dinsdag 11 januari 2011

Experts: Opschudding zal geen effect hebben op de defensie-industrie

”Ondanks de onrust met de kracht van een orkaan in de financiële sector van de VS, zal deze de defensie-industrie relatief onberoerd laten. De industrie kan zelfs positief verwachten van de het ongeluk van de bankgiganten, zeggen verschillende waarnemers. “De defensie-industrie is mogelijk onder de sectoren waarop de gebeurtenissen van afgelopen week het minste effect hebben.”

Dit is het begin van een artikel uit Defense News 22 september 2008, zie hieronder.


BizWatch
Shelter From the Storm
Experts: U.S. Turmoil Won’t Hurt Defense Firms

By ANTONIE BOESSENKOOL
Despite the hurricaneforce turmoil in the U.S. financial sector, defense companies will be relatively unaffected and could even experience an upside from banking giants’ misfortune, several observers said.
“The defense industry is perhaps among the least impacted by the events of the last week,” said Jon Kutler, founder and CEO of Admiralty Partners, a Los Angelesbased aerospace and defense investment firm. “Defense companies are frankly a tremendous safe haven during the disruptions.” The week saw Merrill Lynch sold to Bank of America, Lehman Brothers declare bankruptcy, and Morgan Stanley enter merger talks with Wachovia. There was also a federal bailout for American International Group, the insurance firm that owns International Lease Finance, an airplane lessor and major customer of both Boeing and Airbus.
But James McAleese, principal at McAleese & Associates, a government contracting and national security law firm, said that in his meetings with major shareholders of defense stocks, the events of last week are “not an issue that’s troubling them.” In fact, a scarcity of cash for private equity acquisitions of defense companies could sweep away the competition for buyout targets.
Private equity deals for defense companies have been slowing, and the events of last week may exacerbate that situation, according to William Farmer, managing director and co-head of Lazard’s aerospace and defense group.
“Certainly over the last 12 months, we’ve seen a lot of the financial sponsors, the private equity firms, become less competitive in going after defense assets and auction processes because of the tightening credit,” Farmer said.
“As private equity firms used to be able to go out and get five or six times leverage to participate in acquiring companies, that is not the case any more,” he said. “More realistically, you’re probably closer to three, three-and-a-half times EBITDA [earnings before interest, taxes, depreciation and amortization] . It puts private equity firms at a significant disadvantage vis-à-vis a lot of the large defense players that are sitting on a considerable amount of free cash flow.” McAleese said less bidding on defense companies by private equity firms could also bring down prices for defense acquisitions.
“To the extent it’s more difficult to raise money, it’s likely to have a retarding impact on private equity,” he said.
“What it will do is make M&A more attractive among true-play defense companies, because it will eliminate the speculator portion of the market,” he added.
“That should reduce the prices; that should make strategic mergers and acquisitions more attractive.” But the main driver behind investment in defense companies and acquisitions continues to be the future direction of defense spending, not fallout in the financial markets, McAleese said. Current expectations are that there may be one last burst of growth in U.S. defense spending in the 2010 budget request before supplemental spending, at least, begins to taper off. And once that happens, the push for mergers and acquisitions will grow.
“Whether the base budget grows or shrinks, that is what will either further delay your next wave of M&A or accelerate your M&A activities as [defense spending] is contracting,” he said.
Mergers and acquisitions among defense companies will still take place, especially when those deals make strategic sense, Farmer said. “There’s still a need to consolidate the defense space, and there are people that are looking to fill voids in their portfolio with niche acquisitions,” he said. “To the extent that they make strategic sense, those [deals] would still happen now, regardless.”
Little Effect on Credit
Another question is the effect of credit market troubles on defense companies’ credit. But the robust cash flow of most defense firms means that even if one bank providing credit disappears, others will be more than happy to step up.
“Most defense companies are flush with cash,” Kutler said. “Right now, they’re very healthy, so they don’t need debt unless they’re making an acquisition.” Moreover, “the borrowing base for defense contractors is substantially better than for their commercial counterparts,” he said. “In today’s marketplace, while banks are not lending, they are substantially more likely to lend to a defense contractor than they are to many commercial companies.” “There’s not a lot of companies in defense that are in danger of going under,” Farmer said. “For most of them, their credit ratings are very solid.” Though Lehman Brothers did provide some credit for defense firms, its role was to arrange credit from other banks. Given Lehman’s bankruptcy filing and a subsequent agreement to sell its major U.S. assets to British bank Barclays, that role is in question, Farmer said.
Lazard is advising Lehman Brothers on the possible sale of its U.S. assets to Barclays. The defense companies most susceptible to the events of last week are those that have exposure to both the commercial and defense markets, according to Kutler. “Aerospace is driven by the business cycle. And the business cycle in the U.S., but also globally, has taken a hit,” Kutler said. “Even though fuel prices have come down, airlines, because of their own health issues and their projections of the impact of this crisis on the global economy, are likely to cancel, reschedule and defer deliveries because they won’t be growing as fast.” Shares of the five largest U.S. defense companies slid early last week, but most had regained lost ground by press time on Friday.
“It just goes to show how this market isn’t trading on fundamentals,” Kutler said. “Certainly nothing happened in the last week that fundamentally changed, even in the near term, the outlooks of these companies.”

Europese namen voor de wereld (recensie)


In Europese namen voor de wereld begeleiden we Spanjaarden, Portugezen, Fransen, Engelsen en Nederlanders op hun veroveringstochten naar de overkant van de Zeven Zeeën. Met de ontdekkingsreizen en kruistochten legde Europa niet alleen haar wil en visie op aan de rest van de wereld, ook de namen voor de veroverde gebieden waren Europees.

door Martin Broek

Kort voor de zomervakantie hadden mijn kinderen op school een project over Bombay. Hoe leven mensen in deze kolossale Indiase stad? Nog weken had de jongste van acht het over het door het Tropenmuseum in het leven geroepen bedrijf waar zakjes werden gevouwen van oude kranten. Een bedrijf waar hij een paar uur had moeten werken. Op mijn vraag of het geen Mumbai, de nieuwe naam voor de stad, moet zijn in plaats van Bombay reageerde hij laconiek: "De mensen in Bombay gebruiken allebei."

Mumbai heette vroeger Mumbadevi, en was vernoemd naar de godin Mumba. De Portugezen noemde de stad vervolgens bom baia (goede baai) en de Engelsen maakten daar Bombay van. In 1995 werd de koloniale naam vervangen door een verkorte versie van de oude naam. Het lijkt mij dat je blij moet zijn met iedere koloniale naam die verdwijnt, maar Mumbai heeft het (alleen in Nederland?) nog steeds moeilijk. Terwijl Sint Petersburg in Rusland al snel na 1991 toegepast werd, is het bij Mumbai nog steeds 'Mumbai' (voorheen Bombay) of 'Bombay' (officieel Mumbai).

Mumbai

De achtergronden bij de naam Mumbai is een van de vele wetenswaardigheden over de namen van steden, rivieren, zeeën en landen uit het boek Europese namen voor de wereld van Jacques R. Pauwels, historicus in Canada. Pauwels stelt dat ook Pretoria van naam zal gaan veranderen en een inheemse naam zal krijgen: Tshwane (Plaats van de zwarte koe). Hier is de wens de vader van de gedachte. Pretoria ligt binnen de in december 2000 gestichte gemeente Tshwane, maar blijft als stad bestaan.

Verzamelaar

Achter de schrijver moet een fanatiek verzamelaar schuilgaan. De index begint bij Abessinië en eindigt bij de Zuidzee. Alle namen van A tot Z worden individueel voorzien van een betekenis. Het zijn niet alleen de individuele namen waar hij bij stil staat, hij probeert ze ook een bredere betekenis te geven. Deze is in het boek van Pauwels vooral verbonden met kapitalistische expansie en christelijke zendingsdrang.

De schrijver geeft als reden voor het schrijven van dit boek: 'De Europeanisering van de wereld had ook een eponiem, 'naamgevend', of omnastisch (sic!), 'naamkundig' aspect, waaraan historici tot nog toe zelden of nooit aandacht besteed hebben.' Dat ontdekkingsreizen door wereldmachten niet samen hoefden te gaan met naamgeving en inlijving, laat Pauwels zien aan de hand van de Chinese expansie tot de zeventiende eeuw. Chinese schepen voerden eveneens naar alle landen rond de Indische Oceaan, maar namen geen land in bezit en lieten geen namen achter.

In Spanje waren aan het einde van de vijftiende eeuw de Arabische koninkrijken gevallen. De conquistadores zaten zonder werk en moesten bezig gehouden worden. De grote ontdekkingsreizen boden daartoe ruimte. Voor buurland Portugal, ingesloten door Spanje, was het de enige mogelijkheid om de uitbreidingsdrang bot te vieren.

'Dankzij Columbus konden de Spanjaarden na 1492 het vertrouwde (en wonderbaarlijk lonende) veroverings- en bekeringswerk van de Reconquista blijven uitoefenen aan de overkant van de Atlantische Oceaan – op veel grotere schaal dan tevoren op het Iberische schiereiland, ditmaal ten koste van Azteken en andere 'Indianen' in plaats van islamitische Spanjaarden.'

Ontdekkingen en navigatie


Navigatietechnieken en ontdekkingsreizen spelen een voorname rol in het boek. (Net als de schrijver gebruik ik het woord 'ontdekkingen', hoewel ik weet dat dit tegen de borst stuit van mensen die vinden dat niet Columbus, maar de Vikingen, of niet de Vikingen, maar de mensen die via de Beringstraat Amerika binnen trokken, of niet deze Aziaten maar hun voorgangers, waarvan het bestaan een jaar of tien geleden beschreven werd, het werelddeel gingen bevolken.)

Na de ontdekking van het nieuwe land schreef Amerigo Vespucci dat hij vermoedde dat aan de overkant van de 'Oceaanzee' niet Azië, maar een nieuw werelddeel lag. Hij liet dit weten in een open brief genaamd Mundus Novus die hij in 1502 of 1503 schreef aan Lorenzo di Medici in Florence. Drie jaar later was de brief vertaald in vele Europese talen, waaronder het Nederlands. Met het door Vespucci beschreven vermoeden, startte een nieuw en winstgevend avontuur. Vespucci kreeg de eer een heel continent op zijn naam te krijgen.

