Voltreffer

Waarmee bereiken we meer om de wapenproductie onder controle te krijgen: met acties tegen en lobby naar banken of met lobby voor betere regelgeving door overheden?

Het was een vraag die een Spaanse logé stelde tijdens het avondeten bij ons thuis. Mij leek dat betere wet- en regelgeving door de overheid te verkiezen is boven afspraken met het bankwezen. Dat sluit echter niet uit dat acties tegen banken dat doel dichterbij kan brengen. Bovendien hebben banken zich gewoon verantwoord te gedragen. Wat vindt u?

Wat me tijdens het gesprek hierover opviel is dat de acties tegen bewapening zich steeds meer gaan richten op een klein deel van de wapens. Na de landmijnen kwamen de clusterwapens. Je kan voor nieuwe successen ook nog denken aan wapens met verarmd uranium (DU), verblindende wapens en zelfs een beetje aan handvuurwapens. Maar waarom niet gewoon een bom, een straaljager, een pantservoertuig, een marineschip of onderdelen voor wapens of een heel scala aan wapens in een klap onderhanden nemen? Het gaat uiteindelijk toch niet om wapens, maar om solidariteit en menswaardigheid waar die acties zich op richten.

Een granaat uit een pantserhouwitser op je qala is niet prettig. Ook niet als hij gewoon conventioneel is en geen DU bevat. De getroffene kan een voltreffer in alle gevallen niet navertellen. Kunnen we weer wat breder gaan kijken?

Dit korte bericht is geschreven voor 't Kan Anders

Exportbevordering ruim geformuleerd

Het is en blijft een bijzondere constructie dat op het ministerie van Economische Zaken zowel de taken wapenexportcontrole als wapenexportbevordering zijn ondergebracht. Je kan beweren dat het een het ander niet uitsluit. Je kan immers gewenste wapendeals bevorderen en ongewenste stoppen. Maar dat is erg theoretisch en alleen goed mogelijk als er scheidslijn in zwart/wit zou zijn. Het gaat altijd om grijstinten.

En het gaat altijd om belangen. Aan de ene kant de softe politieke overwegingen, zoals ontwikkeling, vrede en mensenrechten en aan de andere kant Staats- en bedrijfsbelangen van economische, militaire, buitenlandspolitieke en bondgenootschappelijke aard. Het ligt voor de hand dat de Staats- en bedrijfsbelangen de doorslag zullen geven. Zeker als het gaat om grote bedragen.

Bij de exportbevorderaars lees ik het volgende: “Het Commissariaat Militaire Productie ondersteunt Nederlandse ondernemingen bij hun exportactiviteiten in het geval van inkomende (buitenlandse) missies alsmede via uitgaande (Nederlandse) overheidsdelegaties, onder meer bij internationale defensievakbeurzen. Een aantal van deze beurzen worden jaarlijks tevens in samenwerking met Defensie en de NL Economische Voorlichtingsdienst (EVD) Internationaal ter plaatse ondersteund.” Binnenkort gaan ze naar Euronaval in Parijs. Lekker zo’n reisje van 25 tot 29 oktober naar de lichtstad.

Kijken wie er na Indonesië en Marokko het volgende land wordt dat grote Nederlandse voor honderden miljoenen euro’s oorlogsschepen gaat kopen, terwijl het zijn middelen beter anders kan besteden.

Die andere ambtenaren, die van exportcontrole, moeten dan o.a. beoordelen of de levering voldoet aan het ontwikkelingscriterium voor wapenexporten: de levering moet passen binnen de sociaal-economische situatie in het ontvangende land; en de verhouding tussen aankoop en veiligheidssituatie en -behoefte moet beoordeeld worden (criterium acht van het wapenexportbeleid). Inderdaad lekker ruim geformuleerd. De slag lijkt ook daarom al op voorhand verloren voor de controleurs. Voor hen is een reisje Brussel al heel wat.

Dit korte bericht is geschreven voor 't Kan Anders

Martelen en leveren

Vandaag publiceerde de Campagne tegen Wapenhandel haar jaarrapport over de Nederlandse wapenhandel. Die handel blijft maar groeien. Het is nu al meer dan 1,4 miljard euro.

Opvallend is dat voor het eerst ook het wapenexportbeleid in het rapport wordt besproken. In eerdere versies ging het vooral over de wapentransacties en werd het beleid alleen in bepaalde gevallen bij leveringen genoemd. Ook in dit rapport wordt die ad hoc benadering bij de bespreking van leveranties naar Jordanië weer gebruikt:

“Op wel erg botte wijze verklaart Den Haag dat het een [mensenrechten] los staat van het ander [een wapenleverantie]: “hierbij dient altijd een direct verband te bestaan tussen de te leveren goederen en de mensenrechtensituatie in het desbetreffende land.” Oftewel: wapens leveren aan een dictatuur die martelt en basale burgerrechten schendt mag zolang die wapens daar maar niet voor gebruikt worden.” (p. 14)

Het is kritiek die ik deel, maar ze is niet beperkt tot Jordanië, maar algemeen. Een dergelijke afweging wordt toegepast bij alle wapenexporten naar landen waar de mensenrechten worden geschonden. Zo staat het immers in de richtlijnen. Het 'erg bot' moet je dan ook niet het ministerie aanwrijven. Dit kan zich beroepen op beleid dat de instemming heeft van de Tweede Kamer. Daar wringt dan ook de schoen. Er is een meerderheid voor dit beleid.

