Versleutelen en tappen

Nederland exporteert grote hoeveelheden cryptografische apparatuur. (Dit is technologie bedoeld om berichten te versleutelen.) Een deel daarvan valt als dual-use producten onder de wetgeving rond strategische goederen en dat vereist voor uitvoer buiten Europa een exportvergunning. In de eerste helft van 2011 ging het om vergunningen ter waarde van het enorme bedrag van 1.670 miljoen euro (zie tabel hieronder). De Nederlandse wapenexporten van gemiddeld een miljard per jaar lijken daarbij schril af te steken. 


Het probleem bij de export van strategische goederen zit hem vanzelfsprekend niet in de financiële omvang ervan, maar om de impact die de producten hebben op mensen, vrede en veiligheid. De financiële omvang blijkt bovendien kleiner dan gedacht. Er zijn twee enorme en evengrote vergunningen van 698 miljoen euro. Van het ministerie van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie (EL&I) hoor ik dat van deze twee vergunningen de eerste voor exporten binnen het bedrijf (kan ook internationaal zijn) zelf is en de tweede voor de export naar klanten buiten Europa. De cijfers zijn dus niet zonder meer op te tellen. Maar ook als ik één van die twee wegstreep dan gaat het nog steeds om een miljard aan vergunningen.

Voor een groot deel gaat het om onbekende afnemers en producten met onbekende herkomst. Bij een aantal leveringen staat bovendien vagelijk vermeld: 'wereld m.u.v. gevoelige landen'. Er zijn ook orders waarbij wel een eindbestemming wordt genoemd: Irak, Libië, Mauretanië en Rusland.(1) Helpt Nederland Putin om zijn berichten te versleutelen? Kon Gadaffi op grond van Nederlandse apparatuur de wereld voor de gek houden? Het ministerie laat me weten dat de leveringen niet naar de overheden van die landen gaan, maar naar de VS/NAVO in Irak, een oliebedrijf in Libië, het bevolkingsregister in Mauretanië en een bekende Amerikaanse IT-onderneming in Rusland.(2) Juist het onderscheppen van de informatie wordt daarmee voorkomen.

Begin jaren negentig publiceerde actiegroep Onkruit de documenten die tijdens een actie bij Philips USFA werden buitgemaakt.(3) Philips verkocht begin jaren negentig een groot deel van zijn militaire activiteiten aan het Franse concern Thales (destijds nog Thomson-CSF geheten), maar het cryptografische deel moest vanwege de gevoeligheid ervan buiten de overname blijven en werd een onderdeel van USFA. De Onkruit uitgave besteedt veel aandacht aan de crypto apparatuur. Zo wordt de spannende jongensboekengeschiedenis van het ontsleutelen beschreven. Ook wordt een uitgebreide lijst met exporten naar landen zoals bijvoorbeeld Egypte en Saoedi Arabië opgenomen. Maar waarom die exporten problematisch waren en de diefstal rechtvaardigden staat er niet in. De antimilitaristen veronderstelden dat blijkbaar bekend. Kort daarop ging het bergafwaarts met het bedrijf – inmiddels Philips Crypto genaamd – en in 2003 werd een deel van de activiteiten van het gevoelige bedrijf overgenomen door de firma Fox-IT in Delft.

Inmiddels zijn programma's om informatie te versleutelen voor iedereen toegankelijk. Grote delen van het bedrijfsleven, mensen- en burgerrechten activisten hebben gepleit voor ongehinderde toegang ertoe. Voor een belangrijk deel is dat pleit gewonnen na een hevig debat tussen de overheden die hun burgers willen controleren en voorstanders van privacy.(4) Burgers en consumenten eisen van overheden en bedrijven veilige opslag en communicatie. Niet het versleutelen, maar juist het ontkrachten ervan (5) is steeds meer het probleem geworden. 