De bekendere Columbus had de pech dat hij tot zijn dood bleef geloven dat het niet om een nieuw werelddeel ging maar om Azië. Columbus had wel een belangrijke verdienste, die verder ging dan de ontdekkingen zelf. Hij vond uit hoe je de Atlantische Oceaan met behulp van winden en stromingen kon bevaren. Direct van West-Europa naar het Noord-Amerikaanse continent zeilen is onmogelijk vanwege de immer waaiende westenwinden. Maar van de Canarische Eilanden werd je door de winds that blow trade naar de Caraïben geblazen.

Niet veel later vond Magellaan de zeestraat rond Zuid-Amerika naar een nieuwe Oceaan, die hij wegens de vele windstiltes, de Stille Oceaan noemde. De weg om de Zuidpunt van Afrika werd iets eerder, in 1488, met een scheutje toeval gevonden door Bartolomeu Diaz. Hij werd door een Oostenwind de Indische Oceaan opgeblazen. Na zijn ontdekking voer hij terug en landde op wat hij Kaap der Stormen noemde, de Kaap die daarna op bevel van de Portugese koning werd herdoopt tot Cabo de Boa Esperança.

Kaap de Goede Hoop zou vervolgens eenbelangrijke functie hebben als onderdeel van de route naar Azië en door Nederlanders en Britten beheerst worden. Tien jaar later zeilde Vasco da Gama naar India. Onderweg kreeg Mozambique zijn naam. In 1515 verscheen voor het eerst de naam Indische Oceaan op een wereldbol. Weer een nieuw gebied lag als gevolg van de toename van de kennis van zeestromen en stormen open. Het beeld dat de Europeanen hadden van hun wereld was in korte tijd grondig veranderd. De rest van de wereld zou nog kennis maken met zeilers uit het Noorden.

VOC

De ontdekkingen werden gedreven door de kennis, het zeemanschap en vernuft van onder andere bovengenoemde zeevaarders en latere opvolgers, maar er waren ook duidelijke grenzen verbonden aan de zoektochten. De voornaamste zijn dat ze waren moesten opleveren en de positie van hun opdrachtgevers dienden te verstevigen.

Het in 1623 verkende Australië bijvoorbeeld kon de Nederlanders in de jaren '20 van de zeventiende eeuw maar matig boeien: er waren goud noch specerijen te vinden. Bovendien woonde er 'de lelijkste en armste mensen die ik ooit heb ontmoet', aldus de Nederlander Jan Carstenz in 1623. Pas in 1642-'43 zou Abel Tasman Australië exploreren.

Een ander voorbeeld toont nog sterker dat de mentaliteit bij de Nederlandse Vereenigde Oost-Indische Compagnie (VOC) weinig gericht was op ontdekkingen om kennis te vergaren, maar vooral om florijnen te verdienen. De VOC had weinig op met vrijheid en nieuwsgierige geesten. De zeevaarders Le Maire en Schouten bereikten Batavia vanaf de zuidpunt van het Amerikaanse continent. Ze kwamen onder andere langs Nieuw-Zeeland en eilanden ten oosten van Papoea Nieuw-Guinea.

'In oktober 1616 kwamen de twee Nederlandse zeelui aan in Batavia. Ze werden er prompt in de gevangenis gegooid omdat hun reis beschouwd werd als een inbreuk op het monopolie van de VOC op reizen naar specerijenlanden', schrijft Pauwels. 'De schepen van de VOC bleven het immers houden bij de vertrouwde en kortere route van en naar Holland via Kaap de Goede Hoop in plaats van Kaap Hoorn. Het was dan ook via Kaap de Goede Hoop dat het duo, eenmaal in vrijheid gesteld, naar het vaderland mocht terugkeren. De onfortuinlijke Le Maire overleed echter onderweg.'

Ruim honderd jaar later (1722) zou zeevaarder Roggeveen die dezelfde route verkoos, het eveneens aan de stok krijgen met de Compagnie. Dit ademt niet de sfeer van avontuurlijkheid die mij als gereformeerd jongetje is bijgebracht, maar van een muffe behoudzuchtige bedrijfspolitiek door de eerste multinational in de wereld.

Chronometer

In de achttiende eeuw zou een volgende belangrijke ontdekking de exploratie van de wereld sterk vereenvoudigen. De Engelsman John Harrison ontwikkelde de chronometer, een nieuw soort uurwerk dat jarenlang uiterst precies bleef werken. Harrison werd bijgestaan door de Londense Royal Society, een prestigieuze vereniging van wetenschappers. De chronometer maakte precieze plaatsbepaling mogelijk.

Door het tijdstip waarop de zon zich op zijn hoogste punt bevindt te vergelijken met de tijd in Greenwich, kon men bepalen waar men zich bevond op de in 360 lengtegraden verdeelde aardbol. Twaalf uur tijdsverschil betekende 180 lengtegraden verwijderd van de lengtegraad van Greenwich en ieder uur erbij of er af een verschil van 15 graden. De hoogtegraad kom men al bepalen door de stand van de sterren te meten.

De uitgebreide beschrijvingen door Pauwels van de techniek om de wereld te ontdekken, vergroot het inzicht in achtergronden van de wereldverhoudingen zoals die vandaag nog bestaan. De ontdekkingen van destijds legden de wereld open.

'Eindelijk werd het mogelijk om de reusachtige Stille Oceaan niet alleen over te steken, zoals de Spanjaarden al sinds de zestiende eeuw deden, maar ook systematisch te verkennen en in kaart te brengen – en om voordien ontdekte eilanden zonder al te veel moeite terug te vinden! Zo werden in de tweede helft van de 18e eeuw in relatief korte tijd heel wat nieuwe eilanden ontdekt, al dan niet onmiddellijk in bezit genomen en in de meeste gevallen natuurlijk ook met Europese namen gezegend.'

De naamgeving

Daarmee zijn we weer bij het eigenlijke onderwerp van het boek. Allereerst zijn er de christelijke namen, zoals San Setubul, Santa Cruz etc. De naam Santiago duidt erop dat er gevochten is voor de verovering van een stad. Santiago komt namelijk van de Galicische versie van de naam van de apostel Jacob, Sant-Yago.

De heilige Jacob kreeg als bijnaam Santiago Matamoros (morendoder), omdat hij bij een slag tegen de moslims op miraculeuze wijze tussenbeide kwam. Later werd de bijnaam van de Heilige Jacob aangepast naar Santiago Mataindios (de Indianen slachter). De bijnamen van een heilige als brute veroveringsgeschiedschrijving.

De christelijke namen zijn niet slechts een teken van de devote liefde voor God bij de christelijke veroveraars, maar er moet volgens Pauwels ook een politieke lading aan gegeven worden. De legitimatie voor het onder controle brengen van de veroverde gebieden is dat de christelijke leer ook naar de wilden elders in de wereld wordt gebracht.

De franciscanen die inmiddels goed bekend staan en bijvoorbeeld een opvallende rol in de vredesbeweging in Woensdrecht hebben gespeeld moeten het ook ontgelden: 'In verband met de franciscaanse missies in Californië moeten we ons echter geen romantische illusies maken. Talloze 'indianen' werden er blootgesteld aan dwangarbeid, ondervoeding, verplichte bekering en dergelijke, en de moraliteit van vooral kinderen was er huizenhoog.'

Namen van vorsten, handelaars en producten

De grote inham in het noorden van Australië, de Golf van Carpentaria, heb ik altijd verbonden met een timmerman (carpenter) en ik dacht dat hij waarschijnlijk aan zijn naam kwam doordat men er gemakkelijk schepen kon oplappen in de luwte. Logisch misschien, maar wel onwaar. Hij is genoemd naar de man die tijdens de ontdekking ervan gouverneur-generaal was van Nederlands-Indië: de in Antwerpen geboren Pieter de Carpentier. Een soort CEO avant la lettre van de VOC in Batavia.

Abel Tasman zou Australië later Van Diemensland noemen, ook al naar een gouverneur-generaal van de Compagnie. In 1801 zouden de Britten het Australië gaan noemen, 'de (verengelste) naam die de Grieken tweeduizend jaar voordien al hadden verzonnen voor het zuidelijke werelddeel waarvan zij het bestaan vermoedden.'

Hier zou ik enige toelichting wensen. Hoezo de Grieken? Hoe konden die dit vermoeden? Gelukkig is er dan nog altijd internet en door een cursus voor scholieren van 10 tot 12 leer ik dat het verhaal gebaseerd is op Griekse redeneerkunst. De Grieken vermoedden niets, ze vonden gewoon dat er daar ook land moest zijn om dat er evenwicht moest zijn tussen de landmassa in het Noorden en Zuiden.

Het ligt natuurlijk voor de hand dat de Filippijnen naar een Europese Filips zijn genoemd, namelijk Filips II, zoon van Karel V. Ik had er echter nog nooit bij stilgestaan.

Er zijn namen die aangeven wat men kwam zoeken en halen in de landen waar men aanbelandde. Slavenkust is inmiddels verdwenen en herdoopt tot Benin, maar Ivoorkust bestaat nog steeds. Andere voorbeelden zijn Costa Rico, Puerto Rico, Argentinië (Zilverland). Kameroen komt van het Portugese woord voor garnaal, camaroa. De voorbeelden zijn vele.

Koeweit, de kunstmatige stadstaat, die de Britse invloed in het Midden-Oosten moest verstevigen, betekent 'fortje'. Dit duidt op een ander doel van de verovering; het krijgen van strategische posten her en der door de wereld om die wereld en de handelsstromen onder controle te houden. Inwoners van bijvoorbeeld Diego Garcia, Viegas en Okinawa ondervinden de gevolgen van dit mechanisme nog elke dag aan den lijve.

Landnamen

Sierre Leone heeft zijn naam van de Portugezen gekregen (Serra Leao, de Leeuwenbergen, hoewel die roofdieren in de verste verten niet te vinden waren). In 1780 ging de kolonie over naar de Britten en die maakten er een reservaat van waar vrije zwarten naartoe werden verscheept. In 1961 werd het land, met de hoofdstad Freetown, onafhankelijk.

Een aantal malen, zelfs in een apart hoofdstuk, wordt ook uitgelegd waar de naam België vandaan komt. Belgium of Belgica was de naam die humanisten in de zeventiende eeuw voor de Zeventien Provinciën gebruikten. Dus Noord- en Zuid-Nederland samen. Het betekent land bij de zee en komt overeen met de betekenis van Nederland: laaggelegen land (bij de zee).