Verder is het weer een helder en goed overzicht, waarmee de Campagne tegen Wapenhandel niet alleen inzicht geeft in de Nederlandse wapenexporten, maar ook duidelijk maakt waarom ze moet bestaan.

Rapport
Persbericht

In Spits met reacties.

Damen probeerde oorlogsschepen te verkopen aan Rusland

(see below for links to cables on this deal)

"Als Frankrijk niet verkoopt doen de Spanjaarden of de Nederlanders het." (In any case, concluded Miraillet, if France did not make the sale, the Netherlands and Spain would likely sell similar technology.) Die stelling is te lezen in een door wiki vrijgegeven telex.Het betreft de levering van een helikopter vliegdekschip aan Rusland.

Ik schreef er al een tweetal blogs over.
- Damen in Rusland 29-12-2009
- Damen heeft verloren en de Balten zijn boos 12-02-2010

Het is bijna vanzelfsprekend dat overheden een dergelijk argument gebruiken. Nederland had open en duidelijk bekend moeten maken dat Damen geen toestemming voor levering zou krijgen. Het spanningsgebieden criterium in de wapenexportregelgeving biedt daarvoor voldoende basis. Dan had Frankrijk dit argument niet kunnen gebruiken. Dat moet een volgende keer beter kunnen.

Op wilileaks cablegate vond ik hierover:

¶12. (S/NF) Audibert [Director for Strategic Affairs, Security and Disarmament, Ministry of Foreign and European Affairs (France)], noting he was raising his "if-raised" point, brought up the issue of France's potential sale of a helicopter carrier Mistral-class ship to Russia. He asserted that the French had merely agreed to negotiate with Russia on the potential sale, but then argued that sale would be only for the ship without armament systems. Audibert also said that while France understood U.S. concerns over the potential for Russia to use the ship for projection of power, it was important to note that any decision on the issue would, in the end, be political in nature. Miraillet stated that this sale would be a gesture of good will to Russia as France assessed the Russian Navy was in dire condition. In any case, concluded Miraillet, if France did not make the sale, the Netherlands and Spain would likely sell similar technology.

¶13. (S/NF) On Mistral, USD(P) observed the optics and policy behind the sale were perplexing as it would "fly in the face" of President Sarkozy's personal engagement on resolving the Georgia crisis in 2008. She asserted that this sale would send a confusing political signal to Russia as well as to other Europeans. U/S Burns concurred with USD(P), noting the sale would feed Georgia's fears and could lead to an arms race, increasing the chance of miscalculation by one or both sides. USD(P) concluded that while we understood that France wanted to actively engage Russia, the U.S. would prefer that France find a different confidence-building measure than a Mistral sale.


----------------


Er is nog een serie telexen over de levering van de Mistral:


Er is er nog een waarin Nederland wordt genoemd. Nl. in een wat slordige weergave van de woorden van de Georgische minister van Buitenlandse Zaken Vashadze: http://213.251.145.96/cable/2009/11/09TBILISI2025.html


RUSSIA'S ANTICIPATED TRANSFER OF IGLA-S (SA-24)
10 h ago / leaked 2010-12-08 21:09 · 2009-02-14 16:04:00 from Secretary of State · #09STATE14070 · SECRET//NOFORN RR ·

FRENCH MISTRAL SALE TO RUSSIA RAISED AT NATO
Tuesday / leaked 2010-12-06 21:09 · 2010-02-12 10:10:00 from Mission USNATO · #10USNATO67 · CONFIDENTIAL PP ·

U/S TAUSCHER MEETS FM SIKORSKI, MOD KLICH
Tuesday / leaked 2010-12-06 21:09 · 2010-02-10 14:02:00 from Embassy Warsaw · #10WARSAW94 · CONFIDENTIAL OO ·

FRENCH MFA ON RUSSIA, BALKANS, AFGHANISTAN, IRAN,
Tuesday / leaked 2010-12-06 21:09 · 2010-02-22 14:02:00 from Embassy Paris · #10PARIS207 · CONFIDENTIAL//NOFORN PP ·

GEORGIA: MISTRAL SALE COULD DESTABILIZE BLACK SEA
Tuesday / leaked 2010-12-06 21:09 · 2009-11-19 12:12:00 from Embassy Tbilisi · #09TBILISI2025 · CONFIDENTIAL OO ·

