Airbus Military, een groeiende wapenhandelaar

Photo: Algemeen directeur van Airbus, Tom Enders, bezoekt een vliegshow in Dubai
Het afgelopen jaar maakte de militaire wapenproductietak van Airbus Group ruim 12 miljard winst over de hele wereld. Kernwapens behoren tot het paradepaardje.

Op 27 mei zal de jaarlijkse aandeelhoudersvergadering van Airbus Group (voorheen EADS), het grootste Europese militaire ruimtevaartbedrijf, plaatsvinden in Amsterdam. Sinds 2002 wordt er regelmatig door vredesactivisten geprotesteerd bij dit evenement. Algemeen directeur van Airbus, Tom Enders, merkte onlangs terecht op dat “werken in de defensie-industrie een slechte reputatie heeft in verschillende Europese landen. Velen zien het als een soort smerige industrie.”
Ondanks deze slechte reputatie en een krimpende militaire markt in Europa steeg de totale omzet van Airbus Group in 2013 aanzienlijk.

Airbus Group (EADS in 2013)	2013	2012	Change
winst, in miljoenen	59.256	56.480	+ 5%
daarvan militair, in miljoenen	12.076	11.605	+ 4%
Airbus Group 2013 resultaten: Another Year Of Operational And Financial Improvement

CEO ‘major’ Tom Enders

Airbus groeit in Noord-Amerika, “een markt te groot om te negeren”, aldus Enders. Onlangs sprak Enders op de Atlantische Raad in Washington, waar hij de Amerikaanse inspanningen van Airbus opsomde en meer Amerikaanse overnames beloofde. De Amerikaanse veiligheidselite was rijkelijk vertegenwoordigd op deze bijeenkomst. De VS werd door Enders geprezen om haar inkoopbeleid, maar de CEO kon het niet laten om meerdere malen op te merken hoe graag hij tankvliegtuigen had verkocht aan de Amerikaanse krijgsmacht, een deal die echter, na een lange strijd, naar aartsrivaal Boeing ging.

Enders gebruikt z’n podium ook voor zijn favoriete onderwerp: het vuren op Europese regeringen en instellingen die de militaire productie van Airbus niet voldoende zouden ondersteunen. Eerder leverde hij al kritiek op de Europese hoofdsteden omdat ze er niet voor zorgden dat Airbus een volwassen drone-programma op kon zetten. Tijdens deze bijeenkomst in Washington ontving Enders de Distinguished Business Leadership Award van de Atlantische Raad.

De zakelijk leider van Airbus sprak ook over het controversiële handelsakkoord TTIP, door velen gezien als een legalisering van de dominantie van bedrijfsmacht tegenover democratisch beleid. De in Brussel gevestigde onderzoeks- en campagnegroep Corporate Europe Observatory gaf tien redenen om tegen TTIP te zijn.

Maar volgens Enders levert het juist een zeer sterke bijdrage op aan de alliantie tussen de VS en de EU. Hij verwacht niet dat er een TTIP komt voor de defensie-industrie. “Het NSA-schandaal heeft de omstandigheden voor dit soort samenwerking verslechterd”, zei hij. “Terwijl politici geen leiderschap betoonden, maar de boel op zijn beloop hebben gelaten, waardoor de negatieve krachten [oppositie tegen TTIP en een sterkere Europese defensie – industrie -MB] aan de winnende hand zijn.”

Kernwapens

Kernwapens behoren tot het paradepaardje van Airbus Defence & Space. Op de laatste aandeelhoudersvergadering van 2013 zei Enders dat het bedrijf trots is op de productie voor de Force de Frappe, de nucleaire strijdkrachten van Frankrijk. Hij herhaalde daarmee de woorden van zijn voorganger Louis Gallois in 2012. Krista van Velsen, momenteel campagnevoerder nucleaire ontwapening bij Pax Nederland: “Ik vraag me af of iemand echt trots kan zijn om deel uit te maken van deze oorlogsmachines.”

