerd weekblad) Rachel Stohl van het Stimson Center “... als je wapens geeft aan een land of organisatie, dan kan je niet meer controleren hoe ze gebruikt worden.”  

“Hoewel een dergelijke clausule als onderdeel van de wapenexportregeling opnemen naïef is, biedt ze wel handvatten om achteraf gefundeerde kritiek te leveren op de inzet voor oneigenlijke doelen en dat mee te wegen in de verstrekking van latere exportvergunningen,” schreef ik in 2003 in Explosieve Materie; Nederlandse wapenhandel blootgelegd. Om die controle vorm te geven is het van belang dat het publiek of tenminste Parlementariërs – vertrouwelijk indien onvermijdelijk – kennis kunnen nemen van dergelijke afspraken.

Als Jordanië zo'n kleine tachtig F-16's bezit en 15 mogen er niet worden ingezet boven Jemen dan kan het dat met passen en meten de Nederlandse F-16's inzetten voor taken die wel mogen en zijn de andere F-16's vrij om mee te doen met Saoedi's en Emiraten. Wat voor afspraken zijn er eigenlijk voor eerder door Nederland geleverde F-16's gemaakt? En hoe zit het de negen geleverd door België?

Nederland (zie ook 17, 23-24, 25, 27)

1 – 241017: retweet @Argosradio1 - Kees [van den Bosch] vertelt over zijn wereldprimeur in 2005, een verhaal over een Pakistaan die een atoombom ontwikkelde. #Argos25jaar https://twitter.com/twitter/statuses/922733167731204098

2 – 241017: Documents on A.Q. #Khan & #Pakistan's nuke collected after #FOIA requests by @CTWnl @frankslijper. See @Argosradio1 http://broekstukken.blogspot.com/2017/10/stukken-over-aq-khan-wobdocuments-on-aq.html

3 – 251017: Q&A how to prevent & control #Dutch sales for #WMD by private companies. Military intelligence signals low awareness https://www.rijksoverheid.nl/documenten/kamerstukken/2017/10/25/beantwoording-kamervragen-over-kopen-van-onderdelen-voor-massavernietigingswapens

4 – 271017: Dutch technology may have been used in weapons of mass destruction: ministers http://www.dutchnews.nl/news/archives/2017/10/dutch-technology-may-have-been-used-in-weapons-of-mass-destruction-ministers/

5 – 261017: #Jordan takes delivery of ex-#Dutch #F16s | Jane's 360 http://www.janes.com/article/75226/jordan-takes-delivery-of-ex-dutch-f-16s

6 – 271017: Dutch #SP asks government to pressure Israel, Ukraine, China and Russia to end arms sales to #Myanmar. https://www.tweedekamer.nl/downloads/document?id=a31fd849-cb5e-4fbe-ab62-709a9535be70&title=Conceptverslag%2520Myanmar%2520.docx

EUROPA (zie ook 22)

7 – 261017: retweet #EU under mounting pressure to ban arms sales to #Saudi Arabia. @_ENAAT https://www.theguardian.com/world/2017/oct/26/eu-under-mounting-pressure-to-ban-arms-sales-to-saudi-arabia

België (zie 25)

Denemarken

8 – 231017: Q&A Dutch MP's @SadetKarabulut @HanTenBroeke forced labour of North #Koreans at construction of #Danish naval vessel https://www.tweedekamer.nl/downloads/document?id=2e7c4f0a-e460-45ec-b0ea-dd1beef2a45c&title=Antwoord%20op%20vragen%20van%20de%20leden%20Ten%20Broeke%20en%20Karabulut%20over%20het%20bericht%20dat%20Noord-Koreaanse%20dwangarbeiders%20in%20Europa%20zouden%20hebben%20gewerkt%20aan%20de%20bouw%20van%20een%20Deens%20marineschip.docx

Duitsland (zie ook 12)

9 – 231017: #German government continues sale of #submarine to #Israel after #corruption hurdle. http://www.badische-zeitung.de/deutschland-1/merkel-genehmigt-u-boot-deal

Finland

10 – 231017: #Finish arms exports, major destination #MENA-region. #Qatar #UAE http://eu.janj.eu/n/80157

Frankrijk (zie 15-16, 26)

Turkije

11 – 241017: #Turkey’s #kamikaze #drones ready for action https://www.dailysabah.com/turkey/2017/10/22/turkeys-kamikaze-drone-is-ready-for-action

12 – 241017: Annalena Baerbock, (Grünen) "man [sollte] endlich #Waffenexporte und #Hermes-Bürgschaften für die #Türkei beenden" http://www.tagesspiegel.de/politik/jamaika-sondierungsgespraeche-merkel-gegen-abbruch-der-eu-gespraeche-mit-ankara/20502316.html

VK (zie 21)

Zwitserland (zie 21)

REST VAN DE WERELD

Azerbeidzjan

13 – 241017: Despite support for #ATT #Canada considers to sell to weapons #Azerbaijan despite the conflict with #Armenia. https://horizonweekly.ca/en/canadian-mp-garnett-genuis-raises-concern-regarding-the-arms-sales-to-azerbaijan/

Australië

Botswana

Canada (zie ook 13)

14 – 261017: #Canadian military reviewing whether to provide weapons to #Kurds despite fighting with #Iraqi forces. http://ottawacitizen.com/news/national/defence-watch/canadian-military-reviewing-whether-to-provide-weapons-to-kurds

Ecuador (zie 17)

Egypte

15 – 241017: Rights groups blast #Egypt's human rights record and #French weapon deals (involving others like #Thales Nederland) http://www.aljazeera.com/news/2017/10/rights-groups-blast-egypt-human-rights-record-171023095106374.html

16 – 261017: It seems the more human rights considerations, the more efforts to sell #arms. #France ready to sell more to #Egypt. https://www.dailysabah.com/mideast/2017/10/26/france-ready-to-sell-more-weapons-to-egypt-reports-indicate

Iran (zie 3-4, 20)

Irak (zie 14)

Israël (zie 6, 9)

Jemen (zie 5, 7)

Jordanië (zie 5)

Myanmar (zie 6)

Noord-Korea (zie 8)

Oekraïne (zie 6)

Pakistan (zie 1-2, 3-4)

Qatar (zie 10)

Rusland (zie 6)

Saoedi-Arabië (zie 7)

Syrië (zie 3-4)

Taiwan (zie 26)

VAE (zie 10)

DEFENSIE-INDUSTRIE

Damen

17 – 231017: #Ecuadorian Navy commissions first #Damen Stan Patrol 5009 #OPV | Jane's 360 http://www.janes.com/article/75131/ecuadorian-navy-commissions-first-damen-stan-patrol-5009-opv

Thales (zie ook 15, 23)

18 – 251017: #European naval defence-industry consolidation. Stakes high 4 #Thales it may loose its position on Combat Data Syst. https://www.defensenews.com/industry/2017/10/24/naval-airbus-in-europe-could-lead-to-industry-shake-up/

WAPENS

Drones (zie ook 11)

19 – 251017: New face of war: #DARPA contracts to develop #drones swarms for urban combat environments. https://www.c4isrnet.com/unmanned/uas/2017/10/24/darpa-we-want-autonomous-drone-swarms-for-war-fighters/

F-35

20 – 251017: Sentenced for attempt to transfer to #Iran material relating to the F-35 Joint Strike Fighter (#JSF) Program. http://www.exportshh.com/second-circuit-upholds-sentence-for-attempt-to-export-f-35-technology-to-iran/#page=1

Luchtvaart

21 – 231017: Most attractive economies for aeronautic industries. Top 3: US, Switzerland and UK. https://www.pwc.com/us/en/industrial-products/publications/assets/pwc-aerospace-manufacturing-attractiveness-rankings-2017.pdf

Observatie technologie (IT)

22 – 261017: #MEPs want human rights safeguard on #surveillance tech exports @EURACTIV https://www.euractiv.com/section/cybersecurity/news/meps-want-human-rights-safeguard-on-tech-exports/

Onderzeeboten (zie 9)

Raketschild

23 – 241017: NATO missile defence. Dutch pride, the #Thales Smart-L #radar is missing in the story. #Raytheon stealing the show. https://www.defenceonline.co.uk/2017/10/23/raytheon-nato-ballistic-missile/

24 – 241017: Agitprop "Terrorists have a growing no. of Ballistic missiles that's why Dutch navy is involved in Missile Defence" https://www.rovid.nl/def/km/2017/def-km-20171016-idd3sk51y-web-hd.mp4

Wapenbeurzen

25 – 221017: In 2 weeks Defense Security Asia #DSA in #Thailand: FN Herstal (BE), DSM (NL) and 6 from Germany, 2 UK and 6 France. http://apps.ubmasia.com/exhlist/AsianDefense-2017/en/#

WMD (zie 1-2, 3-4)

OVERIG

Corruptie (zie ook 9)

26 – 261017: #Thales, #Dassault, #Safran fined 227 mln euros in #Taiwan dispute on arms sales and #bribes. https://news.webindia123.com/news/articles/World/20171025/3206930.html

Defensiebudget (zie ook 24)

27 – 241017: Complains Dutch military must shout PANG! when firing rifle & hasn't protective cloths. Buys 26 AMRAAM $360.000 each http://www.dsca.mil/major-arms-sales/government-netherlands-aim-120-c-7-advanced-medium-range-air-air-missile-amraam

Onderzoek en activisme (zie ook 2)

28 – 241017: Helpful tool to develop quickly a basic understanding of the arms trade, defence industry and its surroundings. http://www.housmans.com/blog/?p=2792

This is a selection from a larger amount of tweets. Tweets with a relation the Netherlands, arms trade and defence-industry weight heavier in the selection. If you want to have them daily see http://twitter.com/martinbroek

Wapens naar Syrië

De financiële waarde van de wapenhandel naar het Syrië van Assad ligt de afgelopen jaren tussen de 150 en 230 miljoen euro. De jaren daarvoor waren de leveringen veel kleiner. Het land heeft maar een beperkt aantal leveranciers: met stip op 1 is dat Rusland. Het land zal daar mee door gaan. Het wordt gevolgd door het fraaie span Wit-Rusland, Iran en Noord-Korea. (zie tabel 1)
Er was ook sprake van dat Zuid-Afrika wapens leverde, vooralsnog lijkt het erop alsof het alleen gaat om verstrekte exportvergunningen en verkoop pogingen.

Tabel 1: wapenexport naar Syrië, 2000-2011, 3 januari 2013 in US$ m. (1990), Source: SIPRI Arms Transfers Database (more information, see http://www.sipri.org/databases/armstransfers/background
	2000	2001	2002	2003	2004	2005	2006	2007	2008	2009	2010	2011	Totaal
Wit Rusland				24					172				196
Iran							54			5	5	45	109
Noord-Korea	10	10	10	10	10								50
Rusland	7	7	7	7	7	7	16		81	187	294	246	863
Totaal	17	17	17	41	17	7	70		253	192	299	291	1218
Noot: Door afrondingen kunnen totalen afwijken van de afzonderlijke cijfers.

Het gaat bij die leveranties o.a. om een keur aan raketten. Daarbij vallen de Scuds uit Noord-Korea op; en het feit dat Israël en de VS konden voorkomen dat Rusland draagbare afvuursystemen leverde voor luchtdoelraketten van het type SA-18-grouse. Verder zijn de afgelopen tien jaar gevechtsvliegtuigen van de types MIG en Yakolev geleverd, en kleine marineschepen (zie bijlage 1).

Spioneren en hacken* 

Niet alleen de wapens bepalen het verloop van een moderne binnenlandse oorlog. Ook door het controleren van communicatiemiddelen (zoals telefoons en internetactiviteiten) van zijn burgers krijgt een staat grip op zijn bevolking. En die middelen komen uit de Westerse landen. Persbureau Bloomberg meldde vorig jaar dat Blue Coat Systems Inc. (BCSI) en NetApp Inc uit de VS, Qosmos SA uit Frankrijk, Sohos uit Engeland en het Duitse bedrijf UtimacoSafeware AG software voor repressieve doeleinden leverden aan Syrië. Medewerkers van het Italiaanse AreaSpa hebben met deze geleverde technologie de infrastructuur opgezet die het Syrische regime in staat stelt vrijwel elke verzonden email en GSM-bericht te onderscheppen. Vanuit de VS mocht niet aan Syrië geleverd worden, maar leveranties aan Italië waren wel legaal. NetApp beweert dat ze geen idee heeft hoe hun systemen vervolgens in Syrië terecht kwamen. In februari kwam naar buiten dat Syrië technologie van het Ierse bedrijf Cellusys gebruikt voor het filteren van telefoonberichten. De Europese Unie heeft zijn controle op de export van deze technologie in maart 2012 verscherpt. Momenteel komen vooral uit het Verenigd Koninkrijk geluiden dat men het embargo wil versoepen om de opstandelingen te voorzien van militaire goederen, mogelijk zelfs wapens.

(* Zie voor dit onderwerp ook mijn eerder blogs: Versleutelen en tappen en Pottenkijkers in Dubai.)

Smokkel

Volgens een VN-rapport van eind december kwamen uit 29 landen grote aantallen buitenlandse strijders, grotendeels extremistische Salafisten, Syrië binnen. Ook wapens weten via de poreuze grenzen hun weg naar de rebellen te vinden. De drie belangrijkste bronnen zijn Libië, Saoedi-Arabië en Qatar. Op de site van New York Times journalist C.J Chivers staan daar legio voorbeelden van, zoals een kist met vermoedelijk kleinkaliber munitie die via Saoedi-Arabië naar Syrië is gegaan.

Turkije is op de hand van de rebellen in Syrië. Alhoewel naar eigen zeggen niet met wapenleveranties, maar de grenscontrole doet weinig om smokkel te voorkomen. Via de grensovergangen met Turkije komen wapens binnen die uit Saoedi-Arabie en Qatar afkomstig zijn.  NBC meldt eind juli dat via de Turkse grens luchtdoelraketten de grens over gaan. The National uit de VAE komt met het verhaal dat veel in Turkije geproduceerde handvuurwapens opduiken in Syrië. In de New York Times stond in juni een artikel dat de CIA betrokken is bij het de grens over smokkelen van lichte en zwaardere handvuurwapens. 

Ook via Irak worden wapens Syrië binnengebracht. De grenzen tussen Irak en Syrië zijn zo lek als een mandje, aldus het Iraanse Press TV. In december 2012 maakte de Iraakse landmacht kalshnikovs en zware wapensals mortieren en zware machinegeweren buit op smokkelaars, zo weet een Iraakse TV-zender. Op een Iraanse site wordt gesteld dat Saoedi Arabië via Irak wapens Syrië binnen smokkelt. Een deel ervan blijft in Irak om daar de Saoedische positie te versterken.

Tabel 2: wapenexport Syrië, 2000-2011, 3 januari 2013 in US$ m. (1990), Source: SIPRI Arms Transfers Database (more information, see http://www.sipri.org/databases/armstransfers/background
	2000-2005	2006	2007	2008	2009	2010	2011	Total
Lebanon/Hizbollah		3			25	25		53
Total		3			25	25		53

De Libanese grens ziet wapenhandel naar twee kanten. Het Syrische regime stuurt wapens naar Libanon. (zie Tabel 2) Het Vrije Syrische Leger (FSA) krijgt op zijn beurt juist wapens via Libanon. Een paar maal zijn er wapens vanuit Libië onderschept.

Jordanië lijkt wel redelijk gesloten. De route was in juli 2012 niet populair. “De Jordaniërs hebben de meeste transporten van daar geblokkeerd,” aldus een opstandeling.

Verder is er sprake van dat - zoals in vrijwel ieder grootschalig conflict - de rebellen wapens buitmaken op het regime, o.a. door het veroveren van bases en opslagplaatsen. Dat gebeurde ook vlak voor kerst afgelopen jaar. De buit bevatte toen onder meer geschut uit de Tweede Wereldoorlog dat nog in de orginele verpakking zat, maar ook een lading handvuurwapens. De wapens zijn verspreid over de regio Aleppo. Ook veroverden de rebellen recent een munitieopslagplaats in de buitenwijken van Aleppo. De vreugde was van korte duur; de gebouwen werden door het Syrische regime gebombardeerd, meldt de Saoedische nieuwszender Al Arabya.

Niet van alle wapens is bekend hoe ze in Syrië terecht zijn gekomen. Zo is het de vraag waar de munitie vandaan kwam die eerder aangetroffen werd op een moederschip van Somalische piraten. Of de wie de partij Belgische FN-FAL geweren leverde die bij de FSA werd aangetroffen. In een artikel van de journalist Damien Peeters wordt verondersteld dat Qatar een partij aan Libië leverde.

Dansen op de oorlog

Ook wapens uit Libië duiken nu bij het verzet in Syrië op (evenals in vele andere conflictgebieden in de regio). Het gaat daarbij onder andere om mobiel te lanceren luchtdoelraketten, zoals de Noord-Koreaanse F-7 en mogelijk de Russische PG-7VL HEAT -7, zo stelt de Rogue Adventurer (die nauw samenwerkt met C.J. Chivers van de New York Times) op zijn blog.

In Libië is intern nog steeds sprake van een levensgevaarlijke situatie, waar strijdgroepen veelal de touwtjes in handen hebben. Libische wapens duiken op in heel Noord-Afrika, gaan van conflict naar conflict en staan een oplossing in de weg. Al eerder schreef ik over de effecten van de toevloed van Libische wapens op de situatie in Mali.

In Syrië dreigt hetzelfde te gaan gebeuren, in een nog gevaarlijker deel van de wereld. De Russische vice-premier Dimitri Rogozin stelde in oktober 2012 op de Russische TV dat “het een slechte oplossing is om vuur met benzine te doven.” Rusland is een bondgenoot van Syrië en kan belang hebben bij een een dergelijke zienswijze, maar ook voormalig CIA-analist Bob Ayers zegt bij de Voice of America dat het een groot probleem is dat buitenlandse machten niet weten bij wie de wapens precies terecht komen.

Je mag ervan uitgaan dat Westerse inlichtingendiensten weten wat er gebeurt. Dat is ook de mening van Graham Cundy, voormalig officier met ervaring in speciale operaties en contraterrorisme in het Midden-Oosten. "In situaties zoals in Syrië liggen de prioriteiten van de Britse overheid meer bij het verzamelen van inlichtingen en het begrijpen van de ontwikkelingen dan het bevoorraden van de ene of andere groepering. (…) Iedere inlichtingendienst die die naam waard is zal rondhangen in de grensgebieden om de netwerken te leren kennen die de bevoorrading van de strijdende partijen voor hun rekening nemen," aldus Cundy.

Die kennis is van grote waarde, want de netwerken worden mogelijk ook voor het smokkelen naar extremisten gebruikt. Dat impliceert dat men redelijk goed op de hoogte is wat er gebeurt. Toch is dat allerminst een garantie dat het goed zal gaan. Ook in Libië hadden westerse landen troepen in het gebied.
Tenslotte zegt Tenslotte zegt Roed-Larsen, de speciaal vertegenwoordiger van de VN voor VR-resolutie 1159 (betreft het terugtrekken Syrische troepen uit Libanon): "What we see across the region is a dance of death at the brink of the abyss of war." 
 
Europese dubbelzinnigheid

De Europese Unie heeft 9 mei 2011 een wapenembargo ingesteld tegen Syrië. Maar terecht stelt Tomas Baum van het Vredesinstiuut van het Vlaamse Parlement:"Vandaag is er bijvoorbeeld een Europees embargo van kracht tegen Syrië. Saoedi-Arabië maakt er geen geheim van dat het groepen in Syrië bewapent, en toch wordt veel wapenexport naar het land vergund. In het licht van consistente Europese regels inzake wapenexport, stelt zich hier een duidelijk probleem." Het Europese Netwerk Tegen de Wapenhandel (ENAAT) wijst er op dat de Saoedi's inmiddels de VS hebben ingehaald als belangrijkste importeur van Europese wapens. In de praktijk is het stoppen van de wapensmokkel naar Syrië voor het Westen net zo min een prioriteit als het bewapenen van de rebellen van het Vrije Syrische Leger. Zo kunnen Qatar en Saoedi Arabië hun invloed in Syrië vergroten. Doorslaggevend is die wapenhandel en -smokkel niet, maar het houdt het conflict wel gaande en neemt alvast een hypotheek op komende conflicten en oorlogen.

---

Zie ook: Interview – Martin Broek: ‘De Syrische burgeroorlog leidt niet tot een conclusie’

Noot: Voor het schrijven van dit artikel is gebruik gemaakt van bronnen uit Irak, Iran, Israël, Qatar, Rusland, Saoedi-Arabië, de VN, VS en Zweden. Dat geeft niet alleen een breed beeld, maar houdt – hoewel ik informatie heb gewogen – ook het risico in dat niet alle informatie accuraat is.

Dit artikel is geschreven in het kader van een onderzoek naar 'de Libische wapens' met steun van het Fonds Vredesprojecten.