Straf voor Fokker

Begin juni maande het Bureau voor Industrie en Veiligheid (BIS) van de ministerie van Handel Fokker 10.500.000 US$ te betalen voor illegaal leveren aan Iran. BIS beargumenteerd uitgebreid waar Fokker de mist in ging. Als het bedrijf zich daar aanhoudt en ook aan de Amerikaanse exportregels dan kan het weeer handelen op de Amerikaanse markt.

Advocaten bureau Thomson & Associates destilleert fijntjes uit de uitspraak dat het hier niet gaat om een paar medewerkers die onder valse voorwendselen Amerikaanse onderdelen importeren, maar dat het bedrijfspolitiek was, tegen advies van de eigen juristen in.

Met die betaling zal dan een einde komen aan een slepende zaak, waarover ik een artikel schreef dat geplaatst werd op de sites van Stop Wapenhandel, Ravage webzine, en op het blog Broekstukken (engels, nederlands). Volgens Het Financieele Dagblad is de boete inmiddels betaald.

Dutch missile technology to Saudi Arabia?

Germany "supports the supply of offensive weapons to Saudi Arabia," concluded Left Party Bundestag member Jan van Aken in a reaction to the deliverances of components for Tornado and Eurofighter combat aircraft, parts of howitzer and mortar ammunition, and armoured transport vehicles to the Saudi kingdom. The exports were authorized as part of joint projects to which Germany committed itself. According to the German government, this was export to other European countries, not to Saudi-Arabia. The same logic, although on a smaller scale of export, is followed by the Dutch government when for example justifying the export of Sea Sparrow missile components.

Saudi Arabia is the notorious sponsor and source of inspiration for much of Islamic violence in the wider Middle East, staging military and financial interventions in order to create stronger salafist influence. Internally, the country has a repressive policy against women and minorities which is amongst the worst in the world. But Saudi Arabia is also spending billions of its oil dollars on arms, making it the third or fourth military spender in the world (depending on calculation method used).

Last week Riyadh declared that the building of four naval vessels by Lockheed Martin in the US is too expensive – between 3 and 4 billion US$ each - and goes too slow (it can take up to seven years). The statement can be seen as part of the negotiations over price and schedule of the ships. The Saudi acquisition is part of a US$ 20 billion programme to refresh the ageing U.S.-built Saudi fleet operating in the Persian Gulf, according to a State Department notification issued in October. Shortly after the Saudi complaint Lockheed could rescedule and build quicker.

According to the Defense Security Cooperation Agency (DSCA ) 532 Raytheon Evolved Sea Sparrow Missiles (ESSM) will be sold to the Saudi's as part of the programme. Here the involvement of Netherlands starts. The country participates in the NATO Sea Sparrow Consortium since the beginning e.g. through Fokker and Thales. Most of the Sea Sparrow project concerns sea launched missiles but a 2012 arms fair showed Fokker and Thales involvement in some land based Sea Sparrows. The last two Sea Sparrow contracts, reported on the website of the US Ministry of Defense, the mentioned the Dutch as producers. October 30, 2015 a contract was issued valued at € 15.3 million, of which 60 percent by the the Sea Sparrow Consortium. An April 2, 2015 contract for Sea Sparrow Block 2 missile engineering and manufacturing development (EMD) requirements was issued for $517,300,000 (€ 474.7m). The Netherlands will pay for 5 percent of this contract and perform 3 percent of the work. The result in real figures is € 14 million. Research institute TNO also played a role in the work on the missile and developped the system which provide the data to optimise raid annihilation.

The Sea Sparrow sales can also be found in the monthly arms export reports by the Dutch government. In 2014 (the latest published) three exports to Denmark of Sea Sparrow components are reported, one to the United Arab Emirates, and one to the VS. Together the exports are valued at € 8.1 million. But the rather vague description 'technology for guided missiles' [Technologie voor geleide raketten] is also used in the reports so the conclusion it is likely many more are under-reported but took place.

The Fokker Special Products website makes no secret of Sea Sparrows technology production. The Supplier Quality Assurance Requirements Fokker has signed – regarding selling Sea Sparrow components – states: “Full traceability of the supply chain shall be guaranteed and be proven by the paperwork.” So it can be known in which missiles for which destination the components are assembled. It enables the Dutch government to control if sales have the destination Saudi Arabia. But such action is not to be expected, because it is antagonising the US and our ally in Riyadh. A new sale of weapon components to Saudi Arabia is in the making. And will the Netherlands follow the German example where words are nice but policy wrong. Or will it be stopped?

Martin Broek 28/01/2016

Amerikaanse rechtbank over Fokker: 'Bedrijf met een lange geschiedenis van bedrog en illegaal gedrag'

De schikking die Fokker Services vorig jaar trof met de Amerikaanse autoriteiten vanwege het leveren van vliegtuigonderdelen aan omstreden regimes was te mild, zo oordeelt de rechtbank in Washington.