Allereerst is Airbus hoofdaannemer voor de ontwikkeling van de gloednieuwe M51, een ballistische kernraket voor lancering vanaf onderzeeërs. Ten tweede bezit Airbus (37,5 procent) samen met BAE Systems (37,5 procent) en Finmeccanica (25 procent) raket-producent MBDA. MBDA ontwikkelde recentelijk de ASMPA-nucleaire lucht-grondraket voor de Franse luchtmacht. Deze tactische kernraketten verlagen de drempel voor het gebruik van nucleaire raketten, daarover zijn vele analisten het eens. Ten derde ontwikkelt, produceert en reviseert Airbus de M45, de huidige nucleaire raket van de Franse marine. Al deze kernwapenactiviteiten van Airbus samen, waren onlangs reden voor de Campagne tegen Wapenhandel de investeringen van pensioenfonds ABP in het Airbus aan te kaarten.

Het bedrijf speelt ook een belangrijke rol in de uitvoer van conventionele wapens. Europese en Noord-Amerikaanse landen behoren tot de traditionele klanten. Maar Airbus maakt duidelijk dat zijn belangrijkste markten ook elders liggen: Australië, Brazilië, India, China, het Midden-Oosten en Rusland worden genoemd. Hoewel het laatste land momenteel problematisch ligt als bestemming van wapenexport.

Midden-Oosten

Saoedi-Arabië, goed in het omwisselen van olie-inkomsten voor wapens, is een prominente klant. Het is bijna zover dat het de Eurofighter Typhoon (EFA) aanschaft. Ook de EFA is een product van Europese samenwerking. Airbus bouwt het vliegtuig samen met BAe Systems en Finmeccanica. In geval van Saoedi-Arabië gaat het om een order van vele miljarden.
Riyad is een controversiële bestemming voor Europese wapenexport, met name in Duitsland. Dit werd duidelijk zichtbaar tijdens het laatste wapenexportdebat in de Bondsdag. En ook in een verklaring van de Duitse vice-premier Sigmar Gabriel, die overweegt de verkoop van tanks aan Saoedi-Arabië te sanctioneren. Gabriel zei tevens een Airbus wapendeal naar Saoedi-Arabië te willen blokkeren.

General Dynamics heeft Airbus dochter Optronics gevraagd om 2.000 precisie meetinstrumenten voor doelopsporing, die ingebouwd kunnen worden in nieuw te ontwerpen Licht Gepantserde Voertuigen (LAV) voor Riyad. Dit is een onderdeel van een tien jaar en 10 miljard dollar grote overeenkomst tussen General Dynamics’ Canadese dochteronderneming en Riyad. De Airbus leverantie is 500 miljoen euro waard. Niet iedereen is overtuigd van Gabriel’s vastberadenheid. Sommigen vrezen dat er geen concrete stappen zullen worden gezet. Maar het Duitse Handelsblatt rapporteerde al frustratie vanuit het Airbus-hoofdkwartier in Duitsland.

Aangaande de verkoop naar het Midden-Oosten berichtte ik al eerder over de verkoop aan Qatar. De meest recente verkoop van Airbus militair materieel aan het Midden-Oosten is een CASA CN-235 vliegtuig dat tweedehands werd gekocht van Spanje. Het vliegtuig werd omgebouwd tot een zogenaamd gunship voor de Koninklijke Jordaanse Luchtmacht. Hiermee is een nieuwe markt geopend. Het vliegtuig werd begin mei getoond op de wapenbeurs Special Operations Forces Exhibition & Conference (Sofex) in Jordanië.

Militaire winst

De ruim 12 miljard militaire winst van Airbus in 2013 werden gemaakt over de hele wereld. Wel wordt China, de andere belangrijke groeimarkt, opmerkelijk vaak genoemd. Het gaat dan vooral over de verkoop van helikopters. Naast deze directe voordelen van het groeiende Chinese defensiebudget, verdient Airbus ook aan de wapenwedloop in Oost- en Zuidoost-Azië, die vooral een reactie is op de groeiende militaire uitgaven van China.

Een voorbeeld daarvan is de verkoop aan de Filipijnse luchtmacht (PAF) van drie middelgrote Airbus Military C-295 transportvliegtuigen. Azië is een belangrijke markt voor Amerikaanse wapenproducenten, maar ook de Europese, zoals Airbus. De Airbus winst wordt zowel op groeiende als op krimpende markten behaald over de hele wereld. Dit resulteerde in 2013 in een 4 procent netto groei van de winst op wapenhandel.