Dat ik dit niet wist verbaast me. Op de lagere school heb ik uit den treuren moeten vernemen dat Holland houtland betekent en Nederland staat voor laaggelegen land, maar over de naam van het land bezuiden de Nederlandse grens, waarmee zoveel gezamenlijke geschiedenis bestaat, werd met geen woord gerept. Tenminste voorzover ik me dat kan herinneren.

Het komt niet vaak voor, maar Pauwels zegt ook wel eens iets niet te weten. Waar de naam voor de Gambiastroom vandaan komt is hem onbekend. Vooral in Afrika bestaat de leemte in kennis van namen. Hoe dat komt is een vraag die niet aan bod komt.

Overigens zijn niet overal Europese namen achter gelaten (Onomastische sporen in het wetenschappelijke taalgebruik van Pauwels, een woordenlijstje waarin de termen zoals Hydroniem, etnoniem, hetero-etnoniem etc uitgelegd worden zou niet hebben misstaan.).

In China, Japan en Korea vinden we weinig Europese namen terug. Japan wist de kolonialen grotendeels buiten te houden en China was te groot om zich Europese namen op te laten dringen. Ook Mexico heeft veelal zijn oude namen weten te behouden. De naam Mexico zelf komt van de naam van de inwoners van het toenmalige Tenochtitlan, het huidige Mexicostad, die zichzelf Mexica noemden. Dit naar de weinig bescheiden bijnaam die ze hun stad gaven: metz-xihco (navel van de wateren van de maan). Hun taal (het Nahutatl) heeft ons de woorden tomaat, cacao, chocolade en sjiek gegeven.

Vertederend

Het is mooi dat in het boek niet alleen de keiharde geschiedenis van onderdrukking en uitbuiting naar voren komt. Dat in Canada 622 plaatsen naar de eland zijn genoemd, omdat Canadezen volgens Pauwels blijkbaar een zwak hebben voor deze grazer, is vertederend. Zelf moet ik dan toch denken aan het elandvlees in blik dat ik een paar jaar geleden meenam uit Zweden. Ook huiden brengen een aardige duit op. Dan krijgen de namen toch weer een minder vertederende betekenis.

Het boek beschrijft overigens niet alleen namen die door Europeanen zijn gegeven. In het deel over Noord-Amerika komen ook namen voor die Indiaanse stammen elkaar gaven, vaak weinig complimenteus. Irokezen of Iroquois betekent 'adders'. Het is de naam die de Huronen (bondgenoten van de Fransen) gaven aan een groep van zes verschillende stammen, waaronder de bekende Mohikanen.

In Afrika noemden de Noord-Afrikaanse berbers inwoners van de gebieden rond de monding van de Senegalstroom 'Iguinawen', stomme mensen. Dat is Guinea geworden en nog steeds bestaan Guinea en Guinea Bissau. Het belandde zelfs aan de andere kant van de wereld, in de vorm Papua Nieuw Guinea, zeg ik als leek en hoop de plank hier niet mis te slaan. (Ik vind met Google maar één treffer voor Iguinawen, en daaraan wordt een andere betekenis toegekend)

Pauwels staat verder niet stil bij deze spottende naamgeving door niet-Europeanen. Hij blijft zich keren tegen de namen die door expansionistische kapitalistische Europeanen zijn gegeven om de wereld te onderwerpen. Mogelijk zijn er soms ook minder ideologische redenen, denk ik wel eens. Naast een politieke lading zat er ook enig gemak in het omdopen van namen.

Maar de naam die Columbus gaf aan de huidige Maagdeneilanden is bepaald niet eenvoudig: Santa Ursula y las Once Mil Virgenes. De reden voor die naamgeving was dat Columbus de eilanden in oktober bereikte, ten tijde van het feest ter ere van Urusla en haar 11.000 heilige maagden. Deze vrouwen waren in de derde eeuw door de Hunnen in Keulen omgebracht. Ursula werd heilig verklaard en gaf ruim 1000 jaar later de naam van haarzelf en haar gevolg aan een groepje eilanden aan de andere kant van de Oceaan. Nu worden er als gevolg van die naamgeving platvloerse T-shirts verkocht met de tekst 'I Slept on a Virgin (island)'.

Misverstanden

Namen kwamen ook tot stand als gevolg van misverstanden. Mozambique kreeg de naam van Mozu Mbeki, een persoon die Vasco da Gama toevallig ontmoette. Canada kreeg zijn naam door het woord 'kanata' dat de zeevaarder Cartier, die de eer kreeg de ontdekker van het land genoemd te worden, steeds te horen kreeg van de lokale bevolking in antwoord op zijn vraag naar de rijkdom van het land. Het vermoeden bestaat dat kanata 'welkom' of 'dorp/land' betekende. Ook de naam van dit gigantische land berust kortom op een misverstand, al werd ook hier gedoeld op de mogelijke rijkdommen die er te halen waren.

In het stuk over de Franse beheersing van Indo-China vat Pauwels veel van zijn visie op de rol achtergronden bij het geven van namen samen. Het kwam voort uit racisme (het gevaarlijke gele ras), zendingsdrang in de vorm van de comeback van de katholieke kerk in Frankrijk en het afwenden van binnenlandse problemen (het verwerken van het verlies tijdens de Frans-Pruisische oorlog van 1870-1871). Het zijn die meer algemene beschrijvingen die maken dat je het boek kan lezen en niet alleen als encyclopedie kunt gebruiken.

Soms gaat het door het beschrijven van algemene zaken lijken op een geschiedenisboek. Dat is het niet. De beknoptheid waarmee bijvoorbeeld het ontstaan van Singapore wordt beschreven is onzinnig. Laat het achterwege, of neem er enkele zinnen meer voor.

De schrijver kan in zijn enthousiasme het onderwerp van zijn boek vergeten. De uitwijding over de gifgasaanvallen verordonneerd door Churchill op Irak (p. 229) verdient meer ruimte, maar past misschien beter elders dan in dit boek. Ik herken het mechanisme wel, dergelijke kennis brand op de vingers en moet eruit.

Mooie verhalen

Daar waar de connectie tussen het in bezit nemen door Europeanen en de namen het meest direct is, is het boek op zijn sterkst. De namen die steden en landen, rivieren en baaien kregen gebruikt de schrijver om zijn visie op kolonisatie, vroeg kapitalisme en racisme en huidige mistanden weer te geven. Vaak doet hij dat met mooie verhalen.

Het is een boek om van te smullen, om weg te leggen en later nog eens in te kijken. Zoveel mooie wetenswaardigheden binnen één kaft. Ben je minder op de feitjes en meer van de grote lijnen, dan mis je veel, maar ook dan is het boek goed te lezen. De inleiding en het besluit geven in grote lijnen Pauwels visie weer. Door de index vind je bovendien snel wetenswaardigheden over de naam die jou interesseert. De Atlas ziet er na het lezen van boek van Pauwels anders uit dan voorheen.

Europese namen voor de wereld
Jacques R. Pauwels
2008
ISBN 9789064454769
Paperback (15 x 22,5 cm)
272 pagina's met meer dan 60 illustraties
Prijs: 21.50
Uitgeverij: EPO



Deze recensie werd geschreven voor:
http://www.ravagedigitaal.org/index.htm?2008/31aug/artikel.php~mainFrame

daar is hij prachtig geïllustreerd


Andere besprekingen:
Passie voor Vrede (5/9/9)
Walgelijk (over oorlogscultuur) (28/3/9)
Botsen tegen een muur (8/3/9)
een klein meisje verweert zich (31/1/9)
Leve de derde generatie (22/12/8)
Onmetelijke rijkdom (17/11/8)
Wapens of Ontwikkeling (23/10/8)
Dood op bestelling (17/10/8)
De beschavingsoorlog (29/9/8) '
Niet iedereen kan stenen gooien (23/9/8)
Fred Spijkers: eenling in gevecht met de staat (12/9/8)

Mit Splitterwirkung

Ziek kom ik mijn bed uit. De kinderen en mijn vriendin hebben al gegeten. Ik probeer ook wat binnen te krijgen. Dan gaat mijn mobiel. Het is X.

Ik heb X al in geen jaren meer gesproken. Zonder verdere introductie steekt hij van wal.

“Nederland heeft een automatsche granaatwerper gekocht, bedoeld om het Afghaanse verzet uit te roeien.”

‘Hallo zeg’, denk ik, ‘van dik hout zaagt men planken’.

“De granaten verspreiden scherven en daardoor zal de burgerbevolking ook omkomen,” zo gaat X verder.

“Het is niet de bedoeling dat de buitenlandse troepen te veel burgerslachtoffers maken,” stel ik ter nuancering, “ze kennen ook de boekjes over de vis en de vijver.”

“Ja de harts and minds,” is de reactie aan de andere kant, “maar daar snappen ze toch te weinig van om die te winnen.”

De volgende dag, nog niet echt beter, surf ik over het internet opzoek naar die automatische granaatwerper, de AGW, die het Nederlandse leger heeft aangeschaft. Defensie-info schrijft:

“De nieuwe AGW kan 350 schoten per minuut lossen. De granaten die ermee worden afgeschoten hebben binnen een straal van zes meter een dodelijke werking; binnen 25 meter veroorzaken ze verwondingen.”

“Niet gering,” denk ik.

Op de site van Heckler & Koch, de producent van het wapen, lees ik dat hij los, maar ook gemonteerd op voertuigen, helikopters en patrouilleschepen dienst kan doen en de bijpassende munitie tegen personen een ‘Splitterwirkung’ heeft. Het klinkt bijna vriendelijk in het Duits.

Luchtbombardementen in de strijd tegen de taliban (Taliban is een soort containerbegrip aan het worden voor iedereen die, om welke reden dan ook, gewapenderhand van de buitenlandse troepen af wil, maar dit terzijde) leiden regelmatig tot burgerslachtoffers en verwoeste akkers. Inderdaad een contraproductieve bijdrage bij het winnen van harten en geesten. Het cynisme van deze laatste zin drong ook bij mij niet gelijk door.

De tabilban strijders verschuilen zich vaak tussen de burgers en vallen vanuit die positie ook de interveniërende troepen aan. De AGW met munitie met scherfwerking, dodelijk in een straal van zes meter zal er raad mee weten. Ook bij de inzet hiervan zijn burgerslachtoffers vervolgens niet uit te sluiten. De verwijten zullen dan bijna vanzelfsprekend naar de Taliban gaan, die zich van een dergelijke laffe tactiek bedienen om zich tussen burgers te verstoppen. Het is niet eerlijk, maar oorlog.