Foto: Een Iraanse Aseman Airlines’ Fokker 100 op de luchthaven van Teheran, 2007

In zijn juridische advies weigert de federale Amerikaanse rechter Richard Leon een schikking goed te keuren die Fokker Services, dochter van Fokker Technologies Holding BV, eerder heeft getroffen met de Amerikaanse regering. De Nederlandse fabrikant van vliegtuigonderdelen wordt door de Amerikaanse autoriteiten ervan beschuldigd in de periode 2005-2010 in totaal 1153 maal illegale transporten van vliegtuigonderdelen ter waarde van $ 21 miljoen te hebben uitgevoerd. Onder andere naar Iraanse klanten, waaronder het leger, alsmede aan Soedan en Birma die destijds onder een embargo vielen.

Fokker Services moet een bedrag van $ 10,5 miljoen strafboete betalen en een even grote som in de vorm van civielrechtelijke boete. Maar volgens rechter Leon was deze overeenkomst, daterend van juni 2014, veel te mild: ‘Door deze verdachte dermate krachteloos te vervolgen wordt het vertrouwen van het publiek in de rechtsgang ondermijnt en schendt het hun respect voor de wet’, schrijft hij. Leon verwijst met name naar de leveranties aan Iran om zijn woorden te onderstrepen.

Fokker heeft aan het onderzoek meegewerkt en toegezegd het leven te zullen beteren. De VS-regering liet de controle echter over aan het bedrijf zelf. ‘De DPA (Deferred Prosecution Agreement) vraagt in het geheel niet om een onafhankelijke waarnemer, noch naar het maken van periodieke verslagen voor dit Hof of de regering om na te gaan of Fokker de Amerikaanse wet naleeft’, stelt Leon, zijn ongemak kenbaar makend. ‘Je kunt je niet voorstellen hoe een bedrijf met zo’n lange staat van bedrog en illegaal gedrag het ministerie van Justitie heeft weten over te halen hiermee in te stemmen!’

  Afnemers werden verborgen gehouden

De feiten waarop de gerechtelijke weigering van de schikking is gebaseerd, zijn afkomstig van de Amerikaanse overheid. Daaruit blijkt dat Fokker Services staartnummers van vliegtuigen verborgen hield of vervalste om de nationaliteit van de afnemers te beschermen. Bestelde goederen werden op leugenachtige wijze besteld onder het mom van ‘voorraad’ waarmee voorkomen werd dat de klanten van Fokker in verband konden worden gebracht met door de VS gesanctioneerde landen.

Het Nederlandse bedrijf gaf haar personeel ook het advies om administratieve gegevens met betrekking tot Iran verborgen te houden voor de Amerikaanse functionarissen. Een deel van de verscheepte materialen kan de nationale veiligheid van de VS in gevaar brengen. Het exportcontrolebureau stelt dat Fokker Services de bestemmingen van de vrachten ‘systematisch’ heeft proberen te verbergen. In totaal gaat het om 253 overtredingen van de International Emergency Economic Powers Act (IEEPA).

Aanklager Machen stelt: ‘Fokker Services ziet de exportwetgeving van de VS als een ongemak waar ‘omheen gewerkt’ moet worden met list en bedrog.’ In 2008 werd Fokker er door de Nederlandse douane al voor gewaarschuwd dat zij niet in staat zou zijn om het bedrijf te verdedigen tegen het beleid van de VS ‘zodra het op problemen zou stuiten met de Amerikaanse autoriteiten rond de naleving van exportverplichtingen.’

Uiteindelijk is Fokker dus nauwelijks bestraft voor dit illegale gedrag. Fokker Services ontsloeg een directielid, veranderde wat taken van een deel van het personeel en zei toe haar personeel te zullen trainen in de Amerikaanse wetgeving inzake exportcontrole en economische sancties. Een cursus die bijvoorbeeld elk jaar wordt gegeven in Amsterdam.

De strenge straffen die de procureur had beloofd voor bedrijven die ‘winst maken uit het schenden en het omzeilen van de Amerikaanse handelswetgeving’ bleek slechts lippendienst. Fokker moest een boete betalen die niet hoger was dan de waarde van de illegale transacties. ‘Geen cent meer dan het zelf bijeenbracht heeft met illegale transacties’, stelt rechter Leon in zijn juridische advies. Fokker stelt ten onrechte dat het hier om door de pers verzonnen bedragen gaat, terwijl ze worden genoemd door de rechter.

  Militaire industriële schakel

De straf is zo licht, omdat zwaardere financiële sancties het bedrijf ernstig zouden hebben beschadigd en daarmee een onevenredig grote straf zou zijn geweest, stelt een betrokken wetshandhaver in de Washington Post. Wat er nu gaat gebeuren is onduidelijk. Rechter Leon staat open voor goedkeuring van een gewijzigde overeenkomst. Fokker heeft besloten in beroep te gaan.