Geschreven voor Ravage-webzine

Engelstalige versie voor Campagne tegen Wapenhandel

Syrië: Illegale wapenhandel legaal gemaakt

De schade van de oorlog in Libië is nog niet eens opgeruimd als de volgende militaire interventie al weer gepland wordt. De Maghreb en het Nabije Oosten worden overspoeld met zware wapens, gesmokkeld vanuit de Libische arsenalen. Syrië is een belangrijke bestemming.

De BBC citeert de Groep Deskundigen van de VN-Veiligheidsraad die het wapenembargo in 2011 opgelegd aan Libië bewaakt. In april 2013 wijst de Groep op illegale transporten van "zware en lichte wapens, waaronder draagbare luchtverdedigingssystemen [MANPADS], kleine wapens en bijbehorende munitie, explosieven en mijnen . ( ... ) De forse omvang van sommige transporten en de logistiek die daarbij gebruikt worden doen het vermoeden reizen dat vertegenwoordigers van de Libische lokale autoriteiten ten minste op de hoogte zijn geweest van de transfers, als ze er al niet direct betrokken bij zijn." De situatie is nog erger.

Drie gevallen bewijzen de enorme omvang van de leveringen, de betrokkenheid van Qatar als een belangrijke leverancier, en dat nog meer overheden, ook westerse, betrokken zijn bij de illegale wapenleveranties.

Een In april 2012 werd een schip, de Letfallah II, tegengehouden door de Libanese autoriteiten. Het schip verliet Misrata, Libië, een dag eerder op 14 april 2012. De VN-groep van deskundigen bevestigd dat geavanceerde wapensystemen en onderdelen daarvoor aan boord waren, zoals SA-7b luchtverdedigingssystemen en Milanraketten.
Als tijdens de aandeelhoudersvergadering van de grote Europese wapenproducent EADS, dat een belangrijke deelnemer is in MBDA - de producent van de Milan raketten - CEO Tom Enders gevraagd wordt of hij de Groep kan informeren uit welk land de gevonden raketten komen, wuift hij elke verantwoordelijkheid weg. Enders stelt, op zijn bekende arrogante manier, dat overheden die informatie moeten verstrekken en niet bedrijven. Maar ook de Franse overheid gaf de informatie niet, toen daar door de VN-groep om gevraagd werd. Wapenexportbeleid en ethische bedrijfspolitiek worden gemakkelijk vergeten als het het in hun belang is de duistere wereld van de wapenhandel af te dekken.

Twee In december 2012 verklaarde de VN dat Libië, Qatar en Saoedi-Arabië de belangrijkste bronnen waren voor wapenleveranties aan Syrië (zie). Laten we ons focussen op Qatar: Het laatste geval van het bewapenen van Syrische strijders door Qatar is een paar weken geleden gemeld, op 28 augustus, door Jane 's Defence Weekly. Het Weekblad schrijft dat het FN-6 MANPADS levert aan de Syrische rebellen. (Zie voor meer informatie over MANPADS in Syrië de Rogueadventurer.) Er zijn veel meer gevallen van Qataarse betrokkenheid bij (illegale) wapenexporten naar Syrische strijders . De VN-Groep van Deskundigen vond een doos met .50 munitie in de Letfallah, die was verzonden naar de strijdkrachten van Qatar. Het panel vond Belgische FN-aanvalsgeweren onderweg naar Syrië. Deze geweren waren oorspronkelijk verkocht aan Qatar rond 1980, zo meldde FN, het bedrijf uit Luik. De autoriteiten van Qatar ontkenden alles. Overheden kunnen zeer onbehulpzaam om illegale wapenleveranties te traceren.

Drie De laatste explosieve informatie over illegale wapensmokkel naar Syrië komt uit de Amerikaanse ambassade in Benghazi. CNN onthulde dat op het moment dat de ambassade werd aangevallen in augustus 2012 (waarbij vier mensen werden gedood, waaronder de Amerikaanse ambassadeur Stevens ), CIA- personeel bezig was SA-7 raketten naar Syrië te smokkelen, zo werd tenminste gespeculelerd op Capitol Hill. De levering werden in mei dit jaar ook al genoemd in verschillende bronnen. Een van de talrijke twitter reacties op dit verhulde staaltje illegale wapenhandel door een overheidsorgaan was: "Dus in plaats van Iran-Contra, hebben wij nu Libië en Syrië gunrunning." (Als je te jong bent om te hebben gehoord over de Iran-Contra-schandaal, Gooogle het.)