De middag voor het telefoontje met X belde iemand van een milieu, mensenrechten en ontwikkelings NGO met de vraag: “Weet je of Nederland al gebruik maakt van milieuvriendelijke munitie, zoals een Britse wapenfabrikant (BAES) die produceert?”

Ik knijp in mijn arm. Is dit een koortsdroom. Nee ik ben nog wakker. Het is echt. Ik zal deze vraag door moeten spelen naar Heckler & Koch, de Duitse wapenproducent: “Kunnen jullie de AGW voorzien van Munition mit Splitterwirkung die goed is voor mens en Umwelt?”

Nu duik ik, wel met koorts, mijn bed in om verder uit te zieken.

Geschreven voor www.konfrontatie.nl 2007-03-05

Militair Industriële Miskleunen

Op 17 september 2008 komt in Engeland een select gezelschap van het leger en defensie industrie samen om te showen welke wapens hoognodig aangeschaft moeten worden voor oorlogen ver weg. In het Engels worden deze behoeften urgent operating requirements genoemd. Militairen plakken daar gelijk een afkorting aan (UOR), waarmee de militaire clubtaal verder wordt uitgebreid.

Buiten deze club kennen de oorlogen in Irak en Afghanistan weinig winnaars. De wapenindustrie vaart er wel bij. Wapens moeten vanwege de oorlogen worden vervangen en nieuwe types zijn nodig. Landen die aan de oorlogen meedoen zoeken naar methoden om snel nieuwe wapens te kunnen kopen. De industrie bedenkt op haar beurt methoden om ze snel aan te bieden.

In het goed geïnformeerde Amerikaanse weekblad Defense News, dat een katern wijdt aan de snelst groeiende militaire bedrijven, staat het volgende: “Enig inzicht in hoe de gevechtsoperaties de industrie hebben versterkt kan worden afgelezen uit de ervaringen in het Verenigd Koninkrijk, waar de uitgaven voor dringende operationele behoeften voor Afghanistan en Irak operaties nu naar de 4 miljoen pond (US$ 7,3 miljard) toe gaat.”(1) Dit betreft de extra’s, de niet-voorziene wapens die nodig zijn, om bijvoorbeeld bermbommen te vinden, granaatwerpers e.d.(2)

De bedragen die aan grote wapensystemen worden uitgegeven zijn veel groter. De discussies over de kosten van de Joint Strike Fighter (JSF), die inmiddels F-35 wordt genoemd, hebben dit wel duidelijk gemaakt. Toch is het wel zinvol even stil te staan bij deze UOR-uitgaven.

In ieder land is de bevolking in meerderheid tegen deelname aan de operaties waarvoor de aankopen bedoeld zijn. Het materieel van de legers wordt echter geheel tegen die opinie in steeds meer toegesneden op de boven genoemde oorlogen. Ook in Nederland woedt over de snelle invoering van nieuwe wapens en hoe de procedures ervoor kunnen worden versimpelt een discussie.(3) Legers zijn niet persé militaristische apparaten. Militaristisch zijn ze als ze zich aan democratische controle ontrekken en niet de belangen van de samenleving maar een kleine groep verdedigen. Echter als democratische controle versmalt tot de discussies in de achteraf zaaltjes van de Tweede Kamer - waar de gesprekken over Defensie plaats vinden en waar de vrienden van het leger als toehoorders in de meerderheid zijn - dan is er iets mis.

Defensie speelt in het electorale spel nauwelijks een rol en partijen worden nauwelijks op grond van hun Defensiestandpunten gekozen. Als je vindt dat democratie ook inhoud dat er met de wensen van het de bevolking rekening wordt gehouden dan zou het goed zijn dat er over de uitgaven die direct gerelateerd zijn aan de oorlogen waaraan Nederland deelneemt meer naar buiten komt en er meer media aandacht voor is. De plichtmatige aandacht voor de Nederlandse deelname aan de gevechtsoperaties in Afghanistan en gesneuvelden tijdens de algemene beschouwingen geven wat dit betreft niet veel hoop.

Ondertussen zijn het de bedrijven die het beste inspelen op de snelle wensen van de militaire strategen die grootste groei van hun omzet zien. Een analist van de lucht- en ruimtevaartsector voor de inmiddels opgekochte zakenbank Merill Lynch analyseerde dat: “Bedrijven die spullen leveren die direct voor de oorlogsinspanningen bedoeld zijn hoog op de lijst staan” van snel groeiende bedrijven die aan ministeries van Defensie leveren.(4) In die lijst zie ik vooral Amerikaanse bedrijven, maar ook bedrijven uit Engeland, Canada, Australië, Duitsland, Frankrijk, India (Bharat Electronics), Israël (Elektronica bedrijf Elbit), Italië, Koeweit (Agillity, vanwege de logistieke diensten), Spanje en Turkije (Aselsan Askeri Elektronik Sanayi).

Aselsan

Aan Aselsan wijdt Defense News een heel artikel (5) waar de conclusie wordt getrokken dat het bedrijf bijna een monopolistische positie heeft. Het is daarom geen wonder dat het zo snel groeit, stelt Defense News vast. Vrijwel alle orders komen van de Turkse overheid en van concurrentie is geen sprake. Bovendien wordt bij vrijwel elke grote buitenlandse aankoop door de Turkse krijgsmacht bedongen dat Aselsan op mag treden als voornaamste toeleverancier. Het zorgt ervoor dat Aselsan zelf de prijs kan bepalen en zo loopt de winst snel op.(6)

De wapenbaronnen

Maar dat is helemaal geen Turks fenomeen. De defensie-industrie is geen commerciële sector. De overheid en de industrie zijn met handen en voeten aan elkaar gebonden.

De defensie-industrie , heeft vrijwel geen andere klant dan krijgsmachten en organisaties zoals kustwachten en (bijzondere) politie die allen als het goed is onder de overheid vallen (de sector die handvuurwapens verkoopt, levert wel aan particulieren). Wapens heeft de Staat nodig om het monopolie op geweld uit te kunnen oefenen. Dat dit monopolie steeds vaker buiten de grenzen emplooi vindt doet daar niets aan af. Het voorbeeld Aselsan geeft aan hoe de Turkse het organiseert dat er een binnenlandse wapenfabrikant blijft bestaan.

Het mechanisme werd onlangs beschreven door de Financial Times. De krant stelde dat bedrijven van deze onderlinge band gebruik kunnen maken om prijsafspraken te maken:

"Fixed-price contracts have become notorious in the defence industry since BAE Systems (BAES), Britain’s largest defence contractor, was forced to issue a profit warning in 2002 on two procurement programmes for the UK Ministry of Defence. BAE insisted on new terms of trade and the MoD finally agreed to share the risk and rewards of programmes."

De overheid die bedrijfsrisico's voor haar rekening neemt. Dat doet ze wel op basis van belastinggeld. Onder Blair was het Verenigd Koninkrijk het meest uitgesproken land op het gebied van competitie bij defensie aanbestedingen. Niettemin trok BAES aan het langste eind.(7)

Er zijn ook andere niet economische motieven die een rol spelen bij wapenaankopen. De vliegtuigen voor de Nederlandse luchtmacht worden altijd gekocht in de Verenigde Staten, waarmee de banden warm worden gehouden en de Europese bedrijven op achterstand gezet. De luchtmacht lijkt wel Eurosceptischer dan Harry van Bommel van de SP. De kosten spelen een ondergeschikt belang.

Om mee te spelen in grote projecten binnen de NAVO is het belangrijk dat Nederland ook iets in te brengen heeft en daarom wordt de marine industrie door de overheid gesteund en koopt Nederland regelmatig nieuwe en zeer geavanceerde marineschepen die ze al snel en met veel verlies weer doorverkoopt. Zo blijft de Nederlandse marine industrie in leven en daarmee Nederlands invloed tussen de grote landen.

San Antonio-klasse

Tijdens de Koude Oorlog werd de defensie-industrie van de Verenigde Staten regelmatig te kijk gezet. Er werden gouden badkranen op de rekening voor een nieuw marineschip gezet. Geld lekte weg tijdens ondoorzichtige projecten enz enz. Het Amerikaanse budget voor bewapening is weer net zo groot als tijdens de hoogtij dagen van de Koude Oorlog, maar de aandacht ervoor is veel kleiner. De misstanden zijn er echter nog steeds.

Onlangs kochten de Verenigde Staten twee grote landing dok schepen, van de San Antonio-klasse (schepen die door iets te zakken en de kleppen open te zetten binnen in het schip een klein haventje kunnen maken. Vergelijkbaar met wat de Nederlandse Hr. Ms. Rotterdam en de Johan de Witt kunnen). De VS wil negen van die San Antonio's kopen. Het gaat om relatief eenvoudige schepen, maar desondanks is het hele project een ramp. De kosten zijn met honderde miljoenen dollars overschreden. Het eerste schip werd te laat geleverd en had bovendien elektriciteitsproblemen, waardoor het onveilig was voor de bemanning. Het tweede schip van de klasse, de New Orleans, werd half augustus geïnspecteerd. Precies dezelfde problemen werden geconstateerd, maar ook nieuwe problemen kwamen aan het licht. De mechanieken van het laaddek en de laadklep werkten niet. De voortstuwing werkte nauwelijks.

Northrop Grummann bouwde ook al een Amfibisch Aanvalsschip (Makin Island) met problemen in de elektrische systemen. Zou P&O bij dergelijke ervaringen ook bij dezelfde scheepswerf blijven? De vraag stellen is hem beantwoorden. Northrop Grummann is de op drie na grootste wapenfabrikant in de wereld en verweven met het het Amerikaanse leger, dat verklaart veel.

Volgens Jan van Tol, een gepensioneerd marine officier van de Amerikaanse marine, is een deel van de ellende te wijten aan de marine zelf. Slecht onderhoud leidde tot lekkende kleppen, een geroest helikopterdek en een nauwelijks werkende airconditioning. Het is gek dat de marine zo slecht omspringt met de honderden miljoenen kostende schepen, maar het zijn niet alleen de matrozen die vergeten de boel in de tjet te zetten.