Bedrijven, particulieren en overheden doen er van alles aan om hun informatie af te grendelen. Aan de andere kant zijn mensen bezig regelgeving zo in te richten dat er toch toegang is als dat nodig blijkt te zijn en worden achterdeurtjes in crypto apparatuur ingebouwd om toch toegang tot die informatie te hebben.Dat gebeurd internationaal, maar zeker ook in Nederland: “De Nederlandse politie tapt op een doorsnee dag ongeveer net zoveel telefoongesprekken af als de Amerikaanse politie in een heel jaar,” schreef HP de Tijd in 2009 op grond  van de Tapstatieken 2008(6) die minister Hirsch Ballin in 2009 naar de Kamer stuurde. Mobiele telefoons, email en internetverkeer het is allemaal minder privé dan de gemiddelde burger aanneemt. Het zijn niet alleen politie en inlichtingen en veiligheidsdiensten die zich hiermee bezig houden. Er is een groeiend aantal gespecialiseerde ondernemingen die toepassingen maakt om het internet gericht af te schuimen, voor het tappen van telefoon en email verkeer (in vakliteratuur Lawful Interception (LI) genoemd), analyse van getapte informatie e.d.

In Nederland worden de volgende bedrijven genoemd als het gaat om technieken om email verkeer en internet activiteiten te volgen en analyseren. DigiVox B.V. uit Rotterdam houdt zich bezig met het onderscheppen van van internet en telefoon verkeer. Ook Fox-IT en GROUP2000 laten weten onder meer de verzamelde informatie stevig te kunnen analyseren. Pine Digital Security  houdt het internet in de gaten, tapt digitaal verkeer af en is gevestigd in Den Haag. Netscout is een Amerikaans bedrijf dat een deel van de Fox-IT boedel overnam. Wettelijk zijn de activiteiten prima in orde en veelal wordt met de overheid samengewerkt. Ronald Prins van Fox-IT is zelfs een geziene gast bij de Nederlandse inlichtingendiensten, politie en pers.(7)

De bedrijven leveren hun technologie om bedrijfsvoering veiliger te maken, maar ook om criminaliteit en terrorisme te bestrijden. Onmiddellijk duikt dan de vraag op waar terrorisme overgaat in legitiem protest. Machthebbers zijn snel geneigd tegenstand weg te zetten als criminaliteit of terrorisme. In 2011 werd steeds duidelijker hoe belangrijk dit soort bedrijven zijn voor overheden om hun bevolking te controleren. Als dat gebeurd dan worden die middelen niet meer ingezet om de rechtsorde te handhaven, maar juist om hem te verkrachten. Dat gevaar is niet denkbeeldig. Fox-IT heeft bijvoorbeeld een inlichtingendienst in het Midden-Oosten in zijn klantenbestand zitten en eerder zei Prins dat hij Egypte zag als net land “waar je ook lekker op vakantie kon.”(8)

In de Tweede Kamer werden door El Fassed van GroenLinks gedetailleerde vragen gesteld over de bedrijven.(9) De bedrijven geven zelf antwoord: “Fox-IT is niet langer actief op het gebied van Lawful Intercenption. Alle activiteiten op dit gebied zijn overgenomen door het Amerikaanse bedrijf Netscout.” Toch doet Fox-IT nog steeds digitale recherche, analyseert getapt internetverkeer en pleit met enige regelmaat voor regels die hacken, ook over de grens, mogelijk moeten maken. Het zijn ideale diensten voor een dictator of repressief regime. Group2000 en Digivox doen meer moeite om zichzelf te verdedigen. Group2000 stelt dat het zich wel aan de regels houdt, maar bedrijven uit onder andere Duitsland, Frankrijk en Italië niet.(10) Ze willen een Europees level-playing-field. Digivox informeert zorgvuldig voordat ze tot levering over gaat. De bedrijven beloofden de Minister “zorgvuldig te kijken naar het eindgebruik van hun technologie in derde landen, voordat wordt overgegaan tot leveren.”(11)