Fokker is ook niet zomaar een bedrijf. Het maakt voor een belangrijk onderdeel uit van Nederlandse defensie-instellingen, en vormt een industriële schakel tussen de VS en de Nederlandse militaire markt. Dit verklaart wellicht het feit dat, ondanks de ernstige schendingen van de Amerikaanse exportwetgeving, de strafmaat zo minimaal is uitgevallen.

De term ‘Fokker’ levert met de zoeker op de website van het Amerikaanse ministerie van Defensie 351 resultaten op. Fokker neemt deel aan een aantal grote Amerikaanse wapenprogramma’s, zoals de F-16, F-35 Joint Strike Fighter (JSF), Chinook helikopters, Sea Sparrow en Patriot Advanced Capability (PAC-3) raketschildraketten. Het bedrijf maakt actief deel uit van de Atlantische band tussen de VS en Nederland. In januari ondertekende het nog een contract met Lockheed Martin voor de fabricage van vleugelcomponenten voor de JSF.

In elk parlementair debat in de Tweede Kamer omtrent de uitvoer van wapens wordt op zijn minst eenmaal gezegd dat de onze wapenexportwetgeving prima in orde is en dat Nederlandse bedrijven zich gedragen volgens de wet. Bovenstaand verhaal laat zien hoe een groot Nederlandse defensiebedrijf met list een bedrog zijn producten uit de VS verhandelde. Een beetje meer professionele scepsis van de leden van het Nederlandse parlement zou op zijn plaats zijn.

Eind februari kondigde Fokker Elmo (ook een dochter van Fokker Technologies) aan dat het een joint venture met het Indiase bedrijf SASMOS HET Technologies Ltd. is aangegaan. India staat bekend om zijn corruptie binnen de wapenindustrie. Deel van de samenwerking is dat Fokker Elmo technologie voor export gaat overdragen aan haar Indiase partner. De vraag is of het eindgebruik daarvan serieus zal worden gecontroleerd, en of de Tweede Kamer dit kritisch zal volgen.

Geschreven voor Ravage-webzine
In English for Stop Wapenhandel

Fokker: “a company with a long track record of deceit and illegal behavior”

In his Opinion of February 5, 2015 U.S federal judge Richard Leon refused to approve a settlement for sanction violations by the Dutch aerospace firm Fokker Services, daughter of Fokker Technologies Holding B.V with the US Government. Fokker is a key Dutch defence company.
The company was accused of more than 1,100 illegal shipments worth $21 million to Iranian customers, including the military, and to embargoed customers in Sudan and Burma in the period 2005-2010. Fokker agreed to forfeit $10.5 million and pay a civil fine of $10.5 million as a settlement.

But according to judge Leon, this settlement, made in June last year, was too lenient: “It would undermine the public’s confidence in the administration of justice and promote disrespect for the law for it to see a defendant prosecuted so anaemically,” he wrote. He especially referred to the deliverances to Iran to underpin his words.

Fokker cooperated in the investigation and promised to better its life. The US-government left the verification of these promised improvements however to self-reporting of the company. “The [Deferred Prosecution Agreement] DPA does not call for an independent monitor, or for any periodic reports to be made to either this Court or the Government verifying the company’s compliance with U.S. Law” wrote judge Leon, making clear his discomfort: “One can only imagine how a company with such a long track record of deceit and illegal behaviour ever convinced the Department of Justice to agree to that!”

The facts which made judge Leon deny the settlement came from information filed by the US Government. According to these, Fokker Services withheld or falsified tail numbers of planes. Falsely indicated parts were presented as “stock parts” to conceal its customers' affiliations with U.S. sanctioned countries. The Dutch company deleted references to Iran in materials sent to US companies. Employees were directed to hide activities and documents relating to Iran from US officials. Etc. This policy was at least partly known and approved by the senior management of the Dutch aeronautic company.

US Attorney Machen said: “Fokker treated U.S. Export laws as inconveniences to be 'worked around' through deceit and trickery.” In 2008, Fokker had already been warned by Dutch customs that they would not be able to defend the company “if it encountered problems with United States authorities regarding export compliance.”

Although the Attorney gave lip service to strong punishment of companies seeking “profit from violating and circumventing US trade laws” in the end Fokker has hardly been punished. Fokker Services fired a president, reassigned the duties of some of its personnel and promised to train employees in US export controls and economic sanctions. A program which is e.g. available every year in Amsterdam. The company had to pay a fine which was only as high as the value of its illegal transactions, “not a penny more than the revenue it collected from its illegal transactions,” judge Leon stated in his Opinion. The statement by Fokker that the figures are “speculative assumptions and amounts, not based on facts” is clearly inadequate. According to the Washington Post, punishment was minimal because more massive financial penalties would have severely hurt the health of the company and would have been a disproportionate penalty for its conduct. What will happen now must be awaited. Judge Leon remains open to approving a modified plea agreement. Fokker itself decided to file a Notice of Appeal.