Op 6 september, heeft het Verenigd Koninkrijk een nieuw wapenexportbeleid met betrekking tot Syrië. Deze zogenaamde Export Control (Syria Sanctions ) Order 2013 zorgt ervoor dat Syrië niet meer op de lijst met gecontroleerde bestemmingen staat. Hierdoor kan de overheid leveringen aan de Free Syrian Army en andere groepen goedkeuren, zonder daarbij de wapenexportregelingen te schenden. Het opent daarmee een nieuw en dit maal legale weg voor bewapening van Syrische oppositiegroepen. (Voor een lijstje argumenten tegen dit beleid en zaken die juist wel moeten gebeuren zie.) Het legaal maken wat illegaal was veranderd de situatie de jure maar niet de facto. Wapens zullen nog steeds van conflict naar conflict reizen en olie op het vuur betekenen. En de oorlog in Syrië zal alleen maar meer wapens toevoegen aan de enorme hoeveelheden die nu al in de regio zijn. Op naar de volgende oorlog of reden voor meer omzichtigheid?

Onderzoek ondersteund door Fonds Vredesprojecten
Geschreven voor Konfrontatie

Illegal arms trade legalised

The fallout caused by the war in Libya has yet to settle, while the next military intervention is already planned. The Maghreb and Near East are flooded with heavy arms, smuggled out of Libyan arsenals. Syria is an important destination.

The BBC cites the UN Security Council's Group of Experts, which monitors the arms embargo imposed on Libya during the 2011 uprising. In April 2013 the Group points at illicit transfers of "heavy and light weapons, including man-portable air defence systems, small arms and related ammunition and explosives and mines. (…) The significant size of some shipments and the logistics involved suggest that representatives of the Libyan local authorities might have at least been aware of the transfers, if not actually directly involved." In reality, the situation is even worse.

Three cases give proof of the sheer seize of the deliveries; the involvement of Qatar as an important supplier; and more governments, also Western, involvement in the illegal arms shipments.

Case one
In April 2012 a vessel, the Letfallah II, was stopped by the Libanese authorities. “The ship left Misrata, Libya, on a date prior to 11 a.m. on 14 April 2012.” The UN Group of Experts confirmed that advanced weapon systems and components were aboard, such as SA-7b air defence systems and Milan missiles. When questioned during the shareholders meeting of EADS, Tom Enders, CEO of this big European arms producers and a major partner in MBDA – the producer of the Milan missiles – wavered away any suggestion that the company could help the Group by informing them to which countries the missiles were exported. Enders, with his known arrogance, stated that governments not companies are responsible to provide this kind of information. But the French government did not give the information either, when the Group requested it. Arms export and ethical policies are easily forgotten by governments and companies when they want to cover the murky world of arms trade.

Case two
In December 2012, the UN stated that Libya, Qatar and Saudi-Arabia were the most important sources of arms shipments to Syria (see). Let us focus on Qatar: The latest case of Qatar arming Syrian fighters is reported on August 28, 2013 by Jane's Defence Weekly which writes that Qatar is supplying FN-6 portable guided missiles against planes (MANPADS) to the Syrian rebels. (For more on MANPADS in Syria see the Rogueadventurer.) There are many more cases of Qatari involvement in (illegal) shipments of arms to Syrian fighters. E.g. the Group of Experts found that a box of .50 ammunition in the Letfallah which was sent to the armed forces of Qatar. The Group also found Belgium FN assault riffles on their way to Syria, originally sold to Qatar around 1980 (the Panel was told by FN from Liege, Belgium). Of course the Qatari authorities denied everything. Governments can be very unhelpful to trace illegal arms shipments.

Case three
One last explosive piece of information about illegal arms smuggling to Syria comes from the US embassy in Benghazi. CNN unveiled that at the time the embassy was targeted in August 2012 (four people were killed, including U.S. Ambassador Stevens), CIA-personnel was smuggling SA-7 missiles to Syria, it was speculated on Capitol Hill. The deliverances where already mentioned in May this year by several sources.One of the numerous twitter reactions to this covered illegal arms trade by a government body was: “So instead of Iran-Contra, we have Libya-Syria gun running.” (If you are too young to have heard about the Iran Contra scandal, just Gooogle it.)