Dat het bij de San Antonio-klasse misging, ligt volgens een deskundige aan het feit dat de schepen zijn gekocht voordat ze af waren. De Amerikaanse marine kocht de New Orleans, terwijl er nog 400.000 uren werk (3% van het totaal) moesten worden gedaan en aan de San Antonio zelfs 1,1 miljoen.(8) Wie koop een dure auto als de dashboardbedrading nog niet is aangebracht, als de lak er nog opgespoten moet worden en koppelingsplaten nog moeten worden gemonteerd? Overigens, maar dit terzijde Nederland gaat voor JSF-straaljagers, waarvan de testen zelfs nog niet afgerond zijn, voordat ze in productie worden genomen.(9)

Knops en Boekenstein

Ik moest bij het lezen over overschot aan Amerikaanse Hercules C-130’s en C-17’s (10) aan Nederland denken. Meer concreet aan de heren Knops (CDA) en Boekenstein (VVD) die in de Tweede Kamer steeds weer pleiten voor het kopen van meer grote transportvliegtuigen, omdat we die voor Afghanistan nodig hebben. Misschien veranderen ze van mening als ze weten dat 20% van de Amerikaanse C-17’s in Afghanistan en Irak zonder vracht vliegt en 24% maar half gevuld. Mogelijk kan het Amerikaanse overschot door Nederland gebruikt worden of zijn er tweedehandsjes bij Uncle Sam te koop. Ik bang dat dit advies aan dovemans oren is. De ex-hoogleraar en ex-luchtmacht officier willen glimmende en dus nieuwe spulletjes om mee te pronken. Het zijn net jongens die mooie speeltjes mogen kopen. Dat mag dan wel wat kosten. Bovendien horen ze dan bij diegene in de club die er voor zorgen dat de wapenproducenten flink kunnen verdienen aan de overheidsuitgaven voor veel te dure wapens.

Martin Broek

Noten:
1) Pierre Tran, ‘French Urgent Nuys Surge For Afghanistan Operations’, Defense News 1 september 2008, p. 16.
2) Zie bijvoorbeeld: Martin Broek, ‘De Telefoon’, Konfrontatie 5 maart 2007, http://www.konfrontatie.nl/nl/artikelresultaat.php?konfrontvar=1496
3) Zie bijvoorbeeld het themanummer dat de Militire spectator van november 2007 aan ‘verwerving’ besteedde (http://www.kvbk.nl/).
4) Antonie Boessenkool, ‘After Wars, What Next?’ Defense News 1 september 2008, p. 11.
5) Burak Ege Bekdil en Umit Enginsoy, ‘Near ‘Monopolist Position Boosts Aselsan Growth’, Defense News 1 september 2008, p. 14.
6) Zie voor achtergronden bij de opbouw van Aselsan, ‘De Turkije Connenctie: militaire opbouw van een nieuwe grootmacht’, hoofdstuk 3 ‘De opbouw van de Turkse wapenindustrie’ (AMOK/AMU/Pax Christi: Amsterdam, 1993).
7) Sylvia Pfeifer and Peggy Hollinger, 'EADS chief wades into dispute over delays', Financial Times 28/9/2008.
8) Philip Ewing en Andrew Scutro, ‘U.S. Navy Inspectors Pan 2nd LPD-17 Ship’, Defense News 1 september 2008, p. 1, 8 en 36 (redactioneel: ‘Lessons in Shipbuilding’).
9) Zie voor meer informatie hierover: http://www.jsfnieuws.nl/?p=225
10) Bruce Rolfsen, ‘Study: 20% of USAF Airlifter Flights Carried No Cargo’, Defense News 1 september 2008, p. 3.

Fred Spijkers: eenling in gevecht met de staat (recensie)


In 1984 komt Rob Ovaa bij tests van een ondeugdelijke mortiermijn om het leven. Al het tweede dodelijke ongeval in een jaar tijd met deze mijn, waarbij in totaal acht personen verongelukten. Defensie stopt beide zaken in de doofpot, waarna Fred Spijkers een jarenlange strijd aanbindt met de autoriteiten. In Een man tegen de Staat wordt 's mans gevecht tegen windmolens minutieus beschreven.

Het is minimaal zeventien jaar geleden dat ik Een Man van Oriana Falaci las. De toen nog niet verbitterde auteur vertelde er zelf het volgende over: "Een boek over de eenzaamheid van het individu, die weigert in een hokje gestopt te worden, weigert een etiket opgeplakt te krijgen en beknot te worden door de modes en ideologieën, door de maatschappij en de Macht. Een boek over de tragedie van de dichter die geen massamens wil zijn en dat ook niet is, geen instrument in de handen van hen die verordonneren, van hen die beloften doen, van hen die angst aanjagen."

[…] "Het is een boek over de held die alleen strijdt voor de waarheid", aldus Falaci, "zonder zich ooit over te geven en daarom sterft, door allen vermoord: door meesters en de knechten, door de gewelddadigen en door de onverschilligen." De koppigheid van De Man van Falaci in de gevangenissen van de Griekse kolonels staan mij, zeventien jaar na lezing, nog steeds bij.

Koppigheid zie je ook terug bij Fred Spijkers, een voormalig BVD-agent en bedrijfsmaatschappelijk werker van Defensie die geen willoos instrument in handen van de macht wilde zijn. Over zijn tragedie, strijd en gevecht tegen de bierkaai heeft de onderzoeksjournalist Alexander Nijeboer een minutieus boek geschreven.

Dodelijke mortiermijn

'Een journalistieke triller die leest als een spionageroman', zo omschrijft de uitgever Een man tegen de Staat op de achterflap. 'Een Kafkaëske geschiedenis ...', zo wordt de Nationale Ombudsman Brenninkmeijer aangehaald. Maar wie denkt een vlotte tekst te gaan lezen komt bedrogen uit. Goed en helder beschreven, maar met de preciesheid van een boekhouder, legt Nijeboer stapje voor stapje meer dan twintig jaar geschiedenis van Fred Spijkers bloot. 'Zo kent een fatsoenlijk burger Nederland niet!', vat Lodewijk de Waal, voormalig voorzitter van de FNV, het verhaal kernachtig samen.

In 1984 komt Rob Ovaa, een munitiespecialist van Defensie, bij tests van een mortiermijn van Nederlandse makelij om het leven. Fred Spijkers wordt belast met de taak de weduwe, Marjolein Ovaa, op de hoogte te stellen van het ongeluk. Hij moet van zijn opdrachtgever vertellen dat het ongeval helaas aan het slachtoffer zelf te wijten is geweest. Daarmee kunnen schadeclaims vermeden worden en vragen over de kwaliteit van de mortiermijn worden voorkomen.

Spijkers doet wat hem opgedragen is, maar laat in het gesprek tegelijkertijd blijken dat hij zelf niet in het verhaal gelooft. Van de geteste mortiermijn was op dat moment al langer bekend dat met name de ontsteker slecht functioneerde en meermaals tot uitgestelde ontploffingen had geleid. Een eerder onderzoek in 1970 had dit al aan het licht gebracht. "Als er destijds een interne instructie was gemaakt, dan was het ongeval op 14 september 1984 niet gebeurd", aldus de uitvoerder van het onderzoek.

In 1983 vielen hierdoor zeven doden bij een ongeval met dezelfde mortiermijn, geproduceerd door het bedrijf Eurometaal. Bij beide ongelukken speelde, naast andere facetten, de ontsteker een belangrijke rol. Overigens blijft in het boek de periode tussen 1970 en 1983 vrijwel onbesproken. We weten nu niet wat er in die periode met de AP-23 mortiermijn is gebeurd.

Beerput

Spijkers verdiept zich verder in de zaak en vindt meer onduidelijkheden, maar stuit ook op steeds meer weerstand bij het openen van een stinkend zaakje, dat hoe langer hoe groter wordt. Hij wordt voor gek verklaard, lastig gevallen, beschoten, getreiterd en ontslagen. Maar dat laatste toch weer niet helemaal, want de beerput moet binnenskamers blijven en defensie geen last berokkenen. Stukken die belastend zijn, worden verwijderd uit de onderzoeken. Gek genoeg is er niemand die dit aankaart.

De verongelukte Rob Ovaa wordt onvoorzichtigheid verweten. Hij liep gewoon te snel op de mijn af, eigen schuld dus. De voormalig officier van justitie Dirk Veurink die de zaak in 1989 behandelde, zegt daar nu het volgende over: "Ik ga er niet vanuit, maar stel nou dat hij te vroeg op die mijn is afgelopen, dan nóg snap ik niet waarom Defensie ook maar één reden heeft om zich te onttrekken aan de aansprakelijkheid voor de dood van Rob Ovaa. Dat is klip en klaar."

Verder voelt Veurink zich door Defensie misbruikt, als deksel op een doofpot. Zijn uitspraken uit 1989 die het gelijk van Defensie bepleitten, werden naderhand gretig gebruikt om de tegenstanders, Spijkers en Marjolein Ovaa, de mond te snoeren. Ovaa en Spijkers tracht men uit elkaar te spelen door te stellen dat het over twee afzonderlijke zaken gaat en niet om één. Dat mag gedeeltelijk zo zijn, maar vanaf het begin is de kwestie Spijkers verbonden met die van de weduwe.

Na bemiddeling door de Nationale Ombudsman en een onderzoek door KPMG wordt november 2002 in een zogeheten vaststellingsovereenkomst door het ministerie van Defensie erkend dat het Fred Spijkers, de Tweede Kamer, de media en de samenleving achttien jaar lang systematisch heeft misleid. Aan Spijkers wordt een schadevergoeding toegezegd, plus een vergoeding van juridische en medische kosten.

Spijkers wordt gerehabiliteerd en zijn dossiers worden geschoond van kwalificaties als 'politiek crimineel' en 'politiek psychiatrisch geval. Ook ontvangt Spijkers wachtgeld over de periode 1993 - 2011. Dankzij Spijkers verbetenheid komt Marjolein Ovaa tot waarheidsvinding en een schadeloosstelling. Wel onder protest, aangezien de zaak bij Spijkers nog niet in kannen en kruiken is.

Verkeerde aanpak

Vanaf het begin is in de zaak Ovaa voor een benadering gekozen die tot steeds meer ellende heeft geleid. Het verbergen van de mankementen aan de mortiermijn - om schadeclaims te voorkomen, waardoor de mortiermijn onbesproken in productie kon blijven - hebben uiteindelijk tot veel meer problemen geleid dan wanneer de legerleiding direct open en eerlijk had opgetreden.