Fokker is not just any company. It is part of the Dutch defence establishment, and is strongly linking the US to the Dutch military market. This provides another logical explanation for the fact that, despite the severe violations of US export law, punishment was so minimal. When searching the website of the US Department of Defence on Fokker, one finds as many as 351 results. Fokker is participating in major US weapon programs, such as the F-16, F-35 Joint Strike Fighter, Chinook helicopters, Sea Sparrow and PAC-3 missiles, and is thus part of the Atlantic bond between the US and the Netherlands. In January, it signed its most recent public contract with Lockheed Martin on wing components for the Joint Strike Fighter. Thus a company to handle with prudence.

In any debate on arms exports in the Dutch Parliament it is at least stated once that Dutch arms exports are according to the rules and that Dutch companies are behaving according to the law. This story shows a major Dutch defence company using tricks an deceit to trade its products. A bit more professional scepticism on the side of the Dutch parliament according to the spotlessness of Dutch defence companies would be wiser.

Late February, Fokker Elmo (also a daughter of Fokker Technologies) announced to start to market defence products in a Joint Venture with the Indian company SASMOS HET Technologies Ltd. India is known for its endemic corruption in the defence business. And there is another issue at stake too. As part of the joint venture deal, Fokker Elmo will transfer technology to its Indian partner as and when required. The question is if the end use of this technology will be controlled seriously, and if the Dutch parliament will be critical enough to monitor this.

Written for Stop Wapenhandel

Nederlandstalige versie Ravage-webzine

Wapenexportbeleid de dupe bij aanschaf Joint Strike Fighter

Groot-Brittannië, Nederland en Italië werken als partner van de VS actief mee aan de productie van de JSF. De Europese beperkingen op de export van wapens komen daarmee te vervallen daar de VS leidend is.

 

Gevechtsvliegtuigen behoren tot de meest beslissende wapensystemen op het slagveld. De duurste en het best verkochte type is momenteel de F-35 Lightning II van Lockheed Martin, beter bekend onder de naam Joint Strike Fighter (JSF). In een recente mededinging naar de levering van een nieuw gevechtsvliegtuig voor de Zuid-Koreaanse luchtmacht moesten de twee giganten en aartsrivalen in de wereld van de luchtvaart, Boeing en Airbus, samenwerken om een kans te maken voldoende tegenwicht te bieden aan de sterke positie van Lockheed Martin.

Officieel nemen er negen landen uit Noord-Amerika en Europa deel aan het F-35 programma, verdeeld in niveaus van deelname. Groot-Brittannië is het enige niveau I land (hoogste bijdrage ontwikkelingskosten), Italië en Nederland hebben ingetekend voor niveau II, de rest is niveau III. Klanten voor de F-35 zijn evenwel ook afkomstig uit Azië en het Midden-Oosten, met inbegrip van de Verenigde Arabische Emiraten en last but not least Israël.

Hiermee komt het wapenexportbeleid in de gevarenzone. Wanneer landen deelnemen als partner of producent dan zal het exportbeleid van de VS moeten worden gevolgd. Europese beperkingen op de export (die slechts een gemeenschappelijk standpunt zijn van de EU, geen wet) zullen niet worden meegewogen, zoals vermeld in een aantal officiële overeenkomsten. Dit kan ten koste gaan van de mensenrechten en het Europese veiligheidsbeleid.

  F-16 Fighting Falcom

Er is geen overzicht van inzet van de F-35 in gevechtsmissies, aangezien ze nog niet operationeel zijn. Maar door naar de recente geschiedenis van inzet van de huidige F-16 Fighting Falcom te kijken, kan een inschatting worden gemaakt. De F-16 is een breed inzetbaar gevechtsvliegtuig, geproduceerd door Lockheed Martin voor de export. Daarnaast kan aan de hand van de ervaringen met de F-16 voorspeld worden welke landen de F-35 zullen gaan kopen [klik afbeelding voor vergroting]. Irak heeft onlangs besloten de F-16 in 2018 aan te zullen schaffen.

F-16’s zijn recent gebruikt in internationale gevechtsmissies in Afghanistan, Irak, Libië en Syrië. Maar ook in interne conflicten, bijvoorbeeld door de Pakistaanse luchtmacht tegen interne opstanden en de Taliban. De onafhankelijke Pakistaanse Mensenrechten Commissie rapporteert ‘willekeurige bombardementen en beschietingen’ door F-16’s, volgens een artikel in Le Monde Diplomatique uit 2006.

Turkije is een belangrijk land in het kader van het F-35-project. Dit omdat het een niveau III partner is en door het Pentagon werd uitgezocht als een van de centra voor groot onderhoud in Europa. Turkije heeft in de loop der jaren al zijn typen straaljagers ingezet bij interne conflicten, inclusief de F-16’s. In december 2007 zette Ankara vijftig F-16’s tegelijkertijd in tijdens een operatie tegen Koerdische bolwerken net over de grens in Irak. F-16’s zijn vervolgens door Turkije gebruikt in soortgelijke kleinere operaties, tot oktober 2014 aan toe.