On September 6, the United Kingdom implemented a new arms export policy concerning Syria. This so-called Export Control (Syria sanctions) Order 2013 removes Syria from the list of controlled destinations. This will enable the government to arm the Free Syrian Army and other groups under the arms export control regime. It opens a new and this time legal channel to arms Syrian opposition groups. (For the cons on this policy and the things to do see.) Making legal what was illegal changes the situation de jure but not de facto. Arms are still traveling from conflict to conflict and fanning the flames of violence. And the war in Syria will only add more weapons to the stream. Up to the next war or reason for a more cautious approach.

Research supported by Fonds Vredesprojecten
Geschreven voor Campagne tegen Wapenhandel

Nederlands geld voor kernwapens

In het onlangs verschenen rapport 'Don't bank onthe bomb' wordt onder het kopje Nederland één Nederlandse producent van kernwapens genoemd: the European Aeronautic Defence and Space Company (EADS). EADS is de producent van het civiele Airbus passagiersvliegtuig, maar ook – via het bedrijf MBDA, waarin het één van de drie aandeelhouders is – van een nieuw type kernraketten. Daarnaast produceert en onderhoudt EADS de Franse kernraket M45. De EADS productie vindt grotendeels plaats in het buitenland, het hoofdkantoor van het bedrijf is om belastingtechnische redenen in Nederland gevestigd: internationaal opererende bedrijven krijgen in Nederland forse belastingvoordelen.

De grote betrokkenheid van Nederland bij kernwapenproductie blijkt vooral in de financiële sector. Nederland heeft grote banken. In de Fortune top-500 komen ING, Aegon en Rabobank voor. De drie behoren tot de grootste zesbedrijven van ons land. Het rapport 'Don't bank on …' vermeldt ING en Aegon. Aegon investeert via Transamerica en Kames Capital in Alliant Techsystems, Babcock International, BAE Systems, Boeing, Finmeccanica, Honeywell International, Rolls-Royce and de Serco Group. ING investeert in Boeing, EADS, Honeywell International en Safran. Al die bedrijven zijn betrokken bij kernwapenproductie. (Voor een korte beschrijving van de activiteiten van de bedrijven zie, pag 7 van 'Don't bank ...')

Een kleine tien jaar geleden begon de huidige golf van acties tegen de financiering van de defensie-industrie door Nederlandse financiële instellingen met het aankaarten van de ABN-AMRO investeringen in Insys, een bedrijf voor het onderhoudt van clusterbommen. De actie werd gestart door de Campagne tegen Wapenhandel en verbreide zich al snel via Kamervragen, acties, betrokkenheid van de PvdA en SP etc. naar een breed publiek. Kort daarop werd Netwerk Vlaanderen http://www.fairfin.be/ – tegenwoordig FairFin – in Nederland actief om de banken te bewegen niet te investeren in verkeerde wapens. De Campagne tegen Wapenhandel richtte inmiddels zijn pijlen op de Rabobank en ING die een levering van oorlogsschepen naar Indonesië financierden. (In 2011 financierde ING nog voor ruim vijftig miljoen euro de levering van reserve onderdelen voor deze schepen.) Een deal waaraan ABN-AMRO bewust niet deel wilde nemen nadat het informatie had ingewonnen bij een Nederlandse hoogleraar en Indonesiëdeskundige die de deal wegens de mensenrechten situatie afraadde. Niet investeren in wapens scoort goed bij het publiek en daarvan maken niet alleen de Triodos en ASN-bank gebruik.

Als het gaat om investeringen met Nederlands kapitaal moeten de pensioenfondsen niet vergeten worden. Dit zijn grote spelers op de internationale kapitaalmarkt. In 'Don't bank …' komt echter alleen het Unilever Pensioenfonds Progres voor als fonds dat de productie van nucleaire wapens financiert. Eén pensioenfonds is een flinke vooruitgang vergeleken met eerdere rapporten. In 2007 publiceerde de Campagne tegen Wapenhandel een overzicht van de investering vanpensioenfondsen in wapens en goederen waarmee de mensenrechten werden geschonden. In dat overzicht komen nog enige tientallen bedrijven en fondsen voor die in kernwapens investeren. De activiteiten van de Campagne tegen Wapenhandel en het Netwerk Vlaanderen werden gevolgd door acties van OxfamNovib en Pax Christi op dit vlak (doorgaans ondersteund door de Nederlandse onderzoeksorganisatie Profundo). Al die activiteiten haalden uitgebreid de media en pensioenfondsen en banken pasten hun investeringen aan. Het is bijna ongelofelijk hoeveel bedrijven er onder publieke druk inmiddels door financiers zijn afgestoten.