Dat Marjolein Ovaa de onderste steen boven wilde hebben nadat haar man zijn eigen dood werd aangewreven, ligt toch voor de hand. Dat een bedrijfsmaatschappelijk werker zijn verkeerde boodschap aan de weduwe goed wilde maken, getuigt van enige dapperheid, maar is vooral heel menselijk. De zaken zijn vreselijk uit de hand gelopen doordat de partijen nog verder tegen elkaar werden uitgespeeld, als gevolg van een machismo personeelsbeleid. Van een overzichtelijke kwestie, werd het een strijd tussen koppige en lastige mensen.

Als Spijkers over zijn schouder terug kijkt naar zijn conflict met het ministerie van Defensie, zegt hij dat het een strijd is geweest tegen ambtenaren die, zoals in een totalitair regime, op antidemocratische wijze maximale macht nastreven en daarbij extreme vormen van geweld niet schuwen. (p.219) Het voor gek willen laten verklaren van Spijkers is hiervan een extreem en zeer verwerpelijk voorbeeld. Je kan dan vervolgens niet meer pleiten voor een oplossing die zonder confrontatie, met inzicht in arbeidsconflicten en de oplossing daarvoor, kan worden bewerkstelligd.

In het dankwoord van Een man tegen de Staat passeren diverse familieleden van Spijkers de revue, alsmede journalisten, een arts en een politica. Krista van Velzen (SP) is een jong kamerlid, maar wel één met de instelling van 'dit varkentje zullen wij wel even wassen'. De zaak kwam in 2003 middels Kamervragen in een stroomversnelling terecht.

Maar waarom is er niet al tien jaar eerder iemand geweest die met hulp van een kafkabrigade de zaak Spijkers de wereld uit heeft geholpen? Geen eer aan te behalen, teveel kraaienpoten op de weg die het carrière-karretje wel eens zouden kunnen beschadigen. Niet de eenling maar het grote geheel is de taak van de politiek, heet het in de media dan zo mooi, maar onzinnig. Laat alle politici dan ook dat dikke gele boek met verzameld werk van Kafka wegdoen. De eenling staat soms symbool voor een groter geheel, en dat was in de zaak Spijkers het geval.

Geheime dienst

Wat in Een man tegen de Staat niet nader wordt uitgewerkt, maar een belangrijke rol in de kwestie moet hebben gespeeld, is het feit dat Fred Spijkers bij Defensie werkte en tevens voor de civiele inlichtingendienst de BVD (de huidige AIVD). Hij bracht wekelijks gegevens die hij binnen Defensie aantrof naar het BVD-kantoor aan de Kennedylaan in Den Haag.

In 1985 liep de zaak uit de hand nadat Spijkers een collega maatschappelijk werkster van Defensie, Anneke Heesterman, ervan op de hoogte had gesteld dat hij aan de BVD gemeld had dat de landmachtstaf een proces-verbaal over het onderzoek naar de ondeugdelijke mortiermijnen geheim wenste te houden.

Diezelfde middag werd het Spijkers door Defensie verboden nog iets met het AP-23 dossier van doen te hebben. Hij reageerde vervolgens uiterst formeel: "Ik ben niet alleen in dienst van Defensie maar ook van de BVD." (p.93-94). Vervolgens ging het in ras tempo bergafwaarts met zijn positie en namen de tegenmaatregelen toe.

Spijkers speelde een spel, dat moet hij toch geweten hebben? Hij kende toch ook de rivaliteit tussen de diverse inlichtingendiensten? De schrijver Oriana Falaci speelde in Een Man met machtsverschillen; Spijkers lijkt ze door zijn koppigheid niet te hebben willen inzien. Ook oneerlijke regels zijn regels die je niet hoeft te accepteren, maar waar je wel rekening mee moet houden. Als eenling met open vizier de strijd aan gaan met het ministerie van Defensie en zijn diensten; David en Goliath verbleken erbij.

Missers

Het boek van Alexander Nijeboer bevat de nodige fouten. Zo komen er kazernes in voor die niet bestaan, zoals de Rijkswerf in Amsterdam, (verwijst mogelijk naar de scheepstimmertuinen in de Gouden Eeuw waar tegenwoordig de Marine Kazerne Amsterdam (MKAD) is gevestigd). Inlichtingendiensten krijgen van de auteur een nieuwe naam, zoals de 'Buitenlandse Inlichtingen Dienst (BID)' wat natuurlijk Inlichtingendienst Buitenland (IDB) moet zijn. Een verstokte GroenLinkser als wijlen Ab Harrewijn blijkt een aantal malen als SP-er te worden opgevoerd, terwijl Ien Dales op het ministerie van Buitenlandse Zaken belandt waar zij nooit heeft gezeten.

Ik vind het wel bar worden als hij de werking van de mortiermijn beschrijft en daarbij niet verder komt dan één enkele soldaat als slachtoffer te noemen. Nijeboer is informatie over antipersoons landmijnen tegengekomen bij zijn onderzoek. Het heeft hem niet echt getroffen, zo lijkt het, zoals blijkt uit zijn beschrijving van de opspringende AP-23 mijn tot 1 meter en elders tot 1,5 meter (bij dit laatste cijfer wordt gesteld dat dit ze dodelijker maakt).

De mijnen zijn echter niet alleen bedoeld om te doden, maar ook om te verminken. Beste lezer: ben je man (zoals het merendeel van de soldaten in de wereld), ga dan even staan en kijk langs je lichaam naar beneden tot een meter van de grond. Wat kan je beter hebben om de moraal bij de tegenstander te verpesten dan opengereten magen, afgerukte piemels en overvolle ziekenboegen. Doden zijn gemakkelijker 'af te handelen.'

Militaire strategie kan goor zijn. Dat blijkt uit de dagelijkse routine en niet alleen uit de behandeling van de zaak Spijkers en Ovaa. Na de oorlog worden vaak kinderen en boeren het slachtoffer van onontplofte mijnen. Jammer dat Nijeboer door zijn gerichtheid op de zaak Spijkers dit vergeet te vermelden. Dit is overigens kritiek die verder reikt dan betrokkenheid bij de dagelijkse slachtoffers van antipersoonsmijnen. Het verandert je visie op het krijgsbedrijf en de rol die wapens daarin spelen.

Het kan ook zijn dat Nijeboer de kritiek bewust smal heeft gehouden, anders zou het maar afleiden van de zaak Spijkers. Het is een keuze. Maar voor mij lijkt het nu vaak alsof de context van het verhaal een grote firma is. Een firma die bijvoorbeeld design theepotten ontwerpt en produceert. Eén daarvan is gevaarlijk. Er werken bij Theepot & Co hufters die dit willen verbergen en slachtoffers van de theepotten en/of de hufters. Eerlijk gezegd gaat dat me een beetje vervelen na een paar honderd pagina's. Een boek is geen pamflet en moet meer context hebben.

De schrijver zit tot op het kleinste detail in de zaak Spijkers, maar vergaloppeert zich al snel zodra hij zich daarbuiten begeeft. Het is jammer dat die fouten er niet door de uitgever uit zijn gehaald; het boek verliest hierdoor aan geloofwaardigheid. Waarom zou de auteur de overige zaken wél juist weergeven, is een voor de hand liggende vraag. Maar volgens mij is Nijeboer in de zaak Spijkers heel secuur te werk gegaan, overtuigd van het belang om hierin geen fouten te maken.

'Advocaat'


Nijeboer stelt zich op als advocaat van Spijkers. Spijkers verdient een goede advocaat, maar dit is onderzoeksjournalistiek en geen pleidooi. Alle voorvallen worden steeds opnieuw in het voordeel van Spijkers uitgelegd, hetgeen op den duur flink gaat irriteren. Of Nijeboer door het subject van zijn gespit hiermee Spijkers uiteindelijk een dienst mee bewijst, is voor mij de vraag. Het boek lijkt mij voor een bemiddelaar in arbeidsconflicten uiterst leerzaam, maar ik ben benieuwd of en waar de professional de vingers op de zere plekken zal weten te leggen.

Al vroeg in het boek (p.16) loopt Spijkers helemaal leeg. Wim van Eekelen wordt afgeluisterd, De Ruiter is een pedofiel, misbruik van vrouwen wordt bij Defensie onder het tapijt geveegd en in het geheim ontwikkelt Nederland in de jaren '80 een nucleaire Walrus onderzeeër. Het is dan ook niet zo heel vreemd dat zijn bedrijfsarts, in dienst van Defensie, verklaart dat hij paranoïde verhalen verspreidt: 'Verhalen die waarschijnlijk volledige wanen zijn.' (mijn onderstreping van het feit dat er desondanks nog ruimte in de diagnose zit).

Let wel: Spijkers beweert dat de minister van Defensie een pedofiel is en de minister van Defensie wordt afgeluisterd. Zonder bewijzen moet dat toch wel tot dergelijke kwalificaties leiden, of was dit een algemene visie van Nederlanders in 1986 op het politieke bestuur, die zonder bronnen voor waar wordt aangenomen? Dan heb ik in die tijd niets van Nederland begrepen.

Zo kan ik mij ook vrijwel niet voorstellen dat er in de jaren '80 serieus gewerkt is aan de totstandkoming van een nucleaire Walrus onderzeeër. De RDM had het in die tijd al zwaar genoeg om het Walrus-project in de hand te kunnen houden. Er werd gewerkt aan een nieuw voortstuwingssysteem (Air Independent Propulsion) voor onderzeeërs, terwijl een nieuwe op de export gerichte onderzeeër van de Moeraal-klasse klaar lag op de tekentafel. Dan ook nog een nucleaire sub ontwikkelen is wel wat veel van het goede. Bovendien, de Walrus was niet geschikt om dienst te doen als nucleaire onderzeeër; een kleine atoomcentrale vult al bijna een hele Walrus.

Rijn Schelde Verolme probeerde overigens wél voet aan de grond te krijgen bij de bouw van nucleaire reactoren, maar dat leidde slechts tot grote verliezen. Ondanks al deze tegenwerpingen kan Spijkers gelijk hebben, maar dit soort boude uitspraken moeten eerst onderzocht en onderbouwd worden voordat ze in een boek opgetekend verschijnen. Enkel Kleintje Muurkrant opvoeren als bron, is een compliment aan het onverwoestbare Tilburgse blad, maar niet voldoende om de lezer te overtuigen van dergelijke zware aantijgingen over personen en overheid. Het doet de zaak Spijkers geen recht.