Het is duidelijk dat gevechtsvliegtuigen wapens zijn die een grote rol kunnen spelen bij de schending van mensenrechten. De Europese F-35 productiepartners kunnen daarmee in een pijnlijke positie worden gebracht, maar er wordt niet toegestaan te handelen volgens hun eigen wapenexport- en mensenrechtenbeleid.

  Israël

Daar komt Israël om de hoek kijken, een land waar de Europese en Amerikaanse posities vaak verschillen. Israël gebruikt haar F-16’s regelmatig voor gevechtsoperaties boven Palestijnse gebieden. De jagers vuurden raketten af en hebben in 2001 verschillende doelen gebombardeerd op de Westelijke Jordaanoever, en meer recent in Gaza. De Israëlische vredesorganisatie Stop de Bezetting verzamelde voorbeelden uit 2012, waaruit blijkt hoe bommen en raketten werden gebruikt tegen huizen, auto’s en vluchtelingenkampen.

Tijdens de zomer van 2014 werden er wederom F-16’s ingezet tegen Gaza. Het Amerikaanse weekblad Defense News beschrijft in detail hoe en waarom: ‘Van de meer dan 6.000 doelwitten tijdens Israëls 50-daagse oorlog in Gaza werden honderden binnen recordtijd bestookt door straaljagers met bommen van één ton.’ De vliegtuigen gave ook luchtsteun aan gevechtstroepen op de grond, ‘met een F-16 gekoppeld aan elke brigade, konden precisie bombardementen een ‘vuurkolom’ geven als bescherming voor de eigen gevechtstroepen.’

Israël behoort niet tot de negen landen binnen het F-35-programma, maar heeft aanvankelijk wel negentien F-35’s besteld, een order ter waarde van 2,75 miljard dollar. De vliegtuigen zullen naar verwachting worden geleverd in de periode 2016-2018. Een tweede aanvullende aankoop werd onlangs beperkt tot 13 JSF’s (tegen de oorspronkelijk geplande 31), kosten naar schatting 2,74 miljard dollar. Israël schaft dus in totaal 32 JSF’s aan.

Hoewel Israël niet een van de negen participerende landen is, neemt het toch ook deel aan de productie van de F-35. De Israëlische wapenfabrikant Elbit Systems is geselecteerd om samen met Rockwell Collins uit de VS de productie van de bijbehorende vliegershelmen te maken. Die bevatten geavanceerde technologie zodat de piloot op schermen kan zien waar hij zich bevindt en zijn wapensystemen kan richten door met zijn hoofd te wijzen.

Visionix, een dochter van Thales, heeft officieel geklaagd dat het gebruik van deze technologie een schending van een octrooi van het bedrijf is. De VS beweert echter dat het de licentierechten op de technologie heeft omdat het het onderzoek van Visionix heeft gesubsidieerd. Een helm die is ontwikkeld door British Aerospace is inmiddels geannuleerd in het voordeel van de Elbit/Rockwell versie.

Israel Aerospace Industries (IAI) leverde in december 2014 een Ehud Autonoom Luchtgevecht Manoeuvreer Instrumenten Systeem aan de Italiaanse luchtmacht. IAI is inmiddels bezig het systeem aan te passen voor montage op de F-35 zodat piloten ermee kunnen oefenen. Nog opvallender is de opening in september vorig jaar van een IAI-productielijn voor de fabricage van F-35 vleugels. Verwacht wordt dat IAI 811 paar vleugels zal produceren in de komende twintig jaar.

“De productielijn zal voor de vleugels zorgen voor de F-35’s van de Israëlische en Amerikaanse luchtmacht en Europese klanten, met uitzondering van Turkije”, verklaarde Alon Ben David in Aviation Week & Space Technology. De opening van de fabriek wordt beschouwd “als bewijs dat de bilaterale banden [tussen de VS en Israël] bulletproof zijn.” Volgens Susan Ouzts, vice-president voor internationale programma’s bij Lockheed Martin, bedraagt de financiële bijdrage van Israël aan het F-35 project 4 miljard dollar.

  Elbit Woensdrecht

In 2013 vestigde Elbit Systems of America zich op het Logistieke Centrum Woensdrecht in Nederland. Het zal hier Europees werk verrichten voor de F-16 en waarschijnlijk ook de F-35. Op dezelfde locatie is Fokker Elmo – een van de Nederlandse bedrijven die technologie en diensten voor de gevechtsvliegtuigen levert – verantwoordelijk voor de bedrading voor de F-35’s. Het bedrijf rekent optimistisch op “[…] een totale geschatte productie van meer dan 3.000 F-35 vliegtuigen. Dit is een grote kans voor ons bedrijf in de komende decennia in termen van werkgelegenheid, kennis en innovatie.”