READOUT OF JANUARY 20 U.S.-FRANCE STRATEGIC DIALOGUETuesday / leaked 2010-11-29 12:12 · 2010-02-17 03:03:00 from Secretary of State · #10STATE13750 · SECRET//NOFORN PP ·

SECDEF GATES'S MEETING WITH FRENCH MINISTER OF DEFENSE HERVE
Tuesday / leaked 2010-11-28 18:06 · 2010-02-12 13:01:00 from Embassy Paris · #10PARIS170 · SECRET//NOFORN RR ·

Nederland koopt Israelische wapensystemen

Dutch Order HQ Training

Elbit Systems will supply to the Royal Netherlands Army a simulation system designed for training personnel in battalion- and brigadesized headquarters.

The value of the contract for the new system was not disclosed. It will be supplied next year.

The Israeli company said the HQ training system provides users with instructions for a variety of fighting scenarios — both low- and highintensity conflicts — and for nonmilitary settings. The simulation takes place within an operational headquarters and is connected to command, control and communication systems.

Weekblad DefenseNews, 6 december 2010

In 2007 schreef Minister Verhagen aan de Tweede Kamer over het "restrictieve Nederlandse wapenexportbeleid jegens Israël". Het ging destijds om een levering van raketten aan de Israelische strijdkrachten. Op die strenge interpretatie van de wapenexportrichtlijnen valt het een ander af te dingen, maar het klopt dat er slechts sporadisch toestemming wordt gegeven voor directe wapenlevereranties aan Israël.

Het is dan ook bijzonder inconsistent dat er wel gekocht wordt bij een Israelische wapenfrabrikant als Elbit. Het versterkt de Israelische defensie-industrie en ondergraaft daarmee het restrictieve wapenexportbeleid. Immers als Israël zelf zijn wapens kan produceren dan hebben restricties veel minder zin.

Geachte PVV stemmer

Niet alleen in Nederland is de JSF omstreden. In Noorwegen komen via wikileaks steeds meer onverkwikkelijke zaken rond de aanschaf van de F-35 naar buiten. Het parlement werd slecht geïnformeerd en de kosten zijn hoger dan gemeld. Ook in Canada liep het debat over zin en onzin van het aankopen van de straaljagers afgelopen week hoog op. Kosten spelen ook daar een belangrijke rol.

Het Kabinet bezuinigt niet alleen de natuur, cultuur en sociale voorzieningen kapot, maar ook fors op de krijgsmacht. Dat de JSF daar weinig last van lijkt te hebben is leuk voor de piloten. De rest van het Defensiepersoneel ziet steeds meer collega’s en wapensystemen verdwijnen. Het gemor in het leger zal met iedere prijsstijging van de F-35 toenemen.

Dat gemor zal dan zeker komen, want grote projecten gaan nu eenmaal gepaard met grote tegenvallers, dat is:
a) onvermijdelijk,
b) een gebrek aan inzicht,
c) opzet om de ware kosten te verhullen of
d) alle drie de factoren spelen een rol
Van de vier opties lijkt mij de vierde (d) het juiste antwoord.

Ook de F-35 gaat steeds meer kosten. 1,4 Miljard euro erbij meldde Defensie minister Hans Hillen net voor Sinterklaas aan de Tweede Kamer. Voor de lezer van de Nederlandse en Amerikaanse rekenkamer rapporten kon dit geen verrassing zijn. Toch waren Kamerleden boos over de gebrekkige informatievoorziening. Een woordvoerder van Defensie zei in reactie hierop: JSF, beste toestel voor de beste prijs. Het ding komt er. Ook dat is geen verrassing. Arrogant is het, een dwangneurose lijkt het.

In Nederland was vorig jaar een meerderheid van het Parlement voor uitstel van de aanschaf. Niet alleen de linkse en progressieve partijen. Het vliegtuig past ook niet binnen de visie van de PVV. De partij wil vooral binnenlandse repressie versterken en kan zo’n straaljager daar moeilijk bij gebruiken. Bovendien staat de F-35 voor achterkamertjes politiek, gevestigde belangen en geldverkwisting. Voor het PVV-imago is het goed om daar afstand van te nemen. Dat deed PVV-leider Wilders dan ook al snel en met verve:

“Natuurlijk moeten we ‘nee’ zeggen tegen het speeltje van de supersonische staatssecretaris [Jack de Vries, MB], de staatssecretaris die nu zelf dreigt neer te storten. Geen testtoestellen dus. In deze tijden van economische crisis is het ongepast om te praten over de aanschaf van peperdure vliegtuigen. Geen nieuwe voordat de oude op zijn. De F16 gaat zeker nog 15 jaar mee. Dus laten we de beslissing nemen in 2019. Laten we er dan over praten. Ik heb nog wel een gaatje vrij in mijn agenda.” (Spoeddebat 23 april 2009)