Boze reacties

Het eind vorig jaar verschenen boek heeft dan ook tot boze reacties geleid. Op pagina 16 en 313 staat geschreven dat oud-minister van Defensie Job de Ruiter zou zijn gechanteerd. Het betreffende ministerie heeft inmiddels op verzoek van De Ruiter een verklaring overgelegd van twee oud-medewerkers van de Militaire Inlichtingendienst die destijds belast zouden zijn geweest met deze chantage, hetgeen zij zich niet kunnen herinneren. Middels een inlegvel in het boek doet Nijeboer dan ook afstand van de passages.

Oud-topmilitair Diederik Fabius gaat verder. Die wil het boek uit de handel laten halen wegens grievende passages aan zijn adres. Nijeboer stelt in Een man tegen de Staat dat Fabius als kolonel van de Koninklijke Marechaussee de uitkomsten van een onderzoek naar het mijngeluk in 1984 zou hebben gemanipuleerd. Ook zou Fabius bij het onderzoek naar de mijnongelukken bewijsmateriaal hebben achtergehouden. In zijn boek stelt Nijeboer dat Fabius hierbij mogelijk valsheid in geschrifte heeft gepleegd om zo schadeclaims van nabestaanden af te wenden en vervolging van topambtenaren te voorkomen.

En demissionair defensiestaatssecretaris Cees van der Knaap is een bodemprocedure gestart tegen de onderzoeksjournalist. Nijeboer schrijft dat Van der Knaap tijdens zijn ambtsperiode twintig maal de Tweede Kamer heeft voorgelogen, waarbij de bewindsman mogelijk tot tweemaal toe valsheid in geschrifte pleegde door documenten te antedateren. Van der Knaap wil via de rechter afdwingen dat Nijeboer deze passages terugneemt.

Volgens Van der Knaap zou een rapport het Nationale Ombudsman d.d. 31 oktober 2006 over de zaak-Spijkers de beschuldigingen weerleggen. Nijeboer bestrijdt dit. De auteur is van mening dat uit het ombudsmanrapport de conclusie dat Van der Knaap onschuldig zou zijn niet valt na te trekken. Bovendien heeft de ombudsman in haar rapport veel belastend materiaal niet bij het onderzoek betrokken en baseerde de ombudsman zich grotendeels op door Defensie overlegd bewijsmateriaal.

Nijeboer heeft Van der Knaap aanboden de documenten die de bewindsman aan de ombudsman aanleverde openbaar te maken, zodat de journalist deze naast het door hemzelf vergaarde bewijsmateriaal kan leggen, maar Van der Knaap volhardt in zijn weigering om tegenover Nijeboer opening van zaken te geven. Volgens Nijeboer is de houding van Van der Knaap typerend voor de manier wanneer Defensie met de zaak-Spijkers omgaat.

Windmolens

Volgens mij geeft PvdA-Kamerlid Frans Timmermans een hele mooie samenvatting van de zaak Ovaa in het boek: 'Het zal je maar overkomen. Er belt een man bij je aan die je komt vertellen dat je echtgenoot, de vader van je kinderen, is omgekomen bij een ongeluk dat hij bovendien zelf heeft veroorzaakt. Vanaf dat moment begint een proces dat zelfs Kafka niet zou hebben kunnen verzinnen. Een proces van jarenlange misleiding – er is geen ander woord op van toepassing. Dat heeft een proces in gang gezet dat ons allen, als vertegenwoordigers van de overheid, diep moet raken, en waarvoor wij ons allemaal, dus niet alleen de mensen bij Defensie, diep moeten schamen.' Waarvan acte.

Het geeft tevens aan dat Spijkers met zijn gevecht tegen de windmolens (en daar is helemaal niets mis mee, zoals Nijeboer stelt, net zo min als er met de moraalridder Don Quichotte van La Mancha uit het verhaal van Cervantes iets mis was) heeft aangetoond dat de overheid zijn eigen belangen heeft en verdedigt en dat er een deugdelijk apparaat moet zijn om de burger daartegen te beschermen.

Duw degene die stelt niet bang te zijn voor controle en aantasting van zijn privacy omdat hij immers niets fout doet, het boek van Nijeboer door de strot. Hopelijk piept hij daarna toch net even een beetje anders. Dit is bovendien goed voor de verkoop en dat heeft het taaie spitwerk verdiend. Maar het is vooral hoopgevend dat één David een hele rij Goliaths tegelijk te lijf gaat.

Een man tegen de Staat, Alexander Nijeboer. Papieren Tijger, ISBN 90-6728-195-6, € 20,-.


14 februari 2007 Bericht geschreven voor Ravagedigitaal

Gijzeling als practical joke

Op het schoolplein werd me net door een vader gevraagd: “Ben je ook schoonschip aan het maken?” [Toelichting: De column is geschreven in de tijd dat Wijnand Duyvendak Kamerlid voor GroenLinks onder vuur lag.]
“Huh wat?”
“Afstand aan het nemen van je actieverleden.”

“Nee, geen enkele behoefte aan,” antwoordde ik.
Dat was het goede antwoord, hij barstte los met voorbeelden van mensen die ook niets terugnemen van wat ze destijds deden en pleiten voor activisme tegen huidige misstanden.
“Ga jij dan ook je favoriete actie nomineren op de site van Peer,” was zijn volgende vraag. Alleen de voornaam is genoeg. Zeker in het geval van Peer de Rijk (Wise) die de actie op Indymedia aankondigde.
“Nee daar heb ik geen zin in.”

Wat is de leukste, de beste, de stomste actie en wil ik daar wel bij stilstaan? Met Kraker Jack op TV en in de kranten moest ik wel denken aan mijn eerste actie met meppende ME’ers in de Staatsliedenbuurt. De slager kwam namens de winkeliersvereniging naar de voorbereidingsvergadering voor de acties tegen de ontruiming in een gekraakte gymzaal. De dominee en de pastoor kwamen, iemand van het Wijkcentrum, en van tal van andere buurtinstellingen. Ik mocht de kerkklok luiden om mensen op te roepen naar de blokkade te komen. De kraakbeweging zorgde samen met kerk, middenstand en bewoners dat de verpauperde buurt leefbaar bleef. Allemaal samen, tegen huisjesmelkers en andere die ons lieten stikken. Ik heb nooit meer zo’n groot deel van een buurt samen op zien trekken. Alcoholistische bierpunks en doorgeslagen radikalinski’s zinde dit niet en zij kwamen met hun oplossingen. De politieke vleugel van de kraakbeweging bepleitte de tacktiek om mensen die niet de juiste lijn volgden in de knieën te schieten. De felgekleurde alcoholisten zetten keihard heftige punk aan tijdens acties waar slager Pannekeet zijn nek uitstak. Ze waren met erg weinig, maar bepalen nu nog steeds in onevenredige mate het beeld. De grootste bekken van toen mogen nu weer op de buis.

Maar eigenlijk heb ik helemaal geen zin om na te denken over de acties van toen. Het heeft zo’n opa-vertelt-gehalte. Maar als het dan toch moet: de leukste actie kwam ik tegen in een boek over wapenhandel van de Britse komiek Mark Thomas. (Het boek heet: ‘As used on the famous Nelson Mandela; underground adventures in the Arms & Torture Trade.’)

De actie liep als volgt: Twee dames (vrouwelijke collega’s van Thomas), dik in de lippenstift, op hakken, staan in de lobby van het hotel waar de gasten voor de gigagrote DSeI wapenbeurs verblijven. Een bord met ‘pendelbus naar de wapenbeurs’ lokt de hotelgasten naar een gereedstaande touringcar. Ze stappen allemaal in: Italiaanse, Duitse, Amerikaanse en Britse wapenhandelaren. “Realiseer je eens in wat voor mooie wereld we leven.” schrijft Mark Thomas. “Deze mannen werken voor bedrijven die waarschijnlijk een miljoenenomzet hebben, maar de aantrekkingskracht van een gratis busrit is nog steeds een sterk wapen.” De bus is nog maar net onderweg als reisleider Thomas zijn verhaal begint: “Jullie zijn betrokken bij de wapenindustrie, de industrie die in belangrijke mate verantwoordelijk is voor het ontstaan van Irak’s buitenlandse schuld. Sommige van jullie bedrijven verkochten wapens aan Saddam Hoessein.” De wapenhandelaren kunnen geen kant uit, en terwijl ze worden rondgetourd, worden ze geconfronteerd met hun activiteiten. Maar Thomas is genadig: “Ik zal jullie van jullie schuldgevoel afhelpen. We houden nu een inzameling. Geef zo gul als je kan. Bedankt” De reizigers staren heel stil terug, de business small talk stopt. De Italiaan zegt: “Ik zou je geld geven. Maar je tactiek is Napolitiaans. Mafiosi!”

Ik word blij van dergelijke bluf en gedreven creativiteit. Thomas heeft een TV programma bij Channel4 en kan de gefilmde beelden van de geschokte wapenhandelaren in de bus daarvoor goed gebruiken. Maar kan dit wel? Is het geen gijzeling? Als rechts iets soortgelijks doet met andersglobalisten op weg naar een symposium om ze de voordelen van het neoliberalisme bij te brengen, wat dan hè? Ja wat dan? Hou toch op, met roomser dan de Paus zijn. Je verstand gebruiken ja, maar puriteins willen zijn in een wereld vol onrecht is burgerlijk en gemakzuchtig.

Martin Broek

stukkie voor konfrontatie website: 2008-09-01

Frontline report on UK troops

Beelden. Ik denk na over de documentaire die ik gisteren zag: Frontline report on UK troops*. Hij ging over het optreden van de Grenadier Guards, in Helmand, Afghanistan. "The most heavy fighting since Korea", zegt de BBC journalist.

Cameraman of -vrouw en interviewer liepen mee met een ploeg soldaten die regelmatig onder vuur lagen. Dat gebeurde in de buurt van een dorp, in een quala, en ook nog in het eigen kamp waar men probeert tot rust te komen.

De kogels sloegen in beeld het magazijn van een geweer. De angst, de adrenaline, en het zweet waren voel- en ruikbaar.

Ik keek er naar maar bevatte het niet. De beelden kwamen uit een oorlogsspeelfilm.

Het was niet echt.

Realistische gefilmd dat wel, op een wijze die ik alleen als fictie ken. Op het verkeerde been gezet door mijn opvoeding met oorlogsfilms. Ik ben een burger onder de zestig. Oorlog, bloed, zweet en tranen hebben voor mij de diep doorvoelde penetrante lucht verloren. Eigenlijk nooit gehad. De realiteit komt over als fictie.