Dit betekent dat het bedrijf verwacht bedrading te kunnen produceren voor alle F-35 gevechtsvliegtuigen, inclusief de Israëlische. Onlangs kondigde de Nederlandse regering aan dat Nederland de motor van de JSF bij Woensdrecht zelf gaat onderhouden. Zowel Nederlandse als Israëlische defensiebedrijven werken dus dicht op elkaar aan het nieuwe gevechtsvliegtuig in het West-Brabantse Woensdrecht.

De gevolgen van die samenwerking, met name het ondergraven van het wapenexportbeleid, is nauwelijks besproken. Als de producerende landen het Amerikaanse exportbeleid moeten gaan volgen, zou dit wel eens ten koste kunnen gaan van de Europese visie op veiligheid en mensenrechten.

Geschreven voor en redactie door Ravage Webzine 

Engelstalige versie voor Stop Wapenhandel

F-35 might undercut European arms export policy

13/01/2015 - - Fighter aircraft are among the most decisive weapon systems in combat available. The most expensive and best marketed is Lockheed Martin's F-35 Lightning II, also known as Joint Strike Fighter.. On a recent South Korean tender for new fighter aircraft two giants in the world of aircraft, Boeing and Airbus, had to team to tackle the strong position of Lockheed.

Nine countries are officially participating in the F-35 program, all based in North America and Europe. They are grouped in levels. The UK is the only Level I country, Italy and the Netherlands are on Level II. Clients for the F-35 come from Asia and the Middle East, including the UAE and last but not least Israel. Here the heat comes around the corner. Because when countries join in F-35 production, the export policies of the US will be followed. European restrictions on exports (which are only a EU common position, not a law) will not be taken into account as is stated in a number of Memoranda of Understanding. This might go at the expense of human rights and European security policy.

There is no track record on the use of the F-35 fighter in combat missions, because it is not operational yet. But what can be expected can be deduced from looking at recent history of the F-35 predecessor, the F-16 Fighting Falcon. Also a multi-mission fighter aircraft produced by Lockheed Martin for export. This can also give an idea of which countries will become partner in this Fighter bond (see illustration). The latest partner which joined is Iraq, which has decided to buy the F-16 in 2018.

F-16's have been used recently in international combat missions in Afghanistan, Iraq, Libya and Syria. But also in internal conflicts e.g. by the Pakistan air force against internal uprising and Taliban. The independent Pakistan Human Rights Commission report “indiscriminate bombing and strafing” by F-16s, according to an article in Le Monde Diplomatique in October 2006.

Turkey is a key country in the F-35 project, because it a level III partner, picked by the Pentagon as one of the heavy maintenance hubs in Europe. Turkey has been using all its fighter jet types over the years in internal conflict, included its F-16's. In December 2007, Ankara deployed fifty F-16's during one operation against Kurdish strongholds just across the border in Iraq. F-16's have been used in similar smaller operations until as recent as October 2014. It is evident that fighter aircraft are not weapons to be ignored when speaking about human rights. This might bring European F-35 production partners in a painful position while they will not be allowed to act according to their own arms export and human rights policies .

This brings us at Israel, a country where European and American positions often differ. Israel is using its fighter planes regularly in combat operations against Palestine territories. Fighters have been firing missiles and have bombed several targets on the West Bank in 2001 and more recently, in Gaza. The Israeli peace organisation End the Occupation has collected examples from 2012, showing how bombs and missiles were used against homes, cars and refugee camps. During the summer of 2014, F-16's have been used against Gaza. US Defense News describes in detail why and how: “Hundreds of the more than 6,000 targets struck from the air during Israel’s 50-day urban war in Gaza were from fighter jets delivering one-ton bombs in record time.” The planes provided close combat support, “with an F-16 dedicated to every brigade, precision air power provided “pillar of fire” protection for friendly forces fighting (...).”

Israel is not one of the nine F-35 program countries, but has ordered 19 F-35s under a $2.75 billion contract. The planes are expected to be delivered in 2016-2018. An additional procurement is limited to 13 JSF's (against originally planned 31 ) estimated to cost $2.74 billion. Although Israel is not one of the 'nine', it is also participating in the production of the F-35. Israeli arms company Elbit Systems has been selected to join the production of the F-35’s helmet-mounted display systems together with Rockwell Collins from the US. This is cutting edge technology, giving the pilot e.g. situational awareness and cue weapons systems to the direction his head is pointing. Thales' subsidiary Visionix's officially complained that the used technology is a breach of a Visionix patent. The US however claims it has licence rights to the technology, because it has subsidised Visionix' research. A helmet developed by British Aerospace has been cancelled in favour of the Elbit/Rockwell one.

Israel Aerospace Industries (IAI) delivered a Ehud Autonomous Air Combat Maneuvering Instrumentation system in December 2014 to the Italian air force. “The pod has become the standard in NATO, and with many air forces in Europe, Asia and Latin America." IAI is adapting the system for installation on the F-35 to train its pilots.