Toch lopen ook de PVV-hazen inmiddels Haagse paden. De ‘partij’ gaat akkoord met een testvliegtuig. Woordvoerder Hernandez in december 2010: “Het is dankzij de PVV dat de aankoop van de JSF wordt uitgesteld en dat het bij een tweede testtoestel blijft [geloof je het zelf?, MB]. Ja Voorzitter, wij hebben inderdaad onze handtekening gezet voor dat tweede testtoestel. Maar dat compromis, dat tweede testtoestel, is nog altijd beter dan de PvdA in de regering.” De PVV voegt zich opportunistisch naar de macht: ze draait, ze bedondert de boel en hobbelt achter de VS aan. Je bij daarbij opzichtig verschuilen achter de PvdA maakt het helemaal knap waardeloos.

Op een moment als dit zou ik liever op een site schrijven die dicht tegen de PVV aanzit dan hier bij Konfrontatie. Dit schijf ik met enige schroom en met een ongemakkelijk gevoel. Maar een kort briefje, geheel in stijl, met een beetje volksmennerij in hoop op ..., dat moet toch kunnen:

Geachte PVV stemmer,

Laat Geert niet naaien. Hij dreigt een tweede JSF-testvliegtuig te gaan kopen. Dat gaat onder het mom van Haags wisselgeld: een compromis. Je zwemt daarmee wel een fuik in. Het zal immers niet bij twee JSF’s blijven. Als je steeds meer geld stopt in de straaljager en hem bovendien gaat testen dan ga je ze allemaal kopen. Dat snapt een kind. Het wordt met iedere stap die je zet duurder en minder makkelijk er mee te stoppen. Laat Geert voet bij stuk houden. Na de verkiezingen geen ander verhaal dan ervoor; dat lijkt teveel op ‘Haagse politiek’.


Geen gerommel. Geen JSF. Ook geen testvliegtuig. Stop nu!

Martin Broek

Grote projecten: politieke redenen voor kostenstijgingen*

Grote projecten vallen vaak duurder uit dan verwacht. Het lijkt erop alsof de ingenieurs en bouwbedrijven niet in staat zijn om een kostenraming te maken. De Stopera in Amsterdam, de Betuwe- en Hoge Snelheidslijn roepen onmiddellijk de associatie met kostenoverschrijdingen op. Als blijkt dat de kosten de pan uitrijzen is het besluit al genomen, de aanbesteding al gedaan, de grond is bouwrijp gemaakt. Het project gaat doorgaans door met al dan niet kleine wijzigingen. Zo zal het ook bij de JSF gaan. Er lijkt sprake van opzet.

Het gaat in dergelijke gevallen niet alleen om technische oorzaken waardoor projecten duurder worden. Het gaat ook om calculerend gedrag van bedrijven, optimisten die de kosten zonder opzet te rooskleurig voorspiegelen, of anderen die dit juist doen om politieke redenen. Dit beweert de Deense hoogleraar Flyvbjerg die uitgebreid onderzoek heeft gedaan naar de oorzaken van kostenoverschrijdingen van grote infrastructuurprojecten.

Hij concludeerde dat de politieke verklaringen de hoofdoorzaak zijn van de kosten overschrijdingen bij infrastructuurprojecten. De politieke methode bestaat volgens Flyvbjerg uit: “doelbewust incorrecte informatie verstrekken om het project erdoor te krijgen of in de gewenste richting bij te sturen. Voorbeelden hiervan zijn het filteren van informatie, bijvoorbeeld door stelselmatig positieve informatie te benadrukken («cooking the books»), het manipuleren van informatie, maar ook domweg liegen.”1

1) Flyvbjerg, B., Bruzelius, N., Rothengatter, W., Megaprojects and risk: An anatomy of ambition, Cambridge, Cambridge University Press, 2003 geciteerd in “Onderzoek naar infrastructuurprojecten”, Tweede Kamer vergaderjaar 2004–2005, 29283, nrs. 5–6.

* Fragment uit ongepubliceerde tekst over de aanschaf van de Joint Strike Fighter, september 2007. Een aanvulling op Ondoorzichtig_spookproject en Geachte PVV-stemmer.

De Chinese marine: van bijwagen naar zelfstandige vloot (deel 2)

Deel 1 zie hier

Verdere ontwikkeling

Op den duur zal de Chinese marine zich ontwikkelen naar een volwaardig krijgsmachtdeel, maar zover is het nog lang niet. China beseft zelf ook dat de marine nog in de kinderschoenen staat. De manier waarop ze hier verandering in probeert te brengen is drieledig:

- Steeds complexere marine oefeningen. Vaak ook samen met eenheden in de lucht en op het land. Hierdoor neemt de paraatheid, de kennis over wapensystemen toe en worden leemtes in kennis, kunde en techniek van de bemanningen duidelijk. De oefeningen zijn ook bedoeld om te laten zien waartoe China in staat is, vooral richting Taiwan.