De afkeer is nog 'slechts' rationeel.

* Hier vind je ook de documentaire.

Eerder Volkskrantblog 6 november 2007

In dienst van Nederland

In dienst van Nederland, in dienst van de wereld schreef de PvdA Tweede Kamerfractie voorop een nieuw rapport over Defensiebeleid in Nederland. In dienst. Het lijkt een variatie op het gereformeerde aandoende ‘Wereldwijd Dienstbaar’ dat het ministerie van Defensie gebruikte in de titel voor het beleidsplan 2008.

Het PvdA programma is niet gereformeerd, maar pragmatisch. Het wijkt in belangrijke mate af van het beleid van het ministerie van Defensie. In zijn voorstellen lijkt het beter te beseffen waar de grote problemen voor Defensie liggen dan minister Eimert van Middelkoop en zijn door de wol geverfde rechterhand staatssecretaris Cees van der Knaap.

Hoewel de kranten vooral wezen op de bezuinigingen op het grote materieel, blijkt eruit dat de PvdA Tweede Kamerfractie vindt dat meer middelen, meer verstand en meer zorgvuldigheid op het personeel los gelaten moet worden. Het moet afgelopen zijn met seksuele intimidatie en inwijdingsrites. De soldaat moet vanaf het begin gewezen worden op zijn rol als mens in de wereld, zorgzaam voor collega’s en mensen die hij bij uitzendingen tegen zal komen. De 'baas' moet beter voor zijn mensen zorgen.

Ook valt op dat de vervanger van de F-16, de Joint Strike Fighter, niet wordt genoemd.

Het snijden in dubbelingen in de organisatie en het afstoten van nauwelijks gebruikte grote wapensystemen moeten geld opbrengen. Dat moet aangewend worden voor het personeel. De reorganisatie dient ook om de krijgsmacht beter controleerbaar te maken. Want dat valt ook op in het PvdA epistel: Defensie wordt gezien als een organisatie die de vuile was binnen houdt en zelfs de Minister vaak niet voldoende informeert. Forse kritiek.

Bezuinigingen moeten nog een ander doel hebben en dat is efficiëntie bij inzet om vrede naderbij te brengen of de schending van mensenrechten tegen te gaan. Dit optreden wordt in fraaie PR-taal wederopbouw, noodhulp en crisisbeheersing genoemd. Soms is vaagheid troef.

De oorlogen in Afghanistan en Irak worden genoemd, maar wat mij betreft is de zin: “Op de terroristische aanslagen in New York en Washington volgden de oorlogen in Afghanistan en Irak,” wel een erg magere duiding ervan. Blijkbaar moet die uitleg mistig blijven, omdat men binnen de PvdA niet tot overeenstemming kan komen. Tegen oorlog is de PvdA niet, ze ziet de goede kanten ervan, maar noemt het anders, bijvoorbeeld "op oorlog gelijkende operaties".

Er wordt een harde keuze gemaakt in de eerste plaats voor personeel. Maar dat wordt meteen weer teniet gedaan door te kiezen voor een interventionistische krijgsmacht. De uitzendingen zijn immers de grootste aanslag op het personeel.

De partij had meer indruk gemaakt als ze keihard had gekozen tegen Afghanistan, tegen kernwapens (ze willen de Nederlandse kernwapentaak wegens praktische bezwaren niet verlengen, maar hebben geen principiële bezwaren tegen het gebruik) en tegen stand-off wapens (zoals kruisraketten).

Met de PvdA kan Nederland nog steeds deelnemen aan militaire operaties ver weg; aan oorlogen met kernwapens; en – dat is wel het meest bevreemdende zinnetje – "aan interventies waarbij nauw wordt samengewerkt met NGO’s soms zelfs afgedwongen."

Eerder Volkskrantblog 5 november 2007

maandag 10 januari 2011

Dienen in de vreemde?

“Nederlandse officier in Turks leger”, kopte vandaag de Telegraaf op haar voorpagina. Ergun Cetin, een jonge en inmiddels steeds bekendere marine officier (luitenant ter zee 2e klasse) moet zoals alle Turkse mannen zijn dienstplicht gaan vervullen in het Turkse leger. Tenminste als ze hun Turkse paspoort niet bij de vuilnis willen doen en alle rechten in Turkije verspelen (bijvoorbeeld erfrecht). Ze hebben wel de mogelijkheid om de dienstplicht in te korten tot een maand. Ze moeten dan bijna 6.000 euro betalen aan Turkije en krijgen dan in een maand een scholing over nationalisme, Ataturk en het groot Turkse rijk in Turkse militaire omstandigheden.

Turkse mannen zijn dan een maand weg uit Nederland, vrouw en schoolgaande kinderen blijven hier en het werk blijft het werk. Met andere woorden ze worden uit hun omgeving weggeplukt, omdat er GEEN afspraak bestaat tussen Nederland en Turkije. Bijvoorbeeld dat Turkse mannen die een Nederlands paspoort hebben, in Nederland geboren zijn en niet naar Turkije emigreren hoeven niet deel te nemen aan de het Turkse lange afstandsnationalisme. Want zo kan je het inlijven in het Turkse leger toch met een gerust hart noemen.

De marine heeft een regeling getroffen voor Ergun Cetin. Hij krijgt een renteloze lening om zijn afkoopsom voor te schieten en hij mag zijn dienstplicht in Turkije vervullen en zo kan hij zijn paspoort en rechten in Turkije behouden. “Andersom,” zou het volgens Cetim “ondenkbaar zijn geweest.” Een Nederlandse gastarbeider in Turkije met een dubbel paspoort, die zijn dienstplicht in Nederland afkoopt en dan nog een maand naar Nederland moet om geschoold te worden in kaas maken, de Canon van de Nederlandse geschiedenis en met een Diemaco over de Ginkelse heide te rennen. Sommige problemen doen zich niet zo snel voor.

Op pagina 7 van de Telegraaf kom ik nog een wel een probleempje tegen in verband met de tijdelijke transfer van mijnheer Cetin naar de Turkse troepen. “Offensief Turkije: Leger bestookt Koerden Noord-Irak”, is de kop op die pagina. Het ministerie van Defensie zegt dat de officier zijn paspoort niet zal verliezen. “Daarvan zou pas sprake zijn als een Nederlandse militair in oorlogstijd bij een vijandig leger zou gaan dienen”, aldus de Telegraaf. Maar is het wel fris om aan een dergelijke actie mee te doen, al is het dan door slechts te tijgeren in de eerste militaire vorming van datzelfde Turkse leger. Het Turkse leger voert al jaren op gewelddadige wijze een binnenlandse burgeroolog uit. Dan mag het blijkbaar wel.

De Turkse troepen vernietigden in de jaren negentig 3.000 Koerdische dorpen in Turkije. Koerdische partijen worden nog steeds aangepakt alsof er geen plaats voor een Koerdisch politiekgeluid is. De vrede is volgens ieder weldenkend mens niet gediend met het eigengereide optreden van Turkije in Noord-Irak. De Koerden leider Barzani stelt nu al dat er een reactie komt als bij de bombardementen Noord-Iraakse burgers worden gedood. Het samenstellen van een zwartboek over de rol van het Turkse leger in de afgelopen jaren is een niet al te zware opgave. In dat leger, weliswaar niet vijandig en evenals Nederland behorende tot de Noord Atlantische Verdrags Organisatie (NAVO), gaat een Nederlands marine officier dienen.

Kan dat wel? Heeft Chora de kloof tussen beide legers ook al op dit vlak gedicht?

Eerder Volkskrantblog 22 oktober 2007

Verschroeide aarde in de Canon?

Oranjes begaan oorlogsmisdaden.



“De vergelijking tussen het optreden van Willem van Oranje in de Meierij en Stalin in de Oekraïne gaat wel erg ver”, vraagt interviewster Michal Citroen van radioprogramma OVT aan Leo Adriaenssen.

Aankomende vrijdag, 26 oktober, zal de historicus Adriaenssen aan de universiteit van Tilburg promoveren op het proefschrift 'Staatsvormend geweld: Overleven aan de frontlinies in de Meierij van Den Bosch, 1572-1629'. Het beschrijft de vreselijke en jaren durende strijd rond Den Bosch tijdens de opstand tegen Spanje.

Adriaenssen heeft de vraag vaker gehoord zo blijkt en stelt dat hij voor deze harde conclusie twee redenen wil geven:

1) door de terreur van Stalin in 1932 kwam 25 procent van de bevolking in de Oekraïne om het leven. Door de politiek van Willen van Oranje rond Den Bosch relatief gezien veel meer. Er woonden geen miljoen mensen in Brabant, maar een groter deel van het volk stierf.
2) Het optreden van de Staten van Holland kan niet getypeerd worden als genocide, maar moet beschreven worden met een ander fenomeen de holodomor, de kunstmatig veroorzaakte hongernood en die vinden we in de Oekraïne.

Dan is het even stil aan de kant van Citroen. “Er valt nog veel over uw conclusies te zeggen,” zo sluit ze af. Terwijl de strijd in een groot deel van Nederland geen dagelijkse kost meer was, ging deze door in de Meierij van Den Bosch, een gebied tussen Oss, Tilburg, Den Bosch.

Bewoners van steden werden beschermd door muren, op het platteland was men overgeleverd aan de grillen van de Staatse troepen van Oranje en die van de Spaanse bezetter. Soldaten verdienden weinig en kenden weinig dicipline, het recept voor plunderen, moorden, brandschatten en verkrachten.

Adriaenssen vond in de archieven dat opstandelingen onder Willem van Oranje jaar in jaar uit de meierij platbrandden en de tactiek van de verschroeide aarde toepasten. De reden; Den Bosch had zich in 1579 aangesloten bij de Spaanse kroon.

Het platbranden van oogsten en de verhongering van de bevolking waren bewust beleid. In 1582 worden de Staten van Holland op de hoogte gesteld dat de verwoestingen voor de zoveelste keer op rij weer plaats zullen vinden in de tweede week van juni. Willem van Oranje zit daarbij, maar wordt overigens van iedere aanval op de hoogte gesteld. Daardoor kan hij zichzelf ook uit de wind houden.

Weekblad Elsevier stelt op zijn website: “Zijn zonen Maurits en Frederik Hendrik waren hier medeverantwoordelijk voor. (…) Door de oorlog liep de bevolking rond Den Bosch met zeventig procent terug.”

Geschreven voor Volkskrantblog, 21 oktober 2007