Remarkable is the opening in September 2014 of a IAI-production line for F-35 wings. It expects to produce 811 pairs of wings in the next 20 years. “It will provide wings for the Israeli air force’s F-35s, as well as for the U.S. Air Force and European customers, with the exception of Turkey,” stated Alon Ben David in Aviation Week & Space Technology (AW&ST, 19/11/14). The opening of the plant is considered “as evidence that bilateral ties [between the US and Israel] were bulletproof.”
Susan Ouzts, vice president of international programs at Lockheed Martin, said to Avition Week of November 19 that the total value of Israel’s contribution to the F-35 project will be $4 billion.

In 2013, Elbit Systems of America established itself at the Logistic Center Woensdrecht in The Netherlands. It will do European work on the F-16 and expectedly also on the F-35. At the same location Fokker Elmo – one of the Dutch companies delivering technology or services for the fighters - will be responsible for the engineering, manufacturing and production of the wiring for the next batch of the F-35. The company optimistically recons with “a total estimated production of more than 3,000 F-35 aircraft, this is a major opportunity for our company in the decades to come in terms of employment, knowledge and innovation.” This means the company expects to produce wiring for all F-35 jets, included the Israeli ones. Recently the Dutch government announced that the Netherlands can overhaul the F-135 engine of the JSF at Woensdrecht. Both Dutch and Israeli defence companies will work closely on the the new fighter plane at Woensdrecht.

The consequences of the cooperation on the F-35 Lightning II programme, notably the undercutting of arms control policies, has hardly been discussed. When production partners have to follow US arms export policies policy it might come at the expense of the European vision on security and human rights.

Written for Stop Wapenhandel

Dutch version Ravage Webzine 

No problem with arms sales to Qatar?

At the closing ceremonies of the DIMDEX Arms Fair Qatar announced arms acquisitions valued at €17 billion ($23 bn.).  This is more than twice the total Dutch annual military budget. Amongst others, the deal includes attack helicopters, guided missiles, tanker planes and naval vessels. Different segments of the orders have a Dutch component. The arms race on the Arabian peninsular has a new player.

On the picture: Patriot PAC-3 being fired.
Qatar is providing political support and weapons to islamists in several internal conflicts in the Middle East, such as in Egypt, Libya, Syria and Yemen. Its support for the Muslim Brotherhood and Al Nusra in Syria has recently created a rift in the Gulf Cooperation Council.

But because of its missile defence capabilities close to Iran, the presence of a US-UK air force base and its rejection of Iran's influence in the region, Qatar is a partner of the West. The arms acquisition plans of the Emirate are part of the military ambitions of the Gulf State to become a stronger player in the Arabian world, on par with its growing soft power influence. Qatar is also the country where Al Jazeera is based.

Amongst others, Qatar wants to buy 22 NH-90 military helicopters from the NH Industries division of European aerospace group Airbus (formerly EADS), worth €2 billion. The Airbus' head offices are located in the Netherlands for tax reasons, but although the Netherlands provides its tax heaven facilities, it has no obligations to control the companies' arms export policies. A win-win situation for Airbus and the Dutch State treasury. Dutch aircraft company Stork Fokker is participating for 5.5% in NH Industries and thus will profit considerably from the Qatar deal.

Another part of the deal is the sale of over €1.5 billion in Patriot missile defence system equipment made by Raytheon and Lockheed Martin. Dutch Fokker Aerostructures “is one of the suppliers for materials of the Lockheed Martin (LMMFC) – PAC-3-program, which is a military program.”

The deal also shows the growing footprint of Dutch shipbuilder Damen in Qatar. At DIMDEX Nakilat Damen Shipyards Qatar signed two Memoranda of Understanding (MoU) with the Qatar Armed Forces to build seven military vessels. “The vessels are highly sophisticated state-of-the-art naval ships based on proven designs providing unparalleled seaworthiness. (...) A large Integrated Logistic Support package is also mentioned in the MoUs” according to the Damen website. NDSQ is a joint venture between Nakilat and Dutch shipbuilder. The Dutch extreme islamophobic political party PVV asked Parliamentary questions on the deal. According to Minister for Trade and Development Ploumen, the deal is in line with Dutch export policies.

All Dutch and international arms control codes, regulations and treaties of the past forty years included regional security, regions of tension and human rights as criteria to measure and refuse arms sales. It seems Qatar is a highly qualified applicant for all three of them. Moreover, because Qatar is notorious for selling its arms to other conflict regions, at least the question has to answered how the end use of the exported equipment will be monitored. According to minister Ploumen:  “When transfers of knowledge take place the Dutch arms export policy offers enough guaranties against undesired effects.” In the case of Qatar, a more concrete and detailed description of these guarantees is no luxury.

Written for Campagne tegen Wapenhandel In Dutch Broekstukken or Sargasso.

Nederlandse wapenleveranties aan Qatar

Afgelopen vrijdag beantwoorde Minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking Ploumen Kamervragen van PVV-kamerlid De Roon over de bouw van zeven oorlogsschepen in Qatar door scheepsbouwer Nakilat Damen Shipyards Qatar (NDSQ). NDSQ is een joint venture tussen Nakilat en Nederlandse scheepsbouwer Damen.