- Tenslotte worden vlootbezoeken gebruikt als diplomatiek middel. Een haven is een manier om contacten aan te knopen of te verstevigen. China gaat zelfs verder. Het bouwt havens. De laatste aanwinst is een contract voor het management van de haven van Gwadar, de grotendeels door China gebouwde haven in Pakistan komt zo onder Chinese controle. Hij zal dan behoren tot wat het Pentagon het Chinese parelsnoer noemde, haven faciliteiten en haventoegang van China via Birma, Bangladesh, Sri Lanka en Pakistan tot Soedan. (Overigens is ook het belangrijkste havenbedrijf van Rotterdam, de ECT, in handen van China en kocht China havenfaciliteiten in Griekenland.)

Dit zijn kleine stappen op weg naar een marine die vrij moet kunnen opereren binnen de eerste en tweede gordel. Nog veertig jaar van opbouw moeten volgen. De planning is dat China in 2050 een zogenaamde Blue Water Navy heeft die op de oceanen kan opereren. De Russen, VS, Frankrijk en Verenigd Koninkrijk hebben al dergelijke marines.

Conficten

De Zuid-Chinese Zee is een zee vol conflicten. Hij is rijk aan vis en mineralen. Territoriale wateren overlappen elkaar en om de meest armetierige bovenwaterstekende rotsen en riffen wordt een heisa gemaakt alsof het een heel eiland betreft. Vaak heef dat te maken met olie of mineralen. Dergelijke conflicten spelen niet alleen tussen China en de buurlanden, maar ook tussen de buurlanden onderling. Overleg tussen de verschillende landen is over het algemeen goed en er is geïnstitutionaliseerde samenwerking. Bijvoorbeeld in het Vrijhandelsverdrag tussen China en de Associatie van Zuidoost Aziatische landen (ASEAN: Birma, Brunei, Cambodja, Filippijnen, Indonesië, Laos, Maleisië, Singapore, Thailand en Vietnam), het verdrag van Vriendschap en Samenwerking uit 2003, dat China als eerste niet ASEAN land ondertekende, en de Declaration on the Conduct of Parties in the South China Sea (DOC). China wil wel steeds meer buiten deze verklaring om regelen, aangezien ze stelt dat het niet om conflicten met ASEAN, maar individuele landen gaat. Geen van de partijen heeft er echter belang bij de conflicten te hoog op te laten lopen. Het conflict over de eilandengroep de Paracels tussen China, Taiwan en Vietnam is een lakmoesproef of er een volwassen mechanisme komt voor het oplossen van conflicten.

De strijd om de eilanden kan soms toch hevig oplaaien. Zoals eind oktober rond de Diaoyu of Senkaku eilanden die China, Taiwan en Japan elkaar betwisten.¹ Hilary Cinton stelde eind oktober dat de eilanden bij Japan horen, omdat in een bilateraal verdrag tussen de VS en Japan (Okinawa Reversion Treaty, 1970) staat dat deze eilanden - die bij Okinawa horen - aan Japan zouden worden teruggegeven. Zo is een oud conflict door de VS beslecht, terwijl het eigenlijk voor het internationaal gerechtshof had moeten komen. Zo stelt ook de New York Times blogger Nicholas Kristof. Hij vindt dat het gelijk aan China’s zijde ligt.² Via dit soort territoriale conflicten wordt de spanning nu alleen maar nodeloos opgevoerd.

Het andere conflict dat dreigend over de regio blijft hangen is de animositeit tussen de VS en China. Niet altijd even hevig, maar op de achtergrond altijd dreigend. Alleen het ontwikkelen van meer en sterkere structuren tussen de landen in de regio los van de Verenigde Staten zullen tot een meer ontspannen verhouding leiden. Dan kunnen er ook afspraken over bewapening te komen. Nu bewapenen alle landen in de regio zich steeds verder en op grote schaal. Buiten de financieel economische crisis van eind jaren negentig is dit al dertig jaar gaande. Het heetste hangijzer in de regio is de soevereiniteit van Taiwan. Deze erkennen is een onvermijdelijk deel van een vreedzame ontwikkeling van het deel van de wereld om China heen. Maar het is niet erg waarschijnlijk dat dit zal gebeuren. Veel ASEAN-landen, met Singapore en Vietnam voorop, willen de VS in de regio houden om een tegenwicht te vormen tegen de groeiende reus China. De positie van Taiwan is daarbij een sterk argument.

De krachtige woorden van Clinton aan het adres van China in het conflict rond de eilanden zullen niet leiden tot een betere veiligheidssituatie. Als dit soort spierballentaal de dynamiek gaat bepalen dan is een nog verdere militarisering van de regio onafwendbaar. Het is duidelijk dat de belangrijkste militaire macht van de regio niet China is, maar de Verenigde Staten met hun bases op Okinawa, de Filippijnen en in Zuid-Korea. Voor China is dit een stimulans te blijven bouwen aan een marine voor grootschaliger operaties. Zo vrij als Zheng He’s vloot zullen de schepen niet zijn, want ook de buurlanden en India versterken hun vloten om hun ruimte op zee te claimen. De Verenigde Staten heeft zijn atoomvloot in de Stille en Indische Oceaan al versterkt. Een nieuwe Koude Oorlog zou het resultaat kunnen zijn.