Het gaat hier om hoogwaardige technologie en kennis die veelal is ontworpen om mensen te controleren, af te tappen, volgen, analyseren en eventueel internet activiteiten te blokkeren. Dit lijkt bij uitstek dual-use technologie. Dat standpunt deelt ook Bleker. Hij wil niet alleen bouwen op zelfrestrictie, maar ook “een kader hebben om besluiten te nemen over de export van producten.” Ze moeten worden opgenomen onder artikel 4 van de dual-use lijst, zo stelt de bewindsman. E.e.a. "[zal] naar verwachting begin 2012 door de Commissie worden opgenomen in een voorstel tot aanpassing van de dual-use verordening," zo laat hij weten.(12) Het lijkt een vruchtbaarder aanpak dan het uitsluitend aanhobbelen achter zelf regulatie, zoals Neelie Smit Kroes onlangs bepleitte tijdens een bijeenkomst in Den Haag.(13)
Nu is het nog de vraag of Bleker in staat zal zijn dit er bij zijn Europese collega's door te krijgen en de technologie onder te brengen in de bijlage bij de dual-use verordening. Coppens van Group2000 noemt niet voor niets een aantal Europese landen waar bedrijven zich niet aan codes houden. Vervolgens moet hij de middelen vrijmaken om de controle handen en voeten te geven. Anders blijft het een papieren maatregel. Onafhankelijke deskundigheid op dit vlak is duur en schaars. Net als bij 'gewone' wapenhandel is het tevens van belang dat er mensen uit de samenleving zijn die dit kunnen volgen en aan de bel weten te trekken als het mis gaat. Overheden zijn zelf niet altijd het meest actief als het er om gaat dubieuze exporten te stoppen. Een iets duidelijker rapportage dan bij de crypto exporten is dan wel wenselijk. Tenslotte zou er een overzicht moeten zijn van apparatuur die in aanmerking komt voor controle in het kader van de dit jaar in werking getreden Wet Strategische Diensten. Met het oog op voorstellen op Europees niveau - dit voorjaar - waarover Bleker sprak is dit zeer urgent (en ook dat vereist veel specialistische kennis).

Tenslotte is er technologie die niet voor tweeërlei gebruik is, maar alleen gericht op repressie.(14) De politieke onrust in de Arabische wereld zorgde voor een opleving van de handel. “These [products] are specifically designed to give the government greater ability to “crackdown on protests.”(15) Deze specifieke technologie moet worden gezien als modern 'wapen'(16) voor onderdrukking en opgenomen worden in de militaire lijst.(17)

Martin Broek
Geschreven voor Konfrontatie (daar een sterk ingekorte versie)

---

apparatuur en software voor informatiebeveiliging (5A002)