Ploumen belooft dat exporten van Nederlandse kennis zullen worden getoetst aan het wapenexportbeleid. De samenwerking bij de bouw van de schepen staat echter niet op zichzelf als het gaat om Nederlandse wapenleveranties die onderdeel zijn van de onvangrijke wapenaankopen die Qatar onlangs bekend maakte.

Bij de sluitingsceremonie van de DIMDEX Arms Fair kondigde het emiraat orders aan ter waarde van € 17 miljard ($ 23 miljard). Dit is meer dan twee keer zoveel het hele Nederlandse defensiebudget. De plannen betreffen gevechtshelikopters, geleide projectielen, tanker vliegtuigen en marineschepen. Het is duidelijk dat de wapenwedloop op het Arabisch schiereiland er een speler bij heeft.

De diplomatieke beleid van Qatar is berucht, vooral omdat het land politieke steun geeft en wapens levert aan islamisten in de conflictgebieden van het Midden-Oosten, zoals Egypte, Libië, Syrië, en Jemen. De steun voor de Moslimbroederschap in Egypte en Al Nusra in Syrië leiden onlangs zelfs tot een breuk in de Gulf Cooperation Council (GCC).

Qatar is om verschillende redenen een partner van het Westen: het land biedt mogelijkheden voor raketverdediging dicht bij Iran, er is een Amerikaans-Britse luchtmachtbasis en tenslotte is het actief bij het tegengaan van de Iraanse invloed in de regio. Qatar is ook het land waar Al Jazeera zetelt. De wapenaankopen door het Emiraat laat de militaire ambities van de Golfstaat zien om een ​​sterkere speler in de Arabische wereld te worden. Ze wil de militaire kracht paren aan de groeiende zachte macht.

Qatar wil bijvoorbeeld 22 NH - 90 militaire helikopters kopen. Deze worden gemaakt door NHIndustries divisie van de Europese groep ruimtevaart Airbus (voorheen EADS). Deze aankoop is € 2 miljard waard en heeft een paar connecties met Nederland:

De eerste link bestaat vanwege het feit dat de Airbus hoofdkantoren om fiscale redenen zijn gevestigd in Nederland. Hoewel Nederland tegen geringe kosten belastingparadijsvoorzieningen aanbiedt, is het op geen enkele manier in staat de bedrijfsactiviteiten te controleren op grond van wapenexportregels. Dat is een win-winsituatie voor Airbus en de Nederlandse staatskas.

Ten tweede is de bouwer van vliegtuigonderdelen Stork Fokker voor 5,5 % aandeelhouder in NHIndustries en de baten uit de deal zijn zullen dan ook aanzienlijke zijn.

Een ander deel van de mega-wapenaankopen door Qatar is aankoop van Patriot raketafweersysteem apparatuur die wordt gemaakt door de Amerikaanse defensiegiganten Raytheon en Lockheed Martin ter waarde van € 1,5 miljard. Fokker Aerostructures "is een van de leveranciers voor materialen voor het Lockheed Martin ( LMMFC ) - PAC - 3 - programma, dat is een militair programma," staat in een officieel document van Fokker .

De volgende deal is onderdeel van de groeiende aanwezigheid van de Nederlandse scheepsbouwer Damen in Qatar. Het is de deal waar de PVV zich druk over maakte. Op DIMDEX ondertekende NDSQ twee Memoranda of Understanding ( MoU ) met de strijdkrachten van Qatar strijdkrachten voor de levering van zeven militaire vaartuigen. "De schepen zijn zeer geavanceerde state-of- the-art marineschepen en worden gebouwd op basis van ontwerpen die hun waarde hebben bewezen. De schepen leveren een ongeëvenaarde zeewaardigheid," zo valt te lezen op de website van Damen.

Alle Nederlandse en internationale wapenbeheersing codes, regels en verdragen van de afgelopen veertig jaar opgenomen regionale veiligheid , gebieden van spanning en mensenrechtencriteria om wapenverkoop te meten. Het lijkt erop dat Qatar een goede kandidaat is om te voldoen aan die zorgen. Toch wordt het een grote klant voor de Nederlandse wapenindustrie. Aangezien Qatar een flinke status heeft opgebouwd als leverancier van wapens aan conflictgebieden moet in ieder geval de vraag worden beantwoorden hoe het eindgebruik van de wapens waaraan Nederland een bijdrage levert wordt bewaakt. Het antwoord van Minister Ploumen: “Daar waar kennisoverdracht plaatsvindt biedt het Nederlandse wapenexportbeleid afdoende garantie tegen ongewenste resultaten,” mag wel in het geval van Qatar wel iets concreter worden ingevuld.

Deze column is ook te vinden op Sargasso licht gewijzigde en engelstalig vorm te vinden op stopwapenhandel