Martin Broek

Noten:
1) Een overzicht van territoriale disputen rond China kan gevonden worden op: http://www.dmoz.org/Society/Issues/Territorial_Disputes/China/
2) Zie voor een van zijn blogs over de kwestie: http://kristof.blogs.nytimes.com/2010/09/20/more-on-the-senkakudiaoyu-islands/

Einde deel 2 voor deel 1 zie hier

Dit artikel werd geschreven voor het Vredesmagazine
Abonnee worden: Stuur een email naar: info@vredesmagazine.nl
Voor meer informatie: http://www.vredesmagazine.nl

Bronnen
- China’s naval ambitions, 10 myths America holds about China, CMDR. THOMAS HENDERSCHEDT AND LT. COL. CHAD SBRAGIA, September 2010
- China’s navy, Distant horizons; China flaunts its naval muscle, QINGDAO, 23 april 2009
- China asserts role as a naval power
- The military build-up is one way to protect its growing economic clout, Edward Wong, The International Herald Tribune, April 23, 2010
- ANNUAL REPORT TO CONGRESS, Military and Security Developments; Involving the People’s Republic of China, 2010 en 2008
- Territorial Disputes : China (43)
- 40 YEARS OF ASEAN, PERFORMANCE, LESSONS AND PERSPECTIVES, On the ground, Nicholas D. Kristof, 20 september 2010
- More on the Senkaku/Diaoyu Islands
- Foreign Minister Yang Jiechi Refutes Fallacies On the South China Sea Issue 2010/07/27
- People’s Liberation Army Navy
- Chinese Military Seeks to Extend Its Naval Power <br>EDWARD WONG, NYT April 23, 2010
- http://www.nytimes.com/2010/04/24/world/asia/24navy.html
- China's forces lack strong naval tradition, 17 mei 2010 Bron: Honolulu Advertiser
- China’s Evolving naval strategy Li Nam EAI Background Brief No. 343, 26 juli 2007
- China's three-point naval strategy

De Chinese marine: van bijwagen naar zelfstandige vloot

In de elfde eeuw had China een bewapende vloot die groter was dan die van de Europese zeevarende mogendheden bij elkaar. De Chinese zeilschepen uit die tijd behoren nog steeds tot de grootste die ooit zijn gebouwd. In de 15e eeuw bevoer China alle Aziatische kusten, het Midden-Oosten en Oost-Afrika. Zheng He was drijvende kracht achter de ontdekkingsreizen naar deze verre oorden. Maar na zijn dood werd de Chinese marine ontmanteld en keerde China zich naar binnen.

China raakte in verval als maritieme grootmacht en na korte tijd was er niets meer van over. Het duurde eeuwen voordat er weer leven in kwam. Momenteel keert China zich weer naar buiten en wordt de vloot belangrijker, al moeten we de huidige sterkte niet overdrijven. Onder de leiding van Deng Xiaoping zijn in 1979 stappen gezet om een marinetak te creëren binnen het Chinese Volksleger (People’s Liberation Army Navy, PLAN). De marine ging opereren met de zogenaamde kustverdedigingsstrategie (near-coast strategy). Daarvoor had ze een vloot van kleine en van de landmacht afhankelijke schepen (onder meer voor de inlichtingen voorziening) die de kust moesten verdedigen tegen amfibische landingen van de Sovjet Unie. Ze had een ondersteunende taak en van een zelfstandige marine was (en is ook nu nog) geen sprake. Ze valt nog steeds onder het Volksleger.

Twintig jaar opbouw

In 1987 werd een nieuwe strategie geïntroduceerd voor een actieve verdediging van de kustzeeën (near-seas active defence). De PLAN kreeg de taak om te opereren tot de eerste gordel van eilanden (zie kaartje) die ongeveer 200 zee mijl uit de kust ligt. Hiervoor waren schepen nodig die zelfstandig kunnen opereren rond betwistte eilanden, tegen Taiwan en bij het verdedigen van zeewegen. Ruimte voor deze strategie verandering ontstond door de wegvallen van de Sovjet Unie, steun van het civiele deel van de Communistische Partijleiding en actieve inspanningen van vlootcommandanten. Een dergelijke ontwikkeling sloot bovendien naadloos aan op de groeiende internationale economische activiteiten van China. De ambities worden echter getemperd door gebrek aan financiële middelen (het overgrote deel bleef naar de landmacht gaan) en afwezigheid van technologische kennis. 

Nadat de Verenigde Staten in 1996 twee vliegdekschepen naar Taiwan hadden gestuurd om China te waarschuwen dat het Tapei zou steunen bij Chinees optreden tegen het eiland kwam er meer dynamiek in de ontwikkeling van de marine. Deze confrontatie, het belangrijkste conflict waarbij China betrokken is, bleek de beste aanbeveling voor de opbouw van maritieme strijdkrachten die de Chinese admiraal zich konden wensen.  In 2004 werd een stap gezet naar een nieuwe strategie voor operaties ver op zee (far-seas operations of far sea defence). De taken van de marine werden uitgereid naar de tweede gordel van eilanden. Dat betekent dat de marine moet kunnen opereren tot 1000 zeemijl uit de kust. Zo bouwt de economische macht China zijn militaire macht op zee uit. Aanvoerlijnen over zee worden daarmee verdedigd. Toch schreef de gerenommeerde website GlobalSecurity.com nog in 2005 dat “de vloot overwegend wordt bevolkt door oude onbruikbare schepen. Zelfs de recentst gebouwde schepen hebben evident gebreken waar het onderzeeboot bestrijding en luchtverdediging betreft.” Voor de kleinere buurlanden is het al wel een geduchte tegenstander.

De marine krijgt inmiddels meer dan een derde van het militaire budget. De geldende maritieme strategie gaat er vanuit dat China binnen de eerste gordel moet kunnen opereren. Toch is dat is maar gedeeltelijk mogelijk. Vrij opereren binnen de gordel is alleen mogelijk als de buurlanden Australië of de VS dat toestaan. Voorlopig is het vooral een ambitie. Feitelijk streeft China geen vrijheid om te opereren na. De intentie is simpeler: de capaciteit ontwikkelen om anderen het opereren onmogelijk te maken. China kan daarvoor ook de luchtmacht en anti-scheepsraketten vanaf patrouille boten inzetten.

Einde deel 1 voor deel 2 zie hier

Dit artikel werd geschreven voor het Vredesmagazine
Abonnee worden: Stuur een email naar: info@vredesmagazine.nl
Voor meer informatie: vredesmagazine.nl

De grote mythe van de Somalische piraten*

Somalische piraten: “Ze vormen nauwelijks een bedreiging.” Dit stelt  Stephen Carmel, senior vice president van Maersk Line, een van de grootste reders in de wereld over de piraten. Hij zegt dit niet in een achteraf vakblad, maar in het december nummer van het opinie tijdschrift voor de Amerikaanse marine, Naval Institute Proceedings.*De titel heb ik van zijn artikel overgenomen.

Mediageniek zijn de Somalische piraten. Eigenlijk alle piraten. Aan piraterij hangt een vleug romantiek. Stripfiguur Roodbaard, De graaf van Monte-Cristo, menig kind is er mee opgegroeid. Zeerovers zijn ook een deel van de Nederlandse geschiedenis: een plaag voor de kust van Bretagne; en een gevaar op de Middellandse Zee. We hebben een piraat als nationale held: Piet Hein, zijn daden benne groot; Hij heeft gewonnen de zilvervloot. De Amerikaanse marine werd in de 19^e eeuw versterkt juist vanwege de Barbarijnse zeerovers in de Middellandse Zee.

Aan land

Inmiddels is duidelijk dat de piraterij voor de kust van Somalië niet op zee maar op land bestreden moet worden. Die visie komt in alle oplossingen terug. Het was een onderwerp binnen de 30e Globaliseringslezing. Onder de titel: Pirates of the Indian Ocean. Het komt ook zondagavond bij Brandpunt aan de orde, zo vertelde Aart Zeeman bij Pauw & Witteman. Hij voegde er aan toe dat hij niet begrijpt waarom het niet gebeurd.

Erkennen

In het Marineblad - het Nederlandse kleine zusje van Proceedings - las ik dit jaar een kritisch en helder artikel van een vlagge-officier van de koninklijke marine, Commandeur Pieter Bindt wordt gesteld dat: “Een begin van een oplossing op land zou dan het erkennen van (semi) autonome regio’s, kunnen zijn. Echter, diverse VN lidstaten, waaronder enkele in de EU en de Afrikaanse Unie, zijn niet enthousiast over het erkennen van regio’s, die onafhankelijkheid nastreven, vanwege eigen interne politieke- en veiligheidsvraagstukken.” Het is vervogens een kleine moeite uit te zoeken wie en waarom tegen zijn.

Binnen de EU wil Italië de eenheid van Somalië niet in gevaar brengen en landen van de Afrikaanse Unie zijn bang dat erkenning een precedent vormt voor andere afscheidingsbewegingen. Somalië staat niet op zichzelf. Het blijft een strandbal waarop winden van de internationale politiek invloed hebben.

De VS haalt wel de banden aan met Somaliland en Puntland. Ook Frankrijk werkt samen met de regio’s. Mogadishu zal dit met lede ogen aanzien. Het zuiden krijgt ook nauwelijks nog voedselhulp, omdat teveel ervan weglekte naar de strijdgroep Al Shabaab. De oorlog tegen het terrorisme is prioriteit nummer 1 en voedsel speelt daarin een rol; zowel bij geven als bij onthouden. Voldoende voedsel is een voorwaarde voor een stabieler Somalië, stelt marine officier Bindt. Niet voor niets is onbelemmerde voedselhulp een van belangrijke redenen voor de marineactiviteiten op zee. Ook hij signaleeert dat de VS de hulp aan het Zuiden staken. Nu wordt een deel van de bevolking in de steek gelaten vanwege 'hogere' belangen. Het maakt het Zuiden van Somalië niet stabieler.

Maersk Lines

Terug naar Steff Carmel, de man van Maersk Lines. Hij stelt dat de Somalische piraten nauwelijks succes hebben op zee, dat ze ongeorganiseerd en slecht gefinancierd zijn en dat de meeste op afstand worden gehouden door de bemanningen van de schepen zelf. Volgens hem is er wel een goede reden voor een marine operatie voor de kust van Somalië en dat is dat ervoor gezorgd moet worden dat Amerikaanse militairen hun militaire taken in de regio in veiligheid moeten kunnen uitvoeren. Hij schrijft: “On its own, the antipiracy mission makes no sense, because unlike the situation Jefferson faced [met de Barbarijnse piraten], Somali piracy itself does not rise to the level of a true national interest. The national interest is not piracy; it is stability in East Africa and our role as a guarantor of the international order.”  Piraterijbestrijding als afgeleide van de oorlog tegen het terrorisme en het bewaken van de internationale orde. Maersk Lines is niet alleen een grote reder, maar ook een reder die veel transport voor het Pentagon voor zijn rekening neemt. Kortom je mag enig gewicht toekennen aan de woorden van Carmel.
Als een reder zich zo laconiek opstelt, waarom zouden we daar dan niet wat meer naar luisteren.

Martin Broek

Meer Proceedings artikelen over piraterij:
The Big Myth of Somali Pirates Issue: Proceedings Magazine - December 2010
Two Faces of High-Seas Crime Issue: Proceedings Magazine - July 2010
Piracy, Policy, and Law Issue: Proceedings Magazine - December 2008
The Overstated Threat Issue: Proceedings Magazine - December 2008

Enkele artikelen uit het Marineblad:
- November 2010, p. 4  OPERATIES Hr.Ms. Tromp versus de piraten: de bevrijding van Ms Taipan
- Juli 2010, p. 12  VEILIGHEID VOOR AFRIKA Enkele dilemma’s van antipiraterij operaties bij Somalië
- Oktober 2009  p. 4  PIRATERIJ Er is méér dan zeeroverij
- Oktober 2009 p. 10  PIRATERIJ Antizeeroof operaties door het Commando Zeestrijdkrachten
- Oktober 2009 p. 16  PIRATERIJ Somalië: lees uit het verleden  

Wikileaks (publicaties tot 10 december 2010):
- - NOTIFICATION OF AFFECTED STATES: HIJACKING OF BELIZE-FLAGGED
- Kenya responds to Sudan tank demarche
- WHITHER M/V FAINA'S TANKS?
- SCENESETTER FOR MOD CHACON'S JUNE 30 - JULY 2
- JUNE 8-11 VISIT TO SPAIN OF COMMANDER, U.S. AFRICA
- SCENESETTER FOR JUNE 8-11 VISIT TO SPAIN OF
- AMBASSADOR HITS RIGHT NOTES WITH NEW SPANISH
- ADMIRAL MULLEN'S MEETING WITH EGIS CHIEF SOLIMAN
- U.S.-FRANCE-EU DISCUSS SAHEL SECURITY ISSUES
- LOOKING AT THE NEXT 30 YEARS OF THE U.S.-CHINA
- REPORTING AND COLLECTION NEEDS: THE UNITED
- IRAN IN YEMEN: TEHRAN's SHADOW LOOMS LARGE, BUT FOOTPRINT IS SMALL
- DJIBOUTI APPROVES BLACKWATER FOR COMMERCIAL COUNTER-PIRACY
- PRESIDENT SARKOZY: THE KEY DECISION-MAKER WHO CAN
- SCENESETTER FOR CODEL BERMAN'S VISIT TO KOREA
- SCENESETTER FOR YOUR VISIT TO PARIS -- NOVEMBER 8,
- SECRETARY OF DEFENSE GATES'S MEETING WITH FRENCH FOREIGN
- ASSISTANT SECRETARY OF DEFENSE VERSHBOW AND AMBASSADOR ERELI MEET WITH KING HAMAD OF BAHRAIN
- SCENESETTER FOR SECRETARY CLINTON'S VISIT TO BERLIN, NOVEMBER 8-10