De Eerlijke Bankwijzer, gemaakt door een brede coalitie van maatschappelijke organisatie, geeft overzichtelijk weer op welke terreinen financiële instellingen slecht scoren. Ook hier komen we Aegon en ING (investeert in kernwapenproducenten als die minder dan de helft van de omzet uit wapens halen) weer tegen.

Uit 'Don't bank ...' zou je kunnen opmaken dat de strijd bijna gestreden is. Helaas. Deze week publiceerde de Campagne tegen Wapenhandel een overzicht vaninvesteringen door pensioenfondsen in kernwapenbedrijven. In die lijst staan tientallen Nederlandse pensioenfondsen. Gegevens komen van de pagina's van de fondsen zelf (maart 2012). Het gaat daarbij om bedrijven die kernwapens en onderdelen daarvoor produceren of onderhouden. Ze worden door CtW gegroepeerd per bedrijf. “Er zijn nog best veel fondsen die investeren in kernwapens. Ik heb volledig willen zijn,” zegt Mark Akkermans, de auteur van het Campagne tegen Wapenhandel-rapport. “In 'Don't bank …' is er voor gekozen investeringen kleiner dan een half procent van het totaal aan uitstaande aandelen en obligaties in de kernwapenbedrijven niet op te nemen. Dat vertekent het beeld,” zegt Akkermans. Kijk je naar de kleine en grote Nederlandse investeringen in de kernwapen-industrie dan is nog een lange weg te gaan. “Vier van de vijf grote pensioenfondsen investeren nog steeds in kernwapens, alleen PGGM niet.”

Geschreven voor Sargasso

Horen, zien en zwijgen

“Wij hebben daar intern hele strenge regels voor. En die schrijven voor dat we verzoeken voor de financiering van kernwapens en ander wapentuig te allen tijde zullen afwijzen. Het past gewoon niet bij onze ethiek. Wij financieren geen wapenhandel en wij beleggen ook niet in fondsen die in wapenbedrijven zitten en het spaargeld van onze klanten wordt daarvoor ook niet gebruikt,” aldus ING-woordvoerdster Carolien van der Giesse. 

Een bank in de verdediging. Zo mag ik dat graag zien. Drie jaar geleden zat ik op het ING-kantoor bij station Bijlmer. Een pracht van een kantoor, met prachtige schilderijen. Ik kwam daar om te praten over de financiering van een wapenleverantie. Niet verboden, maar politiek toch onjuist dacht ik en velen met mij. Ik weet nog goed dat de Voorzitter van de Raad van Commissarissen tegen me zei: het is uw werk morele en ethische thema’s aan de orde te stellen en onze taak om geld te verdienen. Daarmee was de kous af, maar van dergelijke eerlijkheid houd ik toch ook wel.

Nu wordt er gedraaid en gedoken. Want laten we eerlijk zijn als je zegt dat Boeing en EADS ook een beetje wapens maken (“ING rekent wel EADS en Boeing tot zijn klanten, maar deze bedrijven verdienen hun geld voor het grootste deel aan civiele activiteiten en helemaal niet met wapenhandel. Wel is het zo dat deze bedrijven vanwege hun lucht- en ruimtevaartexpertise ook betrokken zijn bij officiële overheidprogramma’s van Frankrijk en Amerika voor kernwapens”) dan vernaggel je de boel; water is niet een beetje nat. Beide behoren al jaren tot de tien grootste wapenfabrikanten in de wereld.

Bron:

Tjeerd Wiersma, ‘Wapenhandel Bankwijzer sloeg in als bom; ING zit toch niet dik in wapentuig’, De Pers 6 juli 2009.

Zie ook het rapport: Banken en wapens: de praktijk - Een praktijkonderzoek voor de Eerlijke Bankwijzer. Profundo in samenwerking met IKV Pax Christi, 2 juli 2009.