Datum Afgifte		SG-Post	Opgegeven gebruik	Datum aanvraag	Land van bestemming	Land van oorsprong	Waarde(€)
04-03-11		5A002a1	Informatiebeveiliging	22-10-10	Diverse landen	Onbekend	500.000
28-04-11		5A002a1	Informatiebeveiliging	22-10-10	Diverse landen	Onbekend	500.000
28-01-11		5A002a1	Informatiebeveiliging	22-10-10	Diverse landen	Onbekend	500.000
25-05-11		5A002a1	Informatiebeveiliging	22-10-10	Diverse landen	Onbekend	500.000
29-04-11		5A002a7	Informatiebeveiliging	19-01-11	Diverse landen	Nederland	500.000
29-04-11		5A002a1	>Informatiebeveiliging	09-05-11	Diverse landen	Frankrijk	698.000.000
26-04-11		5A002a1	Informatiebeveiliging	09-05-11	Diverse landen	Frankrijk	698.000.000
26-04-11		5A002a1	Reparatie	16-02-11	Irak	Onbekend	159.141
06-06-11		5A002	Informatiebeveiliging	29-04-11	Mauretanië	VS	76.000
27-06-11		5A002a1	Informatiebeveiliging	06-04-11	Pakistan	Onbekend	48.000
31-03-11		5A002a1	Informatiebeveiliging	12-04-11	Rusland	Nederland	1.000.000
14-04-11		5A002	Informatiebeveiliging	25-01-11	Diverse landen	VS	3.000.000
24-05-11		5A002	Informatiebeveiliging	02-12-10	Diverse landen	VS	3.000.000
11-02-11		5A002	Informatiebeveiliging	19-01-11	Libië	Onbekend	76.595
30-03-11		5A002	Informatiebeveiliging	30-03-11	Wereld muv gevoelige landen	Onbekend	38.580.640
30-03-11		5A002	Informatiebeveiliging	07-03-11	Wereld muv gevoelige landen	Onbekend	185.047.500
11-02-11		5A002	Informatiebeveiliging	04-03-11	Wereld muv gevoelige landen	Onbekend	40.000.000
02-03-11		5D002c2	Informatiebeveiliging	25-03-11	Diverse landen	Onbekend	25.000
Omschrijving dual use goederen volgens genoemde code
5A002	Hoofdcategorie, verder niet gespecificeerd. “Informatiebeveiligings”-systemen en –apparatuur, en onderdelen daarvoor, als hier volledig beschreven.
5A002a1	Systemen, apparatuur, voor specifieke toepassingen bestemde "samenstellingen", modulen of geïntegreerde schakelingen ten behoeve van "informatiebeveiliging", als hieronder, en andere speciaal daarvoor ontworpen onderdelen. Deze zijn ontworpen of aangepast voor het hanteren van "cryptografie" met gebruikmaking van digitale technieken ter uitvoering van cryptografische functies, met uitzondering van authentificatie en digitale handtekening, met behulp van … hier volledig beschreven.
5A002a7	niet-cryptografische beveiligingssystemen en –voorzieningen voor informatie- en communicatietechnologie (ICT), met een beveiligingsniveau hoger dan of geliljkwaardig aan klasse EAL-6 (evaluation assurance level) van de Common Criteria; hier volledig beschreven.
5D002c2	"programmatuur" voor het certificeren van "programmatuur" bedoeld in 5D002.c.1. (dat is: "programmatuur" die de kenmerken heeft of de functies uitoefent of simuleert van de apparatuur bedoeld in 5A002). hier volledig beschreven.

Noten:
1) Het gaat hier alleen om de definitieve orders. De bestemmingslanden voor tijdelijke orders zijn zijn veel omvangrijker: China, Israël, Jordanië, Libanon, Saoedi-Arabië, Thailand, Turkije en VAE. Bij de definitieve orders hoort ook Pakistan, maar daarvoor had ik geen gebruiker gevraagd.
2) Het blijft vreemd dat dit niet gelijk in de overzichten wordt vermeld. Het maakt juist bij dual-use exporten veel uit wie de afnemer is.
3) Dossier: Philips Usfa/Crypto; Wapenfabrikant Philips in moeilijkheden ( Amsterdam: Onkruit/AMU, 1992).
4) Cryptografie, Bits of Freedom (http://www.bof.nl/cryptografie.html); en 'Reguleren sterke cryptografie? Niet doen!, ' Maurice Wessling & Leon Kuunders, 13 december 2001 (http://leon.kuunders.info/regulerencrypto.html).
5) Zie voor een overzichtelijke beschrijving van de middelen daarvoor de Epiloog van aftappen versus privacy (Amsterdam: buro Jansen en Janssen, 2000) (http://www.burojansen.nl/crypto/)
6) Bart de Koning, 'Nederland tapt lekker door,' HP de Tijd 3 september 2009 (http://www.hpdetijd.nl/2009-09-03/nederland-tapt-lekker-door) Of er latere versies van de tapstieken aan de Kamer zijn gestuurd is mij onbekend. Het zou niet verkeerd zijn als daar weer naar gevraagd zou worden.
7) Harry Lensink en Maurits Martijn, 'De geheimen van een supertapper; Profiel Ronald Prins,' Vrij Nederland 13 augustus 2011.
8) Harry Lensink en Maurits, 'Schieten met hagel; Internet,' Vrij Nederland 10 december 2011; en  Vrij Nederland 13 augustus 2011 (zie noot 7).
9) Minister EL&I Henk Bleker, 'Beantwoording vragen [El Fassed (GL)] over de export van internetfilters en aftaptechnologie,' 16 januari 2012. Fox-IT staat wel uitgebreid stil bij de kwestie op het internet: Reactie op publicatie Spyfiles (http://wikileaks.org/the-spyfiles.html), 02-12-2011 (https://www.fox-it.com/nl/nieuws-en-events/nieuws/laatste-nieuws/nieuwsartikel/reactie-op-publicatie-spyfiles/203)
10) Richard Coppens stelt: 'Het is mooi als die internationale afspraken er komen. Maar dan moeten bedrijven die de wet overtreden, zoals nu bijvoorbeeld in Duitsland, Frankrijk en Italië, wel in het strafbankje worden gezet.' Vrij Nederland 10 december 2011 (zie noot 8).
11) Minister EL&I Henk Bleker, 'Beantwoording vragen [Pechtold en Verhoeven (D66)] over het gebruik van Europese technologie bij mensenrechtenschendingen.'
12)  idem 11
13) In dit kader wordt veel naar het Global Network Innitiative http://www.globalnetworkinitiative.org/principles/index.php gewezen. Craig Blaha, 'Clinton, EU, Urge Protection of Internet Freedom,' Technorati 9 december 2011. http://technorati.com/technology/article/clinton-eu-urge-protection-of-internet/
14) Ben Wagner, 'Exporting Censorship and Surveillance Technology,' Humanist Institute for Co-operation with Developing Countries (Hivos), januari 2012.
15) Elgin and Silver 2011, op cit: Ben Wagner, Hivos januari 2012.
16) Ook bekende miligtaire bedrijven als Thales en BAE Systems begeven zich op deze markt.
17) Zie voor zowel de militaire als dual-use lijst de pagina Exportcontrole strategische goederen van het Ministerie van EL&I. http://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/exportcontrole-strategische-goederen

Zie ook:

US and European firms help Syrian regime spy on citizens

Written byLeila Nachawati

Posted 15 November 2011 

China jat Nederlandse technologie; Staatssecretaris beantwoord vragen

Een maand geleden schreef ik een blog onder de titel China jat Nederlandse technologie. Een blog vol vragen. Een paar dagen later informeerde Kamerlid Van Velzen (SP) me dat ze een deel van die vragen had gesteld aan een serie bewindslieden.

Nu zijn de antwoorden er. Vervolgvragen, op- en aanmerkingen zijn meer dan welkom. Ik verwerk die dan morgen in mijn eigen commentaar.
De reactieruimte staat open.

Hierbij bied ik u, mede namens de minister van Defensie en de staatssecretaris van Justitie, de antwoorden aan op de vragen van het lid Van Velzen (SP) over mogelijke diefstal van Nederlandse wapentechnologie. (Ingezonden 23 januari 2009).

1
Kent u het onderzoek van de Congressional Research Service (CRS) van november 2008 over de modernisering van de Chinese marine waarin wordt gemeld dat China een wapensysteem gebruikt dat lijkt op het Nederlandse Goalkeepersysteem van Thales?

Antwoord
Ja.

2
Zijn deze constateringen van de CRS correct en zo ja bent u bereid te onderzoeken of, en zo ja, hoe het mogelijk is dat Nederlandse wapentechnologie in Chinese handen terecht is gekomen?

Antwoord
Dat de Chinese marine op een aantal fregatten het “type 730 close-in weapon system (CIWS)” voor de verdediging tegen inkomende luchtaanvallen heeft gemonteerd, is al geruime tijd bekend. Dat dit CWIS systeem van Chinese makelij enkele uiterlijke overeenkomsten vertoont met het door Thales Nederland geproduceerde Goalkeeper systeem was eveneens duidelijk. Het NRC Handelsblad wijdde er in maart 2004 al een bericht aan en in augustus van dat jaar nam James C. Bussert de gelijkenis op als een van de voorbeelden van Chinese kopieerdrift op het gebied van marineschepen in een artikel in het Amerikaanse tijdschrift Signal. Het is dit laatstgenoemde artikel waarnaar het recente CRS rapport verwijst.
Er zijn evenwel geen indicaties dat achter de uiterlijke kenmerken van het type 730 daadwerkelijk Nederlandse wapentechnologie schuilgaat. Bovendien zijn er ook duidelijke verschillen te zien tussen de Goalkeeper en het type 730 CIWS. In de Goalkeeper zijn zowel de medium range rondzoekradar als de short range vuurleidingsradar voor de 7 loops Gatlin Gun volledig geïntegreerd, zodat bij dit “last resort” verdedigingswapen tegen met name inkomende raketten geen menselijke besturing of interventie noch aansturing door de centrale vuurleiding van het aangevallen schip nodig is. Het Chinese type 730 CIWS ontbeert een geïntegreerde medium range rondzoekradar en heeft daarnaast een elektro-optische camera die doet vermoeden dat het 7 loops vuurwapen vanachter een monitor wordt aangestuurd dan wel moet worden ingeschakeld.
De conclusie van Thales Nederland en de Nederlandse overheid was destijds en is nog altijd dat het Chinese systeem in concept (een compacte en wendbare combinatie van een radar en een meerloops 30 millimeter snelvuurkanon) wellicht is afgekeken, maar dat de technologische voorsprong van de Goalkeeper niet in het geding was. Visueel was de grootste overeenkomst in feite het meerloops vuurwapen en omdat de Gatlin Gun, die in de Goalkeeper geïntegreerd is, van Amerikaanse makelij is, werd deze conclusie destijds met de Amerikaanse autoriteiten gedeeld.

3
Is het waar dat Thales in ieder geval in Nederland geen vergunning heeft gevraagd noch gekregen om dit wapensysteem dat bedoeld is om binnenkomende raketten neer te halen, naar China te exporteren gezien het wapenembargo op dit land? Heeft een ander bedrijf binnen de EU of een andere vestiging van Thales wel een vergunningaanvraag gedaan?

Antwoord
De eerste vraag wordt bevestigend beantwoord, de tweede ontkennend.

4
Is het u bekend dat naast de CRS ook de inmiddels oud-chef van de militaire inlichtingendienst, generaal-majoor Bert Dedden, al eerder zijn sterke vermoeden uitte dat de Chinezen de kennis en technologie van de ‘Hengelose’ Goalkeeper hebben gekopieerd? Deelt u de mening van Generaal-majoor Dedden en zo nee, waarom niet? Heeft de MIVD ooit onderzoek gedaan naar deze kwestie en zo ja, wat was hiervan de uitkomst? Welk bedrijf of individu is verantwoordelijk voor deze informatielek? Welke maatregelen zijn er genomen tegen dit bedrijf/dit individu? Is er naar uw informatie aanleiding tot strafrechtelijke vervolging? Zo ja, welke stappen zijn of worden ondernomen?

Antwoord
Ja, ik ben bekend met de uitspraken van de heer Dedden. Er zijn geen aanwijzingen dat bij Thales in Hengelo bedrijfsspionage heeft plaatsgevonden en er was dus ook geen aanleiding voor juridische stappen. Een bedrijf als Thales Nederland, dat hoogwaardige defensietechnologie ontwikkelt, bouwt en exporteert, valt onder het beveiligingsregime dat van toepassing is op bedrijven die omgaan met bijzonderde (gerubriceerde) informatie of dergelijke informatie zelf genereren. Met Thales Nederland worden op continue basis contacten onderhouden omtrent de handhaving van dit regime. Het risico van bedrijfsspionage is daarbij een steeds weer terugkerend aandachtpunt. Over onderzoeken door de MIVD wordt in het openbaar geen informatie verstrekt.

5
Waarom is er, ondanks het wapenembargo, in 2005 een kredietgarantieverlening afgegeven door Atradius Dutch State Business voor leverantie van Thales gevechtsmateriaal aan de Chinese Marine? Waarom is dit naar uw mening geen overtreding van het Europese wapenembargo?

Antwoord
De exporteur is zelf verantwoordelijk voor het verkrijgen van de vereiste vergunningen, zoals een wapenexportvergunning. Bij de exportkredietverzekering is het ontbreken van de vereiste vergunningen een uitgesloten schadeoorzaak onder de exporteurpolis. Dit betekent dat de exporteur geen aanspraak kan maken op schadevergoeding als de benodigde exportvergunning niet wordt afgegeven. De beoordeling van de vergunningaanvraag wordt niet door Atradius Dutch State Business maar door de Nederlandse overheid gedaan. Wel informeert Atradius Dutch State Business alvorens de polis wordt afgegeven bij de betrokken ministeries of de transactie in grote lijnen past binnen het wapenexportbeleid. Als dit het geval is wordt een polisaanvraag vervolgens beoordeeld op het financiële risico. Bij deze transactie werd het financiële risico aanvaardbaar geacht en kon de polis worden afgegeven.
Het betrof overigens geen leverantie van gevechtsmateriaal aan de Chinese marine, maar een leverantie van militaire communicatie- en datauitwisselingsystemen ten behoeve van schepen die door een Chinese werf werden gebouwd voor de Pakistaanse marine. De toetsing van de aanvragen voor de betreffende uitvoervergunningen was dan ook gericht op de Pakistaanse marine als eindgebruiker. Niettemin zijn bij de vergunningafgifte voorwaarden gesteld en bij de levering voorzieningen getroffen die het in de praktijk onmogelijk maakten dat sensitieve Nederlandse militaire technologie aan de systemen zou kunnen worden onttrokken vóór aflevering van de schepen aan Pakistan.

6
Zou, indien inderdaad zonder toestemming Nederlandse marinetechnologie is toegepast op Chinese marineschepen, een dergelijk exportkrediet in de toekomst worden geweigerd? Zo nee, waarom niet?

Antwoord
Nee. Door Atradius worden exportkredietverzekeringen afgegeven en daarbij worden de financiële risico's beoordeeld en wordt bezien of er dekkingsruimte beschikbaar is onder het landenplafond. Indien geconstateerd zou worden dat een leverantie heeft geleid tot “reverse engineering” zou dat wel consequenties hebben voor de separate toetsing door de exportcontrole autoriteiten van daaropvolgende aanvragen voor uitvoervergunningen voor militaire goederen naar de ontvanger en/of eindgebruiker van zulke goederen. Indien dit een reëel risico is of als achteraf een onvermoed risico zouden zijn gebleken, zullen aanvragen voor leveranties aan de betreffende ontvanger of eindgebruiker worden afgewezen of gekoppeld worden aan voorwaarden die het risico van “reverse engineering” tot een minimum beperken.

(w.g.) drs. F. Heemskerk
Staatssecretaris van Economische Zaken

Vier afleveringen:
Artikel (5 januari 2009)
Vragen (26 januari 2009)
Antwoorden (26 februari 2009)
Commentaar (27 februari 2009)

De opmerking over de Chinese kopie van de Nederlandse Goalkeeper is verdwenen uit China Naval Modernization: Implications for
U.S. Navy Capabilities — Background and
Issues